Kết nối dữ liệu để chuyển đổi số nông nghiệp đi vào thực chất

Quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, dự báo dịch bệnh và kết nối tiêu thụ đều cần dữ liệu đáng tin cậy. Tuy nhiên, thông tin phân tán, thiếu liên thông và năng lực sử dụng công nghệ chưa đồng đều đang hạn chế hiệu quả chuyển đổi số trong nông nghiệp.

Tại hội nghị ngày 27/10, các địa phương đã chia sẻ cách đưa dữ liệu vào quản lý ngành hàng, đồng thời đề xuất tăng khả năng kết nối giữa hệ thống địa phương với cơ sở dữ liệu của ngành.

Trong bài phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu làm rõ cơ quan quản lý dữ liệu, trách nhiệm cập nhật, tiêu chuẩn kết nối và cơ chế chia sẻ, khai thác. Dữ liệu phải phục vụ trực tiếp quản lý nhà nước và quyết định sản xuất, kinh doanh.

Từ truy xuất nguồn gốc đến quản lý vùng sản xuất

Tại Sơn La, số hóa vùng trồng cà phê được xác định là cơ sở tổ chức lại sản xuất và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Công, việc xác định ranh giới các thửa đất trồng cà phê góp phần hoàn thiện thông tin truy xuất nguồn gốc. Địa phương đồng thời sử dụng dữ liệu để xác định khu vực có điều kiện phù hợp, phát triển vùng sản xuất tập trung và nâng cao hiệu quả quản lý.

Sơn La khuyến khích doanh nghiệp chia sẻ dữ liệu vùng trồng với cơ quan quản lý, giúp rút ngắn thời gian hoàn thiện thông tin và tăng khả năng sử dụng chung.

Tại Hà Nội, nhu cầu quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm đặt ra yêu cầu kết nối dữ liệu giữa nhiều địa phương.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường, Hà Nội đã phối hợp hình thành và kiểm soát 1.388 chuỗi cung ứng nông sản, thực phẩm an toàn. Thành phố triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc từ năm 2018 và tiếp tục số hóa hồ sơ phục vụ quản lý.

Định hướng tiếp theo là chuẩn hóa thông tin về cơ sở sản xuất, sản phẩm, lô hàng, chứng nhận và lưu thông hàng hóa; tăng chia sẻ dữ liệu với Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Các trường hợp này cho thấy truy xuất nguồn gốc cần dựa trên thông tin được cập nhật xuyên suốt quá trình sản xuất và lưu thông. Mã nhận diện sản phẩm chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với hồ sơ có thể kiểm tra, đối chiếu.

Trong bài phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu việc ứng dụng dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ hiện đại tập trung giải quyết nhu cầu cụ thể: quản lý vùng trồng, vùng nuôi; phòng chống dịch bệnh; kiểm soát chất lượng; dự báo thời tiết, thiên tai và quản lý chuỗi cung ứng.

Cùng với chất lượng, tính đầy đủ và kịp thời của dữ liệu, yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cũng được đặt ra.

Rõ trách nhiệm, tiến độ và kết quả sử dụng

Để khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, Phó Thủ tướng Chính phủ đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan đẩy nhanh chuẩn hóa, kết nối và khai thác cơ sở dữ liệu.

Trọng tâm gồm dữ liệu đất đai, truy xuất nguồn gốc nông sản và các giải pháp phục vụ chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.

Các bộ, ngành, địa phương được đề nghị phát hiện, nhân rộng nền tảng số dùng chung và lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện từng ngành hàng. Việc triển khai cần tính đến khả năng tiếp nhận của doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Bên cạnh hạ tầng dữ liệu, hoàn thiện cơ chế là điều kiện để công nghệ được ứng dụng rộng hơn. Bài phát biểu đặt ra yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, trình Chính phủ nghị định về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; đồng thời rà soát những vướng mắc về tiêu chuẩn, quy chuẩn và điều kiện triển khai công nghệ mới.

Một nhiệm vụ khác là nghiên cứu, đề xuất mô hình phát triển Sàn giao dịch nông sản quốc gia, báo cáo Thủ tướng trước ngày 31/12/2026. Đây là yêu cầu xây dựng đề xuất, chưa đồng nghĩa với việc sàn giao dịch đã được thành lập hoặc vận hành.

Về tổ chức thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được đề nghị đánh giá các điều kiện để hoàn thiện danh mục bài toán ưu tiên trước ngày 15/12/2026, triển khai những nhiệm vụ đủ điều kiện trong quý I/2027.

Cơ chế theo dõi sau hội nghị cũng được yêu cầu xây dựng, với việc kiểm tra, đánh giá và báo cáo Chính phủ, Thủ tướng định kỳ ba tháng một lần.

Từ quản lý vùng trồng đến kết nối thị trường, hiệu quả chuyển đổi số cần thể hiện ở khả năng sử dụng thông tin để ra quyết định. Khi dữ liệu được cập nhật đúng trách nhiệm, chia sẻ theo tiêu chuẩn và gắn với nhu cầu cụ thể, địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất mới có thể khai thác công nghệ thường xuyên trong hoạt động của mình.