Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa

Đề xuất nâng ngưỡng xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa

Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang được lấy ý kiến với nhiều thay đổi đáng chú ý. Một trong những điểm đổi mới đáng chú ý của Dự thảo Luật này, đó là chuyển từ tư duy "Nhà nước có gì thì hỗ trợ nấy" sang "doanh nghiệp cần gì thì hỗ trợ đó". Đây được kỳ vọng sẽ là bước chuyển quan trọng để các chính sách hỗ trợ đi vào thực chất, đáp ứng đúng nhu cầu của doanh nghiệp và phát huy hiệu quả cao hơn.

Để các chính sách hỗ trợ được triển khai đúng đối tượng, dự thảo Luật cũng sửa đổi tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, căn cứ quan trọng để doanh nghiệp được tiếp cận các chương trình hỗ trợ của Nhà nước. Theo dự thảo, doanh nghiệp nhỏ và vừa bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Tiêu chí xác định là có số lao động bình quân năm không quá 300 người và tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 400 tỷ đồng. Việc phân loại doanh nghiệp được thực hiện theo từng lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng; thương mại và dịch vụ. Chính phủ sẽ quy định chi tiết các tiêu chí này.

Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ quyết định cách phân loại doanh nghiệp, mà còn quyết định doanh nghiệp có được hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước hay không. Vì vậy, ngưỡng doanh thu và lao động đang được đề xuất cũng trở thành một trong những nội dung được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm.

Nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực xây dựng, xuất khẩu sắt thép và nông sản là những ngành có chi phí nguyên vật liệu rất lớn. Mỗi năm, doanh thu đạt tới vài trăm đến hàng nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, doanh thu chỉ phản ánh đúng quy mô hoạt động, không đồng nghĩa với năng lực tài chính hay hiệu quả kinh doanh. Vì vậy, nếu chỉ căn cứ vào ngưỡng doanh thu 400 tỷ đồng để xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa thì chưa phản ánh đúng thực tế.

Bà Nguyễn Hồng Hạnh - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Quan hệ Quốc tế - Đầu tư sản xuất cho biết: "Một lô hàng nhựa có thể lên đến 50-60 tỷ, thậm chí có lô hàng hơn 100 tỷ. Mà chỉ cần vài lô hàng như vậy, doanh thu cũng đã được 300 đến 400 tỷ không nói lên là doanh nghiệp lớn. Khi vào sản xuất, lợi nhuận rất thấp chỉ dưới 2%. Chính vì thế, tôi kiến nghị nên để doanh nghiệp vừa phải trên 1.000 tỷ đồng".

Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nếu áp dụng chung ngưỡng doanh thu dưới 400 tỷ đồng cho mọi lĩnh vực, nhiều doanh nghiệp trong các ngành thâm dụng vốn và nguyên vật liệu có thể "chưa kịp lớn đã mất hỗ trợ". Vì vậy, tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được thiết kế phù hợp với đặc thù từng ngành.

Ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chia sẻ: "Có những ngành hàng có thể cần số vốn lớn nhưng tỷ lệ lãi suất thấp hoặc so với các doanh nghiệp trong ngành, kể cả có 1.000 tỷ nhưng vẫn là một doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực ấy. Trong một số lĩnh vực chế biến chế tạo, lĩnh vực sản xuất, nhu cầu vốn rất cao. Có lẽ ngưỡng phù hợp nên chia theo các ngành hàng là một cách tiếp cận phù hợp hơn".

Ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nêu ý kiến: "Trong doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ còn nhiều ngành nghề. Nếu quy định ngay vào trong luật, có thể sẽ cứng. Nên quan điểm của Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, có những tiêu chí cụ thể xác định anh là doanh nghiệp nhỏ hay doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ, hãy giao cho Chính phủ quyết định việc này, để xử lý linh hoạt hơn".

Một chính sách hỗ trợ chỉ phát huy hiệu quả khi đến đúng đối tượng và đúng thời điểm. Vì vậy, cùng với việc mở rộng các chính sách hỗ trợ, việc hoàn thiện tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng là điều kiện quan trọng để nguồn lực của Nhà nước được phân bổ đúng nơi, đúng nhu cầu.

Cần hỗ trợ theo nhu cầu của doanh nghiệp

Xác định đúng doanh nghiệp cần hỗ trợ mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là chính sách hỗ trợ phải đúng nhu cầu, đúng thời điểm và phù hợp với từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đầu đối với doanh nghiệp mới thành lập, được áp dụng mức thuế suất thấp hơn mức thuế suất thông thường, hỗ trợ về vốn, mặt bằng sản xuất. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, thay vì một cơ chế chung cho tất cả, chính sách hỗ trợ cũng cần được thiết kế riêng cho từng nhóm doanh nghiệp, để chính sách hỗ trợ đúng người, đúng nhu cầu và hiệu quả.

Không phải doanh nghiệp nào cũng có nhu cầu hỗ trợ giống nhau. Đối với doanh nghiệp mới thành lập có nhu cầu hỗ trợ về pháp lý, về kế toán, về thuế. Đối với doanh nghiệp đang tăng trưởng lại có nhu cầu hỗ trợ về vốn, về khoa học công nghệ và đơn hàng. Đối với doanh nghiệp đổi mới sáng tạo lại có nhu cầu hỗ trợ về cơ chế bảo vệ ý tưởng, về nghiên cứu đầu tư. Chính vì vậy, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chỉ thực sự có hiệu quả khi được thiết kế phù hợp cho từng nhóm đối tượng doanh nghiệp.

Với doanh nghiệp nhỏ hoạt động trong lĩnh vực xếp hạng tín nhiệm, điều họ cần không chỉ là ưu đãi về thuế hay mặt bằng sản xuất, mà là cơ chế tiếp cận và khai thác dữ liệu để phát triển sản phẩm. Theo doanh nghiệp, chỉ khi có dữ liệu đầy đủ và tin cậy, việc đánh giá, xếp hạng tín nhiệm mới đảm bảo tính chính xác và hiệu quả.

Ông Nguyễn Thanh Nghị - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Thiên Minh cho biết: "Tôi cũng mong muốn trong các chính sách về hỗ trợ đổi mới sáng tạo, nếu chúng tôi có sản phẩm hoặc ý tưởng về sản phẩm tốt, thì chúng tôi có thể có sự cho phép trong truy cập theo nguồn dữ liệu theo cơ chế hiện nay đang phổ biến là cơ chế sandbox thử nghiệm".

Theo khảo sát của VCCI, nhiều hộ kinh doanh sẵn sàng chuyển đổi thành doanh nghiệp, nhưng lại lo ngại rủi ro về pháp lý, thủ tục thuế, kế toán và hóa đơn điện tử. Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng, thay vì chỉ tập trung vào ưu đãi thuế, cần tăng cường hướng dẫn, tư vấn và đơn giản hóa các quy định để hộ kinh doanh tự tin chuyển đổi và phát triển bền vững.

Bà Hà Thị Vinh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam nhận định: "Không phải họ muốn làm sai đâu, họ rất muốn làm đúng nhưng họ không đủ kiến thức để làm đúng. Và họ lo sợ, lăn tăn không biết là tôi sẽ vin vào đâu, tôi sẽ tìm ai để giải quyết cho tôi vấn đề này và trợ giúp cho tôi về phần kỹ thuật".

Theo Bộ Tài chính, dự thảo Luật đang được xây dựng theo hướng hỗ trợ sát với nhu cầu của từng nhóm doanh nghiệp. Bên cạnh ưu đãi về thuế, nhiều chính sách mới cũng được đề xuất nhằm giảm chi phí tuân thủ, hỗ trợ kế toán, nền tảng số và các dịch vụ thiết yếu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là hộ kinh doanh chuyển đổi.

Bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính đưa ra nhận định: "Doanh nghiệp sẽ được áp dụng chế độ về kế toán, về tài chính của doanh nghiệp siêu nhỏ, rất đơn giản và dễ tuân thủ. Ngoài ra cũng có chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp có các nền tảng số dùng chung, phần mềm kế toán dùng chung. Đặc biệt, có một chế độ mang tính chất cảnh báo sớm cho doanh nghiệp và có hướng dẫn để khắc phục khi vi phạm lần đầu".

Khi chính sách được thiết kế phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp và từng giai đoạn phát triển, những chính sách hỗ trợ sẽ trở thành động lực quan trọng giúp khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển mạnh mẽ hơn.

Đúng đối tượng, đúng nhu cầu và đúng thời điểm, đó cũng là những yếu tố quyết định hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Những ý kiến đóng góp từ cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia sẽ là cơ sở quan trọng để Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện Dự thảo Luật trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.