Hành trình 555 năm Hội An - xứ Quảng: Đánh thức di sản để kiến tạo tương lai

Sự kiện do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học (Đại học Huế) tổ chức, thu hút hơn 100 chuyên gia, nhà khoa học và quản lý di sản. Trong số 83 tham luận gửi về, 55 công trình xuất sắc nhất đã được lựa chọn để phác họa lại bức tranh lịch sử 555 năm (1471–2026) của đô thị di sản vươn tầm quốc tế.

Giải mã lịch sử từ những nguồn tư liệu mới

Điểm nhấn của hội thảo năm nay là việc các nhà khoa học đã tiếp cận lịch sử Hội An và xứ Quảng từ những lăng kính hoàn toàn mới: thư tịch cổ Đông Á, ghi chép của giáo sĩ phương Tây (như Cristoforo Borri, Francisco de Pina) và các chuyến điền dã thực địa.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Đăng (Đại học Huế), các tư liệu này đã phá vỡ góc nhìn truyền thống. Quảng Nam không đơn thuần là một mốc ranh giới hành chính được lập năm 1471, mà là một "không gian văn minh biển" (theo cách gọi của tác giả Nguyễn Nho Khiêm) - nơi hội tụ địa lý sông biển, mạng lưới thương mại và ký ức cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Dưới lăng kính này, sự phồn thịnh của Hội An (thế kỷ XVI–XVIII) không chỉ nằm ở những bến thuyền sầm uất ven biển, mà còn được nuôi dưỡng bởi một mạng lưới giao thông thủy nối liền miền núi, trung du và đồng bằng với các điểm tập kết hàng hóa vệ tinh như Trung Phường, Trà Nhiêu.

Nơi hội tụ và tiếp biến văn hóa

Không chỉ là thương cảng sầm uất, Hội An - xứ Quảng còn là tâm điểm giao lưu, cộng cư của người Việt, Chăm, Hoa, Nhật Bản và phương Tây.

Đáng chú ý, nghiên cứu của TS. Võ Minh Hải và ThS. Nguyễn Văn Hòa (Đại học Quy Nhơn) đã mở ra một góc nhìn đột phá về quá trình hình thành chữ Quốc ngữ. Quá trình này không thuộc về một địa danh duy nhất, mà là kết quả của sự luân chuyển, cộng tác tri thức sôi động trên toàn mạng lưới thương cảng từ Hội An, Thanh Chiêm đến Nước Mặn và Ma Cao. Qua đó khẳng định, di sản lớn nhất của Hội An không chỉ đo bằng quy mô hàng hóa, mà là khả năng dung hòa và sáng tạo tri thức.

Chuyển giao không gian, tiếp nối nguồn lực nội sinh

Với việc Hội An nay đã chính thức sáp nhập và trở thành một phường trực thuộc TP. Đà Nẵng, hội thảo đặt ra bài toán nóng hổi về thực tiễn quản lý: Cân bằng giữa bảo tồn không gian lịch sử và phát triển đời sống cộng đồng. Các chuyên gia đồng loạt kiến nghị áp dụng mô hình cảnh quan đô thị lịch sử (HUL) và chuyển đổi số bảo tàng thành các thiết chế kiến tạo tri thức.

Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Anh Thi - Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng nhấn mạnh: "Thành phố xác định văn hóa và di sản không chỉ là đối tượng bảo tồn, mà là nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển bền vững". Đại diện lãnh đạo thành phố khẳng định việc gìn giữ những giá trị lịch sử của Hội An giờ đây phải gắn chặt với mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho người dân, đổi mới công tác quản lý đô thị và kích thích năng lực sáng tạo.

Nhìn lại hành trình 555 năm chính là bước đệm vững chắc để phường Hội An nói riêng và TP. Đà Nẵng hôm nay tự tin tiếp nối không gian lịch sử - văn hóa xứ Quảng, biến chiều sâu di sản thành nguồn lực thực chất cho tương lai.