Hướng tới một hệ thống cấp cứu ngoại viện chuyên nghiệp, hiện đại

Bộ Y tế đang xây dựng đề án nhằm từng bước hình thành mạng lưới cấp cứu ngoại viện trên toàn quốc, từ tổ chức lực lượng, đào tạo nhân sự đến kết nối dữ liệu và điều phối phương tiện.

Mới đây, Bộ Y tế đã trình Chính phủ Đề án cấp cứu ngoại viện và kỳ vọng đề án được phê duyệt trong tháng 8/2026. Sau khi được ban hành, Bộ Y tế sẽ phối hợp với TP Hồ Chí Minh và một số địa phương tổ chức hướng dẫn, triển khai, đồng thời sơ kết, đánh giá để tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng mô hình.

Theo định hướng của Bộ Y tế, đề án sẽ tạo nền tảng hình thành mạng lưới cấp cứu ngoại viện thống nhất trên phạm vi cả nước. Một trong những mục tiêu được đặt ra là hợp nhất các đầu số khẩn cấp thành một đầu số quốc gia, đồng thời tăng cường phối hợp giữa lực lượng Công an và ngành Y tế trong tiếp nhận, điều phối và xử lý các tình huống khẩn cấp.

Cùng với hệ thống điều phối, việc chuyên nghiệp hóa đội ngũ cấp cứu viên cũng được chú trọng. Ngành Y tế dự kiến xây dựng chương trình đào tạo chuẩn, nghiên cứu mã ngành cấp cứu viên và từng bước hình thành cơ sở đào tạo chuyên sâu, qua đó tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của cấp cứu trước viện.

Từ mô hình TP Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh đang được coi là một trong những địa phương đi đầu về tổ chức cấp cứu ngoại viện. Sau hơn một thập kỷ chuyển từ mô hình một đơn vị cấp cứu sang mạng lưới đa tầng, thành phố đã hình thành hệ thống gồm các trạm vệ tinh 115 kết nối với bệnh viện công lập, tư nhân, quân đội và trung tâm y tế.

Quy mô mạng lưới tăng nhanh trong những năm qua. Số cuộc gọi đến hệ thống 115 tăng từ gần 9.000 cuộc năm 2015 lên hơn 438.000 cuộc năm 2025 và 263.564 cuộc trong 6 tháng đầu năm 2026. Số trạm vệ tinh 115 cũng tăng từ 3 trạm năm 2015 lên 66 trạm năm 2025 và 67 trạm trong nửa đầu năm 2026.

Mạng lưới này đang được mở rộng cả về phương thức vận chuyển. Tại khu vực Cần Giờ và xã đảo Thạnh An, thành phố phát triển mô hình cấp cứu đường thủy; đồng thời nghiên cứu triển khai trạm cấp cứu đường không tại Bệnh viện Quân y 175, phục vụ những tình huống khẩn cấp ở vùng biển, đảo, vùng sâu, vùng xa hoặc các trường hợp cần rút ngắn thời gian vận chuyển.

BS.CKII Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TP Hồ Chí Minh, cho biết trong thời gian tới, thành phố định hướng phát triển hệ thống theo hướng chuyên nghiệp hơn, với trọng tâm là xây dựng Cổng tiếp nhận và điều phối cấp cứu 115, hướng tới mô hình liên thông 113-114-115.

Hệ thống này sẽ hỗ trợ kết nối và điều phối nguồn lực, chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, xử lý cuộc gọi, đồng thời quản lý và phân tích dữ liệu để phục vụ công tác điều hành.

TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, đánh giá TP Hồ Chí Minh là một trong những địa phương tổ chức tốt công tác cấp cứu ngoại viện. Mô hình cấp cứu đa tầng, đa trung tâm mà thành phố đang triển khai phù hợp với định hướng phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện trong thời gian tới.

Theo định hướng của Bộ Y tế, sau khi đề án được phê duyệt, hệ thống tổng đài cấp cứu khẩn cấp quốc gia sẽ được triển khai thống nhất, cùng với các trung tâm cấp cứu khẩn cấp tại các tỉnh, thành phố. Đây sẽ là đầu mối tiếp nhận, phân loại và điều phối các tình huống khẩn cấp; ngành Y tế cử nhân lực tham gia xử lý những trường hợp liên quan đến chuyên môn y tế.

Điều phối bằng dữ liệu

Một trong những điểm mới được đặt ra là xây dựng bản đồ số mạng lưới cấp cứu ngoại viện trên toàn quốc, tích hợp dữ liệu về trạm cấp cứu, phương tiện, nhân lực và năng lực chuyên môn của từng cơ sở y tế.

Khi dữ liệu được kết nối, hệ thống điều phối có thể xác định nguồn lực phù hợp ở vị trí gần nhất, lựa chọn phương tiện vận chuyển và cơ sở điều trị thích hợp. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những trường hợp cấp cứu cần được can thiệp trong thời gian ngắn.

Bên cạnh lực lượng chuyên nghiệp, ngành Y tế cũng hướng tới mở rộng các chương trình sơ cấp cứu trong cộng đồng, đào tạo lái xe cứu thương và phát triển mạng lưới tình nguyện viên. Việc người dân có kiến thức và kỹ năng sơ cứu cơ bản sẽ giúp người bệnh được hỗ trợ ngay trong những phút đầu, trước khi lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp có mặt.

Xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện vì thế không dừng ở việc tăng số lượng xe cứu thương hay trạm cấp cứu. Đó là quá trình tổ chức lại toàn bộ chuỗi phản ứng khẩn cấp, từ tiếp nhận thông tin, phân loại, điều phối đến vận chuyển và bàn giao người bệnh. Khi các mắt xích được kết nối và vận hành thống nhất, thời gian tiếp cận và can thiệp có thể được rút ngắn, qua đó tăng cơ hội sống và giảm nguy cơ để lại di chứng cho người bệnh.