Hướng đi chiến lược trong chính sách thu hút nhân tài lĩnh vực đổi mới sáng tạo

PGS.TS Nguyễn Duy Liêm vừa trúng tuyển Chương trình thu hút các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành về công tác tại Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh (ĐHQG - HCM - Chương trình VNU350) đợt 1 năm 2026, lĩnh vực đổi mới sáng tạo. Ông hiện là Phó Giáo sư tại Trường Y khoa thuộc Đại học Case Western Reserve, Cleveland (Ohio, Hoa Kỳ), là tác giả và đồng tác giả của hơn 40 công bố khoa học quốc tế trong các lĩnh vực vi sinh học phân tử, di truyền học vi khuẩn và kháng kháng sinh.

Tầm nhìn cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

ĐHQG-HCM đang đặt mục tiêu cụ thể hóa các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW; đồng thời triển khai định hướng phát triển ĐHQG-HCM trở thành nhóm cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á. Trong chiến lược mới, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực trung tâm cho phát triển, với trọng tâm là đội ngũ tinh hoa, nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm nghiên cứu chiến lược và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Từ góc nhìn của mình, PGS.TS Nguyễn Duy Liêm nhìn nhận Chương trình VNU350 là một bước đi chiến lược và thể hiện tầm nhìn dài hạn của ĐHQG-HCM trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt. Giá trị của chương trình không chỉ nằm ở chính sách thu hút nhân tài, mà còn ở thông điệp rõ ràng về quyết tâm xây dựng môi trường học thuật đạt chuẩn quốc tế, nơi các nhà khoa học có điều kiện phát triển nghiên cứu chuyên sâu, tạo ra giá trị thực tiễn và đóng góp cho xã hội.

"Điều tôi mong muốn đóng góp không chỉ là các công bố khoa học, mà quan trọng hơn là góp phần xây dựng văn hóa nghiên cứu sáng tạo, liên ngành và hướng đến tác động thực tiễn cho xã hội. Qua nhiều năm nghiên cứu và hợp tác quốc tế, tôi nhận thấy những đột phá khoa học lớn thường xuất hiện ở giao điểm của nhiều lĩnh vực như sinh học, công nghệ dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, y học, kỹ thuật và quản trị đổi mới sáng tạo. Vì vậy, tôi kỳ vọng có thể góp phần thúc đẩy các nhóm nghiên cứu liên ngành tại ĐHQG-HCM, nơi các nhà khoa học cùng hợp tác giải quyết những vấn đề lớn của xã hội thay vì chỉ tập trung vào các nghiên cứu mang tính chuyên môn hẹp" - ông cho biết.

Chiến lược thu hút nhân tài

Tại Hội thảo "Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước" do Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh phối hợp cùng Học viện Chính trị khu vực II tổ chức mới đây, nhiều ý kiến tham luận cho rằng bài toán nguồn nhân lực hiện nay không chỉ dừng ở các chính sách ưu đãi hay cơ chế thị thực riêng lẻ mà cần được tiếp cận theo hướng xây dựng hệ sinh thái phát triển đồng bộ.

Việc thu hút, sử dụng và giữ chân nhân lực chất lượng cao cần gắn với môi trường nghiên cứu cạnh tranh, cơ chế trao quyền phù hợp, đồng thời thúc đẩy kết nối viện - trường - doanh nghiệp nhằm chuyển hóa tri thức thành giá trị thực tiễn. Theo GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc ĐHQG-HCM, xu hướng hiện nay không chỉ dừng ở đào tạo nguồn nhân lực mà chuyển sang quản trị toàn bộ dòng chảy nhân tài, từ phát hiện, thu hút, dịch chuyển, tuần hoàn, giữ chân đến phát huy nguồn lực chất lượng cao.

Còn PGS.TS Nguyễn Duy Liêm nhận định rằng để thu hút và giữ chân các nhà khoa học giỏi, điều quan trọng nhất không chỉ là chế độ đãi ngộ, mà là khả năng tạo ra một môi trường học thuật nơi họ cảm thấy được tôn trọng, được trao quyền và có cơ hội phát triển lâu dài.

Các nhà khoa học thường bị thu hút bởi ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là tự do học thuật và niềm tin từ tổ chức. Khi được khuyến khích theo đuổi những ý tưởng mới, kể cả những ý tưởng có tính rủi ro cao, nhà khoa học sẽ có nhiều cơ hội tạo ra đột phá. Thứ hai là hạ tầng nghiên cứu và cơ chế vận hành hiệu quả. Các nhà khoa học cần được hỗ trợ để tập trung cho nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế thay vì giỏi dành quá nhiều thời gian cho các thủ tục hành chín. Thứ ba là một cộng đồng học thuật mạnh, có sự kết nối giữa các nhà khoa học trong và ngoài nước, giữa các lĩnh vực khác nhau và giữa đại học với doanh nghiệp.

"Người trẻ Việt Nam có sự sáng tạo, nhanh nhạy và tinh thần dấn thân. Nếu được làm việc trong môi trường có cố vấn tốt, cơ chế hỗ trợ minh bạch và mạng lưới quốc tế rộng mở, họ hoàn toàn có thể tạo ra những công trình nghiên cứu và công nghệ có sức ảnh hưởng lớn", PGS. TS Nguyễn Duy Liêm bày tỏ sự kỳ vọng.