Kết nối nguồn lực để mở rộng cơ hội làm chủ AI

Làm chủ AI từ những bài toán của Việt Nam

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu làm chủ công nghệ chiến lược, huy động nguồn lực xã hội cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Với AI, một trong những vấn đề đặt ra là làm thế nào để Việt Nam không chỉ ứng dụng công nghệ mà còn có khả năng phát triển, điều chỉnh và duy trì các sản phẩm phục vụ nhu cầu trong nước.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp có thể nhanh chóng đưa AI vào hoạt động nhờ các nền tảng sẵn có. Tuy nhiên, sử dụng công nghệ không đồng nghĩa với khả năng làm chủ mô hình, kiểm soát dữ liệu hay chủ động phát triển sản phẩm khi nhu cầu thay đổi.

Theo TS James Kang, giảng viên cấp cao ngành Khoa học máy tính tại Đại học RMIT Việt Nam, thay vì chạy đua xây dựng các mô hình AI đa dụng quy mô lớn, Việt Nam nên ưu tiên phát triển những hệ thống chuyên biệt dựa trên dữ liệu chất lượng cao trong nước. Nông nghiệp, y tế, pháp lý là những lĩnh vực có thể khai thác lợi thế về dữ liệu và chuyên môn để phát triển các giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế.

Chẳng hạn như trong lĩnh vực pháp lý, việc tra cứu không chỉ dừng ở tìm kiếm văn bản mà còn phải xác định quy định còn hiệu lực, lịch sử sửa đổi và căn cứ áp dụng. Xuất phát từ những khó khăn trong quá trình hành nghề, luật sư Dương Bảo Trung cùng các cộng sự phát triển LEXcentra, nền tảng AI hỗ trợ tra cứu, phân tích hồ sơ và xử lý công việc pháp lý.

Theo đại diện đơn vị phát triển, hệ thống hiện xử lý hơn hai triệu tài liệu, gồm văn bản quy phạm pháp luật, bản án, án lệ và tài liệu học thuật. LEXcentra được giới thiệu trên Cổng Pháp luật quốc gia và nằm trong danh sách 3 công cụ AI hỗ trợ hoạt động tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật. Theo Bộ Tư pháp, đến tháng 5/2026, khoảng 1.400 tài khoản LEXcentra đã được cấp cho các cơ quan, đơn vị. Nhóm phát triển cũng hợp tác với Trường Đại học Luật TP.HCM trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu. Tháng 9/2026, từ hơn 400 lượt ghi danh tại Âu Lạc Grand Prize 2026 - giải thưởng trị giá 1 triệu USD, LEXcentra được lựa chọn vào Top 15 giải pháp bước vào vòng sơ khảo.

Từ pháp lý đến y tế, nông nghiệp hay sản xuất, Việt Nam có nhiều bài toán gắn với điều kiện và nhu cầu riêng. Đây là cơ hội để các nhóm trong nước phát triển những giải pháp AI chuyên biệt, thay vì cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn công nghệ lớn trên mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, để khai thác được những cơ hội này, hiểu bài toán và có năng lực công nghệ vẫn chưa đủ. Các nhóm phát triển còn cần dữ liệu được chuẩn hóa, hạ tầng tính toán, kinh phí nghiên cứu, môi trường thử nghiệm và khách hàng để kiểm chứng, hoàn thiện sản phẩm.

Tại Việt Nam, một số sáng kiến đang hướng tới việc tập hợp các bên tham gia và mở rộng cơ hội cho cộng đồng phát triển AI. Tháng 6/2025, Liên minh AI Âu Lạc ra mắt theo sáng kiến của ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT FPT, với hơn 20 thành viên ban đầu gồm các cơ quan, tổ chức, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và startup.

Liên minh đặt mục tiêu phát triển các mô hình AI phục vụ tiếng Việt, đồng thời xây dựng cộng đồng AI mở, tạo điều kiện để cá nhân, tổ chức tiếp cận và sử dụng các tài sản công khai như mã nguồn, dữ liệu và mô hình, kể cả cho mục đích thương mại. Đây là một hướng huy động tri thức và nguồn lực từ nhiều tổ chức để phục vụ hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI trong nước.

Liên minh cũng khởi xướng Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize, với sự bảo trợ của Tập đoàn FPT. Giải thưởng trị giá một triệu USD tiền mặt dành cho một giải pháp AI xuất sắc do người Việt phát triển và làm chủ, đã triển khai thực tế và chứng minh được giá trị ứng dụng. Bên cạnh tiền thưởng, đơn vị đoạt giải sẽ nhận được sự đồng hành, cố vấn chuyên môn và hỗ trợ kết nối với doanh nghiệp, đối tác để tiếp tục phát triển, mở rộng thị trường.

Theo ông Trương Gia Bình, mục tiêu lớn nhất của giải thưởng là góp phần xây dựng năng lực AI có chủ quyền cho Việt Nam, thông qua việc khuyến khích ngày càng nhiều người Việt nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI vào thực tiễn.

Những sáng kiến kết nối cộng đồng và tôn vinh sản phẩm có thể tạo thêm động lực, cơ hội cho người làm AI. Việt Nam có những bài toán riêng để bắt đầu phát triển AI, nhưng để biến các cơ hội đó thành năng lực làm chủ công nghệ, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của từng nhóm nghiên cứu hay doanh nghiệp. Sự phối hợp giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cần giúp người làm AI có điều kiện tiếp cận nguồn lực, thử nghiệm, đưa sản phẩm vào ứng dụng và tiếp tục cải tiến công nghệ. Đó là cơ sở để năng lực AI Việt Nam được tích lũy và phát triển bền vững.