Hiệp định FTA Việt Nam - EFTA: Cột mốc chiến lược mở ra kỷ nguyên hợp tác mới

Cột mốc lịch sử sau 14 năm đàm phán 

Sáng 18/10/2026, tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng đại diện các nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch Tự do Châu Âu (EFTA) đã chính thức ký kết Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) Việt Nam - EFTA (VEFTA). Sự kiện ký kết văn kiện lịch sử này là quả ngọt sau hành trình 14 năm đàm phán kiên trì với 21 vòng đàm phán chính thức giữa hai bên.

Hiệp định VEFTA được đánh giá là một FTA thế hệ mới có phạm vi cam kết toàn diện và độ mở rất sâu rộng. Nội dung hiệp định bao trùm các lĩnh vực cốt lõi gồm thương mại hàng hóa (bao gồm thuế quan, hàng rào kỹ thuật TBT, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật SPS, hải quan và phòng vệ thương mại), thương mại dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, cạnh tranh, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), giải quyết tranh chấp, cũng như thương mại và phát triển bền vững.

Tầm vóc chiến lược trong bối cảnh địa - kinh tế toàn cầu biến động

Đánh giá về ý nghĩa chiến lược của Hiệp định VEFTA đối với quan hệ song phương trong bối cảnh kinh tế thế giới diễn biến phức tạp, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quay trở về các nguyên tắc nền tảng: "Chúng ta đang sống trong một thế giới bị xáo trộn mạnh mẽ bởi địa - kinh tế và địa - chính trị, và trong bối cảnh đó, điều vô cùng quan trọng là phải quay trở lại với những nguyên tắc nền tảng. Nguyên tắc nền tảng là nếu chúng ta đã thống nhất về một phương thức thương mại, chúng ta sẽ tuân thủ nghiêm túc phương thức đó, để cả hai bên đều có thể tin tưởng lẫn nhau. Bất kỳ doanh nghiệp nào cũng cần sự ổn định có thể dự báo và niềm tin. Đó chính là điều chúng tôi muốn xây dựng giữa Thụy Sĩ, các nước EFTA khác và Việt Nam. Chúng tôi muốn đảm bảo rằng khi các công ty Thụy Sĩ đầu tư vào Việt Nam, khi hợp tác thương mại với Việt Nam, họ biết rõ mình sẽ nhận được gì. Và khi các doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu giao thương với các công ty Thụy Sĩ, họ cũng biết rõ mình sẽ nhận được gì. Đó là tất cả bản chất vấn đề, đó chính là giá trị chiến lược. Điều này đặc biệt quan trọng, nhất là trong thế giới ngày nay."

Nhìn nhận từ góc độ ngoại giao, ông Stein Iversen - Đại sứ Na Uy tại Việt Nam khẳng định hiệp định sẽ trở thành "đá tảng" trong quan hệ hai nước, đưa mối quan hệ song phương lên một bước tiến mới: "Rõ ràng là hiệp định thương mại tự do sẽ trở thành "đá tảng" trong quan hệ của chúng tôi với Việt Nam. Hiệp định sẽ đưa quan hệ giữa chúng ta lên một tầm cao mới về chất. Từ góc độ của Na Uy, chúng tôi còn có Đối tác Xanh, Đối tác Chiến lược Xanh được ký kết vào tháng 4 vừa qua. Và đối với chúng tôi, mối quan hệ đối tác này cung cấp một khuôn khổ chính trị cho chặng đường phía trước, cùng tiến về phía trước. Vì vậy, kết hợp với kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao mà Thụy Sĩ và Na Uy cùng phối hợp kỷ niệm, song song với hiệp định thương mại tự do này, đây thực sự là một cột mốc trong quan hệ của chúng tôi với Việt Nam và mang lại cho chúng ta một bước tiến lớn."

Dư địa hợp tác tiềm năng và cơ hội bứt phá cho doanh nghiệp

Bên cạnh định hướng chiến lược, Hiệp định VEFTA được kỳ vọng mở ra những cơ hội hợp tác kinh doanh cụ thể trong nhiều ngành kinh tế mũi nhọn. Phân tích sâu hơn về các lĩnh vực hợp tác tiềm năng nhất giữa Thụy Sĩ và Việt Nam, Đại sứ Thụy Sĩ Thomas Gass chia sẻ: "Thực tế có rất nhiều lĩnh vực. Thụy Sĩ có lẽ là quốc gia đổi mới sáng tạo nhất thế giới và sự đổi mới này thực sự có thể mang lại lợi ích cho nền kinh tế Việt Nam, giúp các sản phẩm của Việt Nam đạt chất lượng hàng đầu và hoạt động rất hiệu quả trong chuỗi giá trị toàn cầu cũng như trên thị trường thế giới. Tôi đang nghĩ đến ngành công nghiệp ô tô, nơi một số công ty Thụy Sĩ sản xuất các máy đúc khuôn khổng lồ, nơi bạn có thể in khung gầm sàn (skateboard) của một chiếc xe điện chỉ trong một công đoạn. 

Chúng tôi muốn đảm bảo rằng Việt Nam trở thành một người chơi toàn cầu trong lĩnh vực dịch vụ, không chỉ tài chính mà còn là công nghệ thông tin (IT tech). Hiện chúng tôi đã có một số công ty Thụy Sĩ hoạt động tại Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ cung cấp các dịch vụ tầm cỡ toàn cầu trong lĩnh vực IT, cung cấp dịch vụ lập trình IT cho ngành ngân hàng, bảo hiểm... Tất cả những điều này đều có thể mở rộng theo hiệp định thương mại tự do".

Đối với khả năng tiếp cận thị trường và tác động cắt giảm thuế quan thực tế, Đại sứ Na Uy Stein Iversen nhấn mạnh những lợi ích trực tiếp mà cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng hai bên sẽ nhận được: "Thuế quan sẽ tiến về gần mức 0% đối với đại đa số hàng hóa thương mại giữa Việt Nam và các nước EFTA. Và đặc biệt đối với xuất khẩu hải sản của Na Uy, hiệp định sẽ giúp thuế quan giảm mạnh về mức 0%, như trong trường hợp mặt hàng cá hồi, giúp cá hồi trở nên dễ tiếp cận hơn đối với người tiêu dùng Việt Nam. Đồng thời, ở chiều ngược lại, thị trường Na Uy sẽ trở nên dễ tiếp cận hơn đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam đối với các mặt hàng như cà phê chế biến, hoa quả, trái cây nhiệt đới, và trong cả ngành dệt may".

Động lực mới thúc đẩy chuỗi giá trị và phát triển bền vững

Việc chính thức ký kết Hiệp định VEFTA đánh dấu cột mốc lịch sử, tạo hành lang pháp lý an toàn, minh bạch và ổn định cho các nhà đầu tư. Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, hợp tác với các đối tác hàng đầu từ EFTA không chỉ gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu mà còn là cơ hội quý báu để tiếp cận công nghệ cao, nâng cao năng lực quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững khắt khe của thị trường toàn cầu. Sự đồng hành của chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp hai bên hứa hẹn đưa hợp tác kinh tế Việt Nam - EFTA bước vào kỷ nguyên phát triển năng động, toàn diện và bền vững.