Holi - Lễ hội sắc màu của người Ấn

Holi - lễ hội mùa xuân quan trọng bậc nhất của người theo Ấn Độ giáo - đánh dấu thời khắc chuyển mùa, tôn vinh sự sinh sôi, tình yêu và trên hết là chiến thắng của cái thiện trước cái ác. Trong chuyến đi đầu năm 2026, lần đầu tiên tôi được trải nghiệm Lễ hội Sắc màu của người Ấn: hít mùi khói của đêm Holika Dahan và sáng hôm sau bị ai đó… ném thẳng một nắm gulal vào mặt.

Tôi đến Ấn Độ vào một buổi sáng đầu tháng Ba, khi không khí đã bắt đầu ngọt lại vì nắng mới. Người bạn bản địa bảo tôi: “Em đến đúng lúc rồi, mùa của màu sắc đấy.” Khi tôi tỏ ra chưa hiểu, chàng trai người Ấn liền chỉ vào những túi bột màu hồng, vàng nghệ, xanh lục, tím oải hương… được xếp cao như những khay gia vị khổng lồ giữa khu chợ.

Một nghi thức xã hội tinh tế

Trước khi có những trận chiến bột màu, Holi bắt đầu bằng lửa. Đêm Holika Dahan, người dân tụ tập quanh những giàn củi được dựng sẵn gồm gỗ và bánh phân bò khô được chất cao. Rồi họ châm lửa trong tiếng cầu nguyện. Theo kinh Veda và thần thoại Ấn Độ giáo, thần Vishnu đã giúp tiêu diệt quỷ nữ Holika - biểu tượng của cái ác. Ngọn lửa vì thế không chỉ sưởi ấm đêm xuân mà còn nhắc con người về quy luật muôn thuở: cái ác có thể ồn ào, nhưng cái thiện mới là thứ ở lại.

Tôi đứng giữa vòng tròn lửa, nghe tiếng tụng niệm xen lẫn tiếng trẻ con cười đùa. Một cụ bà khẽ chạm chút tro lên trán tôi như một lời chúc bình an. Lúc ấy, Holi không còn là lễ hội xa lạ trong sách du lịch; đó là một nghi thức cộng đồng, nơi người ta khẳng định niềm tin vào sự tái sinh - của mùa màng, của hy vọng và của chính con người.

Sáng hôm sau, cuộc chiến sắc màu (Rangwali Holi - phần lễ chính) thực sự bắt đầu. Những con phố vốn nghiêm trang bỗng hóa thành chiến trường màu sắc. Người lạ đuổi theo nhau, cười như trẻ nhỏ, ném bột màu (gulal) rồi dội nước lên đầu nhau không chút ngần ngại.

Ban đầu tôi nghĩ đó chỉ là một màn “tạt màu tập thể”. Nhưng khi một người đàn ông trung niên nghiêm chỉnh bước đến, chắp tay nói “Happy Holi” rồi nhẹ nhàng xoa chút bột hồng lên má tôi, tôi hiểu rằng đằng sau sự náo nhiệt ấy là một nghi thức xã hội tinh tế.

Trong ngày Holi, những ranh giới thường nhật - giàu nghèo, tuổi tác, địa vị - dường như được tạm thời xóa nhòa. Ai cũng giống ai khi bị phủ kín trong sắc màu. Sự bình đẳng ấy, dù chỉ kéo dài một ngày, cũng đủ khiến cộng đồng xích lại gần nhau hơn. Có lẽ vì thế mà Holi không chỉ là lễ hội của màu sắc, mà còn là lễ hội của sự tha thứ và kết nối.

Mỗi vùng một Holi: một Ấn Độ, nhiều sắc thái

Nếu chỉ trải nghiệm Holi ở một thành phố, bạn có thể tưởng mình đã hiểu lễ hội này. Nhưng Ấn Độ không bao giờ chỉ có một phiên bản duy nhất. Sự khác biệt của từng nơi cho thấy Holi không theo một khuôn mẫu cố định. Nó là tấm gương phản chiếu từng địa phương - nơi truyền thống, tôn giáo và lịch sử đan xen để tạo nên những sắc thái riêng.

Ở bang Tây Bengal, Holi được gọi là Basanta Utsav. Tại Shantiniketan - nơi gắn liền với nhà thơ Rabindranath Tagore - lễ hội mang dáng dấp nghệ thuật nhiều hơn là “đại chiến bột màu”. Sinh viên mặc trang phục vàng nhạt, biểu diễn âm nhạc, múa và đọc thơ giữa sân trường ngập nắng. Màu sắc vẫn có đó, nhưng được rắc lên không khí bằng nhịp điệu và thi ca.

Trong khi đó, tại Punjab, Hola Mohalla lại là một câu chuyện khác. Người Sikh tổ chức các màn trình diễn võ thuật, cưỡi ngựa, phô diễn kỹ năng chiến đấu. Ở đây, tinh thần thượng võ và niềm tự hào cộng đồng được đặt ngang hàng với niềm vui lễ hội. Holi vì thế không chỉ mềm mại và rực rỡ; nó còn mạnh mẽ, quyết liệt, như chính lịch sử vùng đất này.

Có lẽ không đâu Holi lại “đậm đặc thần thoại” như ở Vrindavan và Barsana, bang Uttar Pradesh - những địa danh gắn với tuổi thơ của thần Krishna. Tại Vrindavan, lễ hội kéo dài gần một tuần. Đền Banke Bihari chật kín người, bột màu tung lên như sương khói. Mọi câu chuyện về Krishna - vị thần tinh nghịch và đầy tình yêu - dường như được tái hiện trong từng tiếng cười.

Còn ở Barsana, bạn tôi lại được chứng kiến Lathmar Holi - phiên bản “đánh gậy” nổi tiếng. Phụ nữ cầm gậy, đàn ông dùng khiên đỡ trong tiếng reo hò. Nghe có vẻ dữ dội, nhưng thực chất đó chỉ là màn tái hiện vui nhộn câu chuyện Krishna trêu Radha và bị “trừng phạt”. Truyền thuyết được kể lại bằng cơ thể, bằng động tác và bằng tiếng cười. Ở đây, Holi không chỉ nhắc lại thần thoại; nó biến thần thoại thành trải nghiệm sống động, nơi du khách có thể chạm vào câu chuyện hàng nghìn năm tuổi.

Còn nếu bạn muốn cảm nhận Holi trong khung cảnh cổ kính, thì Jaipur - “Thành phố Hồng” của bang Rajasthan - là lựa chọn không thể bỏ qua. Giữa những pháo đài và cung điện, Holi mang dáng dấp hoàng gia. Những điệu múa Ghoomar xoay tròn, trang phục truyền thống rực rỡ và các đoàn rước trang nghiêm khiến du khách có cảm giác như đang bước vào một bức tranh lịch sử. Ở đây, màu sắc không chỉ phủ lên con người mà còn phản chiếu trên tường thành cổ, tạo nên một khung cảnh vừa náo nhiệt vừa lộng lẫy.

Holi ở Jaipur cho thấy một khía cạnh khác: lễ hội cũng là công cụ quảng bá văn hóa và du lịch. Hàng nghìn du khách quốc tế đổ về, mang theo máy ảnh và sự tò mò. Nhưng điều họ mang về có lẽ không chỉ là bức hình rực rỡ, mà là cảm giác được hòa vào một di sản sống.

Trong một thế giới ngày càng nhiều chia cắt, người Ấn Độ vẫn dành riêng một ngày để xóa mờ ranh giới - giữa người lạ và bạn bè, giữa giàu và nghèo, giữa quá khứ và hiện tại. Có lẽ đó chính là giá trị sâu xa khiến Holi vẫn rực rỡ qua hàng nghìn năm.