Hen phế quản ở trẻ em: Đừng tự ý ngừng thuốc khi trẻ hết khò khè

Hen phế quản là bệnh viêm mạn tính đường thở, có thể gây ho, khò khè và khó thở tái diễn. Khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích như khói thuốc, bụi, virus hô hấp hoặc thời tiết thay đổi, đường thở có thể co thắt, phù nề và tăng tiết dịch nhầy, khiến trẻ khó thở.

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam, Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, một sai lầm thường gặp là phụ huynh chủ quan khi trẻ hết triệu chứng, tự ý ngừng thuốc dự phòng hoặc bỏ lịch tái khám.

Triệu chứng thuyên giảm không đồng nghĩa tình trạng viêm đường thở đã được kiểm soát hoàn toàn. Nếu không điều trị theo chỉ định, trẻ có nguy cơ tái phát cơn hen cấp, ảnh hưởng đến sức khỏe, sinh hoạt và khả năng kiểm soát bệnh lâu dài.

Với trẻ dưới 2 tuổi có biểu hiện ho, khò khè, khó thở tái diễn, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để được đánh giá nguyên nhân và hướng dẫn theo dõi phù hợp.

Phân biệt thuốc cắt cơn và thuốc dự phòng

Thuốc cắt cơn giúp giãn phế quản, cải thiện nhanh tình trạng co thắt và khó thở nhưng không thay thế thuốc kiểm soát viêm đường thở. Trong khi đó, thuốc dự phòng, trong đó có corticoid dạng hít (ICS), giúp kiểm soát tình trạng viêm, giảm triệu chứng và hạn chế nguy cơ xuất hiện các đợt hen cấp khi sử dụng đúng chỉ định.

Phụ huynh không nên tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều hoặc chỉ cho trẻ dùng thuốc khi xuất hiện khò khè. Việc điều chỉnh điều trị cần có hướng dẫn của bác sĩ.

Kỹ thuật sử dụng thuốc dạng hít cũng ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Trẻ nhỏ thường cần bình xịt định liều kết hợp buồng đệm; trẻ chưa thể ngậm kín đầu ngậm có thể cần mặt nạ phù hợp. Cha mẹ nên được nhân viên y tế hướng dẫn và kiểm tra kỹ thuật sử dụng.

Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm

Cơn hen cấp có thể xuất hiện khi trẻ nhiễm virus hô hấp hoặc tiếp xúc với yếu tố kích thích. Các dấu hiệu cần chú ý gồm ho kéo dài, khò khè, khó thở, thở nhanh, phập phồng cánh mũi hoặc co kéo lồng ngực.

Phụ huynh cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay khi trẻ có biểu hiện tím môi, lưỡi; khó thở dữ dội; lơ mơ, kiệt sức; hoặc khó thở không cải thiện sau khi dùng thuốc cắt cơn theo hướng dẫn của bác sĩ. Đặc biệt, trẻ khó thở nặng nhưng tiếng khò khè giảm hoặc đột ngột mất đi có thể là dấu hiệu nguy kịch. Gia đình cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng cấp cứu nhi khoa.

Chủ động kiểm soát bệnh tại nhà

Bên cạnh tuân thủ điều trị, gia đình cần hạn chế để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, khói bếp, bụi và các chất tẩy rửa có mùi nồng. Chăn, ga, gối và điều hòa cần được vệ sinh thường xuyên; với trẻ có cơ địa dị ứng, cần xác định và hạn chế tiếp xúc với những yếu tố thực sự khởi phát triệu chứng.

Trẻ cần tái khám đúng hẹn, sử dụng thuốc dự phòng theo chỉ định và có kế hoạch xử trí hen tại nhà do bác sĩ hướng dẫn. Hen phế quản có thể được kiểm soát tốt nếu điều trị và theo dõi đúng cách; sự chủ động của gia đình giúp trẻ hạn chế cơn hen cấp, duy trì sinh hoạt và học tập bình thường.