K-Pop với giấc mơ toàn cầu và vấn đề "bản sắc Hàn Quốc”

Sau khi BTS, một trong những tên tuổi lớn nhất của K-pop, trở lại vào tháng trước với album phòng thu thứ năm thì một chi tiết đã thu hút sự chú ý đặc biệt ngoài âm nhạc của sản phẩm này. Đó là bao nhiêu bài hát được hát, một phần hoặc toàn bộ, bằng tiếng Anh? Album mới nhất của BTS có tiêu đề "ARIRANG” và đây là tựa đề từ bài dân ca nổi tiếng nhất của Hàn Quốc, thể hiện bản sắc Hàn Quốc thông qua hình ảnh, âm thanh và thậm chí cả sân khấu trở lại gần đây tại Quảng trường Gwanghwamun ở trung tâm Seoul của nhóm.

Nhưng đằng sau hậu trường, album phản ánh một sự căng thẳng đang ngày càng trở nên rõ rệt trong ngành công nghiệp K-pop. Trong bộ phim tài liệu mới về BTS trên Netflix mới được công bố liên quan đến dự án này, trưởng nhóm RM của BTS đã bày tỏ lo ngại về việc album sử dụng quá nhiều lời bài hát tiếng Anh, đặt câu hỏi liệu một dự án tập trung vào bản sắc Hàn Quốc có thể vẫn "chân thực" nếu phần lớn nội dung không phải bằng tiếng Hàn. Thành viên Suga cũng đề xuất tăng số lượng lời bài hát bằng tiếng Hàn. Tuy nhiên, các giám đốc điều hành của hãng đĩa lại nhấn mạnh một ưu tiên khác: phạm vi toàn cầu.

Cuộc trao đổi đó diễn ra vào thời điểm tiếng Anh trở nên nổi bật hơn bao giờ hết trong sáng tác nhạc K-pop. Từ BTS đến BLACKPINK và ngày càng nhiều nhóm nhạc mới nổi, nhiều đĩa đơn gần đây được xây dựng chủ yếu hoặc hoàn toàn bằng tiếng Anh. Sự thay đổi này đã mở rộng khả năng tiếp cận của K-pop ra nước ngoài, nhưng nó cũng làm dấy lên một cuộc tranh luận sâu sắc hơn về việc liệu thể loại này có đang dần xa rời một trong những yếu tố đã làm nên sự khác biệt của nó ngay từ đầu hay không?

Đối với các hãng giải trí, logic thương mại rất rõ ràng. Những đoạn điệp khúc bằng tiếng Anh được coi là dễ hiểu hơn đối với người nghe toàn cầu, đặc biệt là ở châu Mỹ và châu Âu, nơi các danh sách phát trực tuyến, nội dung video ngắn và sự xuất hiện trên đài phát thanh có thể định hình quỹ đạo của một bài hát. Trong một thị trường mà từng giây đều quan trọng, một đoạn điệp khúc không cần dịch có thể mang lại lợi thế rõ ràng.

“Các nghệ sĩ K-pop phải cân bằng giữa áp lực thu hút khán giả phương Tây và lọt vào bảng xếp hạng Billboard Hot 100 với việc duy trì ngôn ngữ Hàn Quốc và truyền thống nhạc pop” - Grace Kao, giáo sư xã hội học tại Đại học Yale, chia sẻ với tờ The Korea Times trong một cuộc phỏng vấn gần đây. Bà cho biết thêm rằng trong khi nhiều người hâm mộ Mỹ nói rằng họ thích K-pop ít bị phương Tây hóa hơn, thì những bài hát có lời tiếng Anh và giai điệu bắt tai dễ lan truyền trên TikTok lại có nhiều khả năng lọt vào bảng xếp hạng của Mỹ hơn.

Người nghe đã bắt đầu nhận ra và giải quyết mâu thuẫn này. Một số người hâm mộ hoan nghênh sự thay đổi này như một bước đi thiết thực hướng tới sự tiếp xúc rộng rãi hơn, trong khi những người khác cho rằng nó có nguy cơ làm loãng đi những gì đã làm nên sự khác biệt của K-pop so với nhạc pop phương Tây.

Mối lo ngại không chỉ dừng lại ở sở thích ngôn ngữ. Theo những người trong ngành, vấn đề nằm ở chỗ điều gì thực sự làm nên bản sắc Hàn Quốc của K-pop. Nhà phê bình âm nhạc Kim Seong-dae đã thẳng thắn nêu ra lập luận đó trong một bài báo gần đây trên một tờ báo địa phương.

“Nếu bạn loại bỏ ngôn ngữ Hàn Quốc, thì chữ ‘K’ sẽ khó định nghĩa hơn” - ông Kim viết. Ông lập luận rằng sự gia tăng không thể tránh khỏi của lời bài hát tiếng Anh phản ánh "lôgic kinh doanh" nhiều hơn là nhu cầu nghệ thuật, và cảnh báo rằng điều đó có nguy cơ làm lu mờ "nền tảng cốt lõi nâng đỡ K-pop". Đồng thời, một số câu chuyện thành công lớn nhất của K-pop đã chứng minh rằng bản thân tiếng Hàn không phải là trở ngại như người ta thường nghĩ.

Bài hát "Life Goes On" của BTS, được trình bày chủ yếu bằng tiếng Hàn, đã ra mắt ở vị trí số 1 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 năm 2020. Trước đó vào năm 2012, "Gangnam Style" của PSY, cũng có lời bài hát phần lớn bằng tiếng Hàn, đã trở thành một siêu phẩm toàn cầu nhờ sự hài hước, bản sắc hình ảnh và tính đặc thù văn hóa chứ không phải do sự thỏa hiệp về ngôn ngữ. Cũng có bằng chứng cho thấy khán giả toàn cầu không quay lưng lại với tiếng Hàn, mà đang tích cực tương tác với nó hơn. Sự quan tâm đến các công cụ dịch lời bài hát và phiên âm Latin đã tăng lên, và sau khi phát hành "ARIRANG", tất cả 14 bài hát đều nằm trong số những bài hát có lời được xem nhiều nhất trên Apple Music, nơi các tính năng này giúp người nghe toàn cầu dễ dàng theo dõi.

Trong khi đó, Duolingo báo cáo rằng số lượng người dùng Mỹ học tiếng Hàn đã tăng khoảng 22% trong năm qua. Số lượng người đăng ký dự thi Chứng chỉ năng lực tiếng Hàn (TMP) cũng lần đầu tiên vượt quá 500.000 người vào năm ngoái. Những con số đó chỉ ra trọng tâm của cuộc tranh luận hiện nay. Khi ngành công nghiệp âm nhạc ngày càng chú trọng đến tiếng Anh để theo đuổi thành công toàn cầu, người hâm mộ quốc tế vẫn thể hiện sự sẵn lòng tiếp cận ngôn ngữ và văn hóa Hàn Quốc theo cách riêng của họ.

Hiện tại, K-pop vẫn đủ mạnh để dung hòa cả hai xu hướng – sự thúc đẩy tiêu thụ toàn cầu không gặp trở ngại và sức hút của bản sắc văn hóa đã giúp lan rộng thể loại này ngay từ đầu. Nhưng khi ngày càng nhiều nghệ sĩ và hãng thu âm coi tiếng Anh không phải là ngoại lệ mà là mặc định, những câu hỏi vẫn tiếp tục đặt ra và những cuộc tranh luận về vẫn đề này vẫn chưa thể dừng lại.