Iran đặt cược vào chiến lược “chịu đựng” trong cuộc chiến với Mỹ và Israel

Chiến lược của Iran bao gồm việc liên tục phóng tên lửa, triển khai máy bay không người lái (UAV) và gây gián đoạn các tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng để gây chấn động thị trường toàn cầu, khiến Washington phải nhượng bộ.

Bất chấp cú sốc từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel cũng như việc nhiều nhân vật chủ chốt thiệt mạng, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn được cho là nắm quyền kiểm soát chặt chẽ tình hình. Lực lượng này đang chỉ đạo các hoạt động quân sự, triển khai các phương án dự phòng đã chuẩn bị từ trước và quyết định chiến lược cũng như mục tiêu trong cuộc chiến.

IRGC cũng được cho là đóng vai trò quyết định trong việc bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei làm Lãnh tụ tối cao sau khi Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng trong các đợt tấn công đầu tiên của Mỹ và Israel.

Ông Fawaz Gerges, chuyên gia tại trường Kinh tế London, cho rằng giới lãnh đạo Iran coi đây là cuộc chiến mang tính sống còn. "Đối với họ, đây là cuộc chiến sinh tử. Họ tin rằng sự tồn tại của mình đang bị đe doạ", ông Fawaz Gerges nói.

Cùng quan điểm, chuyên gia Alex Vatanka thuộc Viện Trung Đông nhận định Iran hiện giống như "một con thú bị thương" nhưng vì thế càng trở nên nguy hiểm hơn.

Tư duy "chiến tranh toàn diện" này được cho là nguyên nhân dẫn đến các cuộc tấn công của Iran trên khắp Vùng Vịnh, nhắm vào các trung tâm năng lượng từ Qatar đến Saudi Arabia. Mục tiêu là gây gián đoạn kinh tế, đẩy chi phí lên cao đối với các nước láng giềng, châu Âu và Mỹ, qua đó thử thách ý chí của Washington.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố với các nghị sĩ đảng Cộng hoà rằng chiến dịch quân sự sẽ tiếp tục cho đến khi Iran "bị đánh bại hoàn toàn và dứt khoát", song ông dự đoán cuộc chiến có thể sớm kết thúc.

Theo ông Trump, sau khi chiến dịch kết thúc, Iran sẽ không còn bất kỳ vũ khí nào để chống lại Mỹ, Israel và các đồng minh của Mỹ trong thời gian dài.

Các nguồn tin nội bộ Iran cho biết kịch bản leo thang hiện nay đã được dự tính từ trước khi chiến tranh bùng phát. Các nhà hoạch định chiến lược Iran cho rằng đối đầu với Mỹ và Israel là điều khó tránh khỏi và đã chuẩn bị một chiến lược nhiều tầng, được phối hợp trên toàn mạng lưới quân sự của IRGC và các lực lượng ủy nhiệm của IRGC trong khu vực.

Hiện nay, khi không còn nhiều lựa chọn, Iran được cho là đang triển khai kế hoạch này, biến cuộc xung đột thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài nhằm làm suy yếu đối thủ về kinh tế và chính trị.

Những hệ quả của cuộc chiến đã bắt đầu thể hiện rõ tại Iran.

Theo các nguồn tin nội bộ, việc ông Mojtaba Khamenei được lựa chọn làm Lãnh tụ tối cao cho thấy vai trò người định đoạt quyền lực của IRGC. Các nguồn tin nhận định cán cân quyền lực tại Iran đã thay đổi đáng kể. Dù Lãnh tụ tối cao vẫn nắm giữ vị trí danh nghĩa cao nhất, tương lai của nước Cộng hòa Hồi giáo Iran - cũng như quyền lực của giới giáo sĩ - hiện phụ thuộc lớn vào việc IRGC có thể trụ vững trước sức ép từ chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel hay không.

Khả năng kéo dài chiến dịch

Một trong những câu hỏi lớn của cuộc chiến là Iran có thể duy trì các đợt tấn công tên lửa trong bao lâu? Ông Mohannad Hage Ali, chuyên gia tại trung tâm Carnegie Trung Đông, cho rằng đây là yếu tố then chốt trong chiến lược của Tehran.

Giới chức Mỹ cho biết phần lớn kho vũ khí của Iran đã bị phá hủy, song các nguồn tin khu vực nhận định Tehran có thể vẫn còn hơn một nửa số tên lửa trước chiến tranh. Nếu con số này chính xác, Iran có thể tiếp tục các đợt tấn công trong nhiều tuần nữa.

Một người dân tại Tehran cho biết thủ đô Iran vẫn duy trì hoạt động dù liên tục hứng chịu các cuộc tấn công: "Cửa kính rung lên cả ngày lẫn đêm, nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn". Theo người dân này, các cửa hàng và ngân hàng vẫn mở cửa, nguồn cung hàng hóa vẫn ổn định và phần lớn người dân chưa rời khỏi thành phố.

Bên nào sẽ rút lui trước?

Đối với các nhà hoạch định chiến lược ở cả hai phía, cuộc chiến hiện đang trở thành phép thử về sức chịu đựng: liệu Iran có thể tiếp tục phóng tên lửa trong bao lâu và liệu Mỹ cùng Israel có thể duy trì các chi phí quân sự, kinh tế và chính trị để ngăn chặn chúng?

"Câu hỏi lớn là ai sẽ chùn bước trước trong cuộc chiến toàn diện này - Tổng thống Donald Trump hay giới lãnh đạo Iran" - ông Gerges nhận định.

Tehran được cho là kỳ vọng việc giá năng lượng tăng cao và tác động kinh tế lan rộng tại phương Tây sẽ gây sức ép buộc Washington phải rút lui.

Những dấu hiệu ban đầu cho thấy tác động đã bắt đầu xuất hiện khi giá dầu tăng mạnh, chi phí nhiên liệu leo thang và áp lực chính trị gia tăng tại Mỹ. Theo ông Gerges, trong kịch bản đó, Tổng thống Trump có thể tìm cách tuyên bố chiến thắng và rút lui bằng cách nhấn mạnh việc tiêu diệt Lãnh tụ tối cao Iran cũng như phá hủy năng lực hạt nhân và tên lửa của nước này.

Về phía Iran, chỉ riêng việc duy trì sự tồn tại của chính quyền cũng có thể được coi là một chiến thắng.

Ngay cả khi phần lớn cơ sở hạ tầng chiến lược bị phá hủy, Tehran vẫn có thể tuyên bố đã trụ vững trước một trong những liên minh quân sự hùng mạnh nhất thế giới.

Kết quả cuối cùng có thể là một Iran bị tổn thương nặng nề, nhưng một Iran "đang chảy máu" có thể trở nên nguy hiểm và khó đoán hơn so với trước khi cuộc xung đột bùng phát.