Iran cảnh báo chặn ba tuyến hàng hải then chốt của thế giới

Theo tuyên bố được phát trên truyền hình nhà nước Iran ngày 15/4, ông Ali Abdollahi - người đứng đầu Bộ chỉ huy trung tâm của quân đội Iran - cảnh báo rằng việc Mỹ tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz sẽ gây mất an ninh nghiêm trọng đối với các tàu thương mại và tàu chở dầu của Iran, đồng thời có thể bị xem là hành động "mở đầu cho việc vi phạm lệnh ngừng bắn" giữa hai bên.

Ông Abdollahi nhấn mạnh: "Các lực lượng vũ trang hùng mạnh của Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động xuất nhập khẩu nào tiếp diễn tại Vịnh Ba Tư, Biển Oman và Biển Đỏ, nếu Mỹ tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz", đồng thời khẳng định Iran sẽ hành động kiên quyết để bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh Mỹ áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran từ đầu tuần này, sau khi các cuộc đàm phán giữa hai nước hôm 12/4 tại Pakistan không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố lực lượng nước này đã "ngăn chặn hoàn toàn hoạt động thương mại hàng hải ra vào Iran".

Theo dữ liệu theo dõi hàng hải, trong những ngày đầu áp dụng phong tỏa, một số tàu vẫn tìm cách rời các cảng Iran và đi qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Biển Oman. Tuy nhiên, phía Mỹ cho biết đã chặn và buộc quay đầu nhiều tàu, trong đó có các tàu chở dầu, và khẳng định chưa có tàu nào vượt qua được vòng kiểm soát.

Iran đã lên án hành động của Mỹ là "cướp biển" và cảnh báo rằng nếu an ninh các cảng của nước này bị đe dọa, "không có cảng nào trong khu vực Vịnh Ba Tư và Biển Arab được an toàn".

Một số nhà phân tích nhận định mục tiêu của Washington không chỉ nhằm cắt giảm nguồn thu từ dầu mỏ của Iran, mà còn gây sức ép lên Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất của Iran - nhằm buộc Tehran nhượng bộ, đặc biệt trong vấn đề mở lại eo biển Hormuz. Phản ứng trước động thái này, Trung Quốc đã chỉ trích lệnh phong tỏa của Mỹ là "nguy hiểm và thiếu trách nhiệm".

Mặc dù căng thẳng gia tăng, lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đạt được trước đó vẫn được duy trì. Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc trả lời phỏng vấn phát sóng ngày 15/4 cho biết xung đột với Iran "đã rất gần hồi kết".

Những tín hiệu tích cực từ tiến trình ngoại giao đã góp phần cải thiện tâm lý thị trường. Các chỉ số chứng khoán quốc tế tăng điểm, trong khi giá dầu thế giới có xu hướng giảm, với dầu Brent Biển Bắc ở mức 94,79 USD/thùng và dầu WTI của Mỹ ở mức 91,28 USD/thùng.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính Mỹ cho biết sẽ không gia hạn biện pháp nới lỏng tạm thời đối với các lệnh trừng phạt dầu mỏ Iran - vốn được áp dụng nhằm giảm thiểu tác động gián đoạn nguồn cung do xung đột.

Diễn biến căng thẳng tại khu vực Trung Đông đang làm dấy lên lo ngại sâu sắc về an ninh hàng hải quốc tế, đặc biệt tại các tuyến vận tải chiến lược. Eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu - được xem là "yết hầu năng lượng" của thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể gây tác động dây chuyền tới thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu.

Trong khi đó, Biển Đỏ cũng là tuyến hàng hải quan trọng kết nối châu Âu với châu Á thông qua kênh đào Suez. Việc Iran cảnh báo có thể mở rộng phạm vi phong tỏa sang khu vực này làm gia tăng nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn đang phục hồi chưa vững chắc.

Bất chấp lệnh ngừng bắn 2 tuần chưa hết hiệu lực, các cảnh báo cứng rắn từ cả hai phía cho thấy mức độ đối đầu vẫn ở mức cao. Việc duy trì lệnh phong tỏa của Mỹ, cùng với khả năng đáp trả từ Iran, có thể khiến tình hình leo thang ngoài tầm kiểm soát nếu không có cơ chế đối thoại hiệu quả.

Ngoài ra, sự chia rẽ trong cộng đồng quốc tế về cách tiếp cận đối với Iran cũng là yếu tố khiến tiến trình giải quyết khủng hoảng trở nên phức tạp hơn. Trong khi một số nước ủng hộ việc gia tăng sức ép, nhiều quốc gia khác kêu gọi kiềm chế và ưu tiên giải pháp ngoại giao nhằm tránh nguy cơ xung đột lan rộng.