Hà Tĩnh: Một năm vận hành chính quyền hai cấp nhìn từ cơ sở

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, những thay đổi ở cấp cơ sở đang dần hiện hữu không chỉ qua việc sắp xếp tổ chức bộ máy mà quan trọng hơn là khả năng tiếp nhận, xử lý công việc và phục vụ người dân.

Tại xã Phúc Trạch (Hà Tĩnh), quá trình chuyển đổi sang mô hình mới diễn ra cùng lúc với nhiều yêu cầu. Từ kiện toàn tổ chức, bảo đảm công việc không bị gián đoạn, tiếp nhận nhiệm vụ sau phân cấp, giải quyết thủ tục hành chính, phát triển kinh tế - xã hội và xử lý những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Sau hơn một năm, bộ máy chính quyền địa phương hai cấp tại Phúc Trạch đã cơ bản đi vào ổn định. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một yêu cầu ngày càng rõ, đó là khi cấp xã đảm nhận khối lượng công việc và trách nhiệm lớn hơn, năng lực cán bộ, nguồn lực và hạ tầng phục vụ hoạt động cũng cần được tăng cường tương ứng.

Bộ máy mới đi vào vận hành từ những việc sát dân

Trao đổi với PV VTV Times, Bí thư Đảng ủy xã Phúc Trạch Hoàng Quốc Nhã cho biết, một trong những yêu cầu đầu tiên khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại địa phương là bảo đảm bộ máy mới vận hành liên tục, không tạo khoảng trống trong quản lý và không làm gián đoạn việc giải quyết công việc của người dân.

"Đảng ủy xã tập trung lãnh đạo kiện toàn tổ chức, thực hiện phân cấp, phân quyền gắn với duy trì hoạt động thường xuyên của chính quyền. Cùng với tổ chức bộ máy cấp xã, địa phương thực hiện sắp xếp từ 29 thôn, 1 bản còn 11 thôn, 1 bản, giảm 60%. Công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị được triển khai đồng thời. Địa phương tổ chức 15 hội nghị quán triệt, tuyên truyền các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Trung ương và của tỉnh với tỷ lệ cán bộ, đảng viên tham gia trên 95%. Đến nay, Đảng bộ xã kết nạp 60 đảng viên so với 45 chỉ tiêu được giao; riêng năm 2026 kết nạp 32 đảng viên, vượt chỉ tiêu đề ra." – Đồng chí Hoàng Quốc Nhã cho biết.

Cũng theo đồng chí Hoàng Quốc Nhã, hiệu quả của việc sắp xếp bộ máy không chỉ thể hiện qua cơ cấu tổ chức. Theo ông, với một cấp chính quyền gần dân, hiệu quả trực tiếp còn phải tính ở khả năng giải quyết công việc phát sinh hàng ngày.

Theo đó, sau hơn một năm, xã đã tiếp nhận 4.288 hồ sơ thủ tục hành chính; tỷ lệ giải quyết trước và đúng hạn đạt 97,9%; hồ sơ trực tuyến đạt 97,5%; tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết đạt 100%. Toàn bộ cán bộ, công chức được tập huấn kỹ năng số; hơn 14.856 lượt người dân được hướng dẫn kỹ năng số.

"Chuyển đổi số trong trường hợp này không đơn thuần là một yêu cầu về công nghệ. Khi phạm vi công việc của cấp xã được mở rộng, việc số hóa quy trình, tăng tỷ lệ hồ sơ trực tuyến và nâng cao kỹ năng số trở thành một trong những điều kiện để bộ máy xử lý khối lượng công việc lớn hơn mà vẫn duy trì khả năng phục vụ người dân."

Cùng với giải quyết thủ tục hành chính, công tác tiếp công dân tiếp tục được duy trì. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã đã tiếp 113 lượt công dân. Trong 101 đơn thuộc thẩm quyền được tiếp nhận, 89 đơn đã được giải quyết, đạt 88,1%; không phát sinh khiếu nại, tố cáo đông người, kéo dài, vượt cấp.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Phúc Trạch Hoàng Quốc Nhã, trong quá trình vận hành mô hình mới, địa phương xác định việc kiện toàn tổ chức phải gắn với yêu cầu duy trì hoạt động thông suốt, đồng thời tập trung giải quyết các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và những vấn đề trực tiếp từ cơ sở.

Thực tế cho thấy phạm vi công việc cấp xã đang đảm nhận khá rộng. Trong 7 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách trên địa bàn Phúc Trạch đạt 11,276 tỷ đồng, bằng 173,47% kế hoạch tỉnh giao. Xã đã cấp 338 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu.

Địa phương đồng thời tập trung phát triển các sản phẩm chủ lực như bưởi Phúc Trạch, dó trầm; kêu gọi đầu tư 15 máy chế biến tinh dầu trầm hương, trong đó 5 máy đã đi vào hoạt động. Toàn xã hiện có 7 sản phẩm OCOP 3 sao; năm 2026 đăng ký thêm 7 sản phẩm đánh giá OCOP, trong đó một sản phẩm đề nghị nâng hạng lên 4 sao.

Trong lĩnh vực giáo dục, gần 16 tỷ đồng được đầu tư cho cơ sở vật chất, cùng gần 450 triệu đồng huy động xã hội hóa hỗ trợ bán trú. Mạng lưới trường học được sắp xếp từ 8 trường còn 3 trường thuộc ba cấp THCS, tiểu học và mầm non, giảm 62,5%.

Những con số trên cho thấy sau sắp xếp, hoạt động của chính quyền cấp xã không chỉ tập trung vào xử lý thủ tục hành chính. Từ đất đai, giáo dục, an sinh xã hội đến phát triển sản phẩm địa phương, nhiều nhiệm vụ quản lý, điều hành đang được giải quyết trực tiếp hơn tại cơ sở.

Trao thêm nhiệm vụ phải đi cùng năng lực thực thi

Sau hơn một năm vận hành, những khó khăn của mô hình mới cũng dần bộc lộ rõ hơn. Đây là những vấn đề cần được nhìn nhận đầy đủ, bởi hiệu quả lâu dài của phân cấp, phân quyền phụ thuộc nhiều vào khả năng thực thi của chính cấp được giao nhiệm vụ.

Trong buổi làm việc với PV VTV Times, đại diện Đảng ủy xã Phúc Trạch cho biết, sau sắp xếp, cấp xã phải thực hiện khối lượng công việc lớn, liên quan đến nhiều lĩnh vực. Một bộ phận cán bộ, công chức phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, chịu áp lực cao, ảnh hưởng nhất định đến tiến độ và chất lượng tham mưu, tổ chức thực hiện.

Chất lượng đội ngũ công chức chuyên môn chưa đồng đều, trong khi một số lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu như chuyển đổi số, xây dựng còn thiếu nhân lực phù hợp.

Hạ tầng phục vụ hoạt động của chính quyền cũng là một điểm nghẽn. Nhiều máy tính, máy in, máy quét đã cũ, cấu hình thấp nhưng chưa được thay thế, nâng cấp. Xã chưa có công chức chuyên trách công nghệ thông tin, an toàn thông tin mà đang phải bố trí kiêm nhiệm; nguồn kinh phí đầu tư, nâng cấp hạ tầng số còn hạn chế.

Đáng chú ý, việc vận hành các hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của các bộ, ngành vẫn còn một số bất cập. Dữ liệu giữa các hệ thống chưa đồng bộ; một số lĩnh vực chưa được cấp đầy đủ quyền truy cập để theo dõi, kiểm soát hồ sơ. Điều này cho thấy chuyển đổi số ở cấp cơ sở không thể giải quyết riêng lẻ trong phạm vi một xã. Khi dữ liệu và hệ thống từ các cấp, ngành chưa thực sự liên thông, cán bộ ở điểm cuối của quá trình giải quyết thủ tục vẫn phải đối mặt với những vướng mắc kỹ thuật và quy trình.

Một vấn đề khác là điều kiện làm việc của đội ngũ cán bộ sau sắp xếp. Theo báo cáo của địa phương, trên 80% cán bộ, công chức xã có khoảng cách từ nhà đến trụ sở làm việc trên 10 km, trong khi chưa có cơ sở vật chất để tổ chức bếp ăn, nhà bán trú. Một số cán bộ khối Đảng, đoàn thể từ huyện về xã bị giảm phụ cấp trong bối cảnh khối lượng công việc tăng và khoảng cách đi làm xa hơn.

"Chúng tôi kiến nghị tỉnh tiếp tục xem xét biên chế cho một số bộ phận cấp xã; đầu tư, thay thế trang thiết bị công nghệ thông tin; đào tạo chuyên sâu về chuyển đổi số; đồng bộ các hệ thống giải quyết thủ tục hành chính và nghiên cứu chính sách phù hợp đối với cán bộ sau sắp xếp."

Trong buổi làm việc với đại diện Đảng ủy xã Phúc Trạch, một vấn đề được gợi mở từ thực tiễn khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đó là phân cấp, phân quyền cần gắn chặt với điều kiện bảo đảm thực thi. Khi trách nhiệm và khối lượng công việc của cấp xã tăng lên, yêu cầu về chất lượng nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và nguồn lực tài chính cũng phải được đặt ra tương ứng.

Hơn một năm chưa phải khoảng thời gian dài để đánh giá toàn diện hiệu quả của một thay đổi lớn về tổ chức bộ máy. Tuy nhiên, thực tiễn Phúc Trạch bước đầu cho thấy chính quyền cấp xã đang trực tiếp đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn, từ giải quyết thủ tục, quản lý đất đai đến phát triển kinh tế - xã hội và xử lý những vấn đề phát sinh tại địa bàn.

Bộ máy tinh gọn là một yêu cầu phù hợp nhưng đích đến quan trọng không kém là hiệu lực quản lý và chất lượng phục vụ. Vì vậy, cùng với tiếp tục hoàn thiện tổ chức, việc nâng cao năng lực cho cấp xã, tháo gỡ những điểm nghẽn về nhân lực, hạ tầng và liên thông dữ liệu sẽ là điều kiện quan trọng để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành ngày càng thực chất, hiệu quả và gần dân hơn.