Hiến pháp 1946: Nền móng tư tưởng lập hiến của Việt Nam

80 năm trước, ngày 9/11/1946, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, xác lập những nguyên tắc nền tảng cho việc tổ chức và vận hành Nhà nước.

Hiến pháp 1946 ra đời giữa những ngày đầu đất nước mới giành được Độc Lập. Đây là một văn bản có giá trị pháp lý cao nhất, khẳng định một dân tộc vừa giành lại độc lập quyết tâm kiến tạo tương lai bằng ý chí của Nhân dân và những nguyên tắc dân chủ, pháp quyền. 80 năm trôi qua, Hiến pháp năm 1946 tiếp tục là "kim chỉ nam" đặt nền móng cho tư tưởng lập hiến của Việt Nam ngày nay.

Tháng 9 năm 1945, chỉ vài ngày sau khi tuyên bố độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh thành lập Ủy ban Dự thảo Hiến pháp.

Hai tháng sau, bản dự thảo Hiến pháp đã được công bố trên báo Cứu quốc để lấy ý kiến các chính giới.

Tại Kỳ họp thứ Hai, ngày 09/11/1946, Quốc hội Khóa I đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - khẳng định mạnh mẽ về mặt pháp lý chủ quyền quốc gia của nhân dân Việt Nam, sự độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Điều 1 của Hiến pháp 1946 khẳng định: "Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo". Tư tưởng ấy đặt nhân dân vào vị trí chủ thể. Và cũng chính tư tưởng ấy đã đặt nền móng cho mọi nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước sau này.

Từ Hiến pháp năm 1946, nước ta có thêm 4 bản Hiến pháp gắn với từng giai đoạn phát triển. Qua các bản Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và 2013 (và được sửa đổi, bổ sung năm 2025). Một tư tưởng xuyên suốt của các bản Hiến pháp là khẳng định bản chất Nhà nước ta là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Thực thi Hiến pháp, trong 80 năm qua, Quốc hội Việt Nam đã không ngừng đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp, theo hướng kiến tạo và dẫn dắt phát triển.

Từ bản Hiến pháp đầu tiên khi đất nước mới giành độc lập cho đến hôm nay, đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, hành trình 80 năm qua, những giá trị về dân chủ và nhân văn tiếp tục được kế thừa và phát huy.

Trong hành trình đó, giá trị cốt lõi của Hiến pháp năm 1946 đã đặt nền móng cho một Nhà nước dân chủ, pháp quyền, trong đó quyền làm chủ của Nhân dân được tôn trọng và bảo đảm.