Kết quả cuộc đàm phán Mỹ - Iran kéo dài 21 giờ tại Islamabad

Đàm phán cấp cao khép lại không thỏa thuận 

Các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, diễn ra trong hai ngày 11-12/4, được đánh giá là sự tiếp xúc cấp cao nhất giữa hai nước kể từ sau Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979. Tuy nhiên, bất chấp kỳ vọng ban đầu, vòng đàm phán đã kết thúc mà không đạt được tiến triển cụ thể nào.

Phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng sự tham gia của các đặc phái viên và cố vấn cấp cao. Trong khi đó, đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf đứng đầu, với sự góp mặt của Ngoại trưởng Abbas Araghchi và các quan chức chủ chốt khác. Các cuộc thảo luận được tiến hành qua ba vòng đối thoại chính thức, xen kẽ với các phiên làm việc kỹ thuật và tham vấn nội bộ.

Phát biểu sau khi kết thúc đàm phán, Phó Tổng thống JD Vance cho biết hai bên đã có "những trao đổi thực chất", song không thể đạt được sự đồng thuận do khác biệt căn bản về chương trình hạt nhân của Iran. Theo ông, phía Mỹ yêu cầu Iran đưa ra cam kết rõ ràng, có thể kiểm chứng về việc không phát triển vũ khí hạt nhân cũng như không theo đuổi các công nghệ cho phép nhanh chóng sở hữu loại vũ khí này trong tương lai.

Ông Vance nhấn mạnh rằng đây là mục tiêu trung tâm trong chính sách của Tổng thống Donald Trump, đồng thời là điều kiện tiên quyết để tiến tới bất kỳ thỏa thuận lâu dài nào. Tuy nhiên, phía Iran đã không chấp nhận các điều khoản này, khiến tiến trình đàm phán rơi vào bế tắc.

Trong suốt 21 giờ thương lượng, ông Vance duy trì liên lạc liên tục với Tổng thống Donald Trump và các thành viên nội các, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ Brad Cooper. Điều này cho thấy mức độ quan trọng và tính nhạy cảm cao của vòng đàm phán.

Dù chưa đạt được thỏa thuận, phía Mỹ cho biết đã đưa ra "đề xuất cuối cùng và tốt nhất", đồng thời để ngỏ khả năng phía Iran sẽ xem xét trong thời gian tới. Tuy nhiên, chưa có tín hiệu rõ ràng từ Tehran về việc chấp nhận đề xuất này.

Ở chiều ngược lại, truyền thông Iran cho rằng chính các yêu cầu "quá mức" từ phía Mỹ đã làm cản trở tiến trình đàm phán. Theo các nguồn tin này, Washington đã đưa ra những điều kiện vượt quá khuôn khổ của một thỏa thuận cân bằng, khiến việc đạt được đồng thuận trở nên khó khăn.

Đáng chú ý, vòng đàm phán này diễn ra trong bối cảnh một lệnh ngừng bắn mong manh vừa được thiết lập hôm 8/4.. Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần được xem là cơ hội để các bên tìm kiếm giải pháp ngoại giao, song việc không đạt được tiến triển tại Islamabad đã khiến triển vọng này trở nên mờ nhạt.

"Lằn ranh đỏ" đối lập

Nguyên nhân cốt lõi dẫn tới bế tắc trong đàm phán là sự đối lập trực tiếp giữa các lợi ích chiến lược và "lằn ranh đỏ" của Mỹ và Iran.

Phía Mỹ đưa ra đề xuất gồm 15 điểm, tập trung vào việc hạn chế chương trình hạt nhân của Iran, bao gồm yêu cầu từ bỏ uranium làm giàu ở mức cao, chấp nhận cơ chế giám sát chặt chẽ quốc tế và không phát triển vũ khí hạt nhân dưới bất kỳ hình thức nào. Ngoài ra, Washington cũng yêu cầu Tehran hạn chế năng lực tên lửa đạn đạo, chấm dứt hỗ trợ các lực lượng vũ trang trong khu vực, đồng thời mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.

Đối với Mỹ, vấn đề phi hạt nhân hóa gần như chiếm vị trí tuyệt đối trong chương trình nghị sự, được coi là yếu tố then chốt để đảm bảo an ninh khu vực và toàn cầu.

Trong khi đó, Iran đưa ra một loạt điều kiện mà họ coi là không thể thương lượng. Các yêu cầu này bao gồm quyền kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, bồi thường thiệt hại chiến tranh từ phía mà Tehran cho là bên gây hấn, giải phóng các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và đảm bảo một lệnh ngừng bắn toàn diện, lâu dài trên toàn khu vực.

Đặc biệt, Iran nhấn mạnh quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình phải được công nhận chính thức. Đây là điểm mấu chốt khiến hai bên không thể đạt được sự đồng thuận, bởi Washington coi đây là nguy cơ tiềm ẩn dẫn tới phát triển vũ khí hạt nhân.

Sự khác biệt về lập trường không chỉ dừng ở vấn đề hạt nhân mà còn mở rộng sang các vấn đề an ninh khu vực, bao gồm vai trò của các lực lượng đồng minh của Iran như Hezbollah tại Lebanon.

Trong bối cảnh đó, Pakistan đóng vai trò trung gian quan trọng, với mục tiêu duy trì đối thoại và tạo nền tảng cho các vòng đàm phán tiếp theo. Các quan chức Pakistan cho biết mục tiêu trước mắt không phải là đạt được thỏa thuận cuối cùng, mà là giữ cho kênh đối thoại không bị gián đoạn.

Ngoài ra, sự hiện diện của các quan chức từ Trung Quốc, Ai Cập, Saudi Arabia và Qatar tại Islamabad cho thấy mức độ quan tâm rộng rãi của cộng đồng quốc tế đối với tiến trình này. Những quốc gia này đóng vai trò hỗ trợ gián tiếp, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho đối thoại.

Trong khi đó, tác động của cuộc xung đột đã lan rộng ra toàn khu vực. Theo các số liệu sơ bộ, chiến sự đã khiến ít nhất 3.000 người thiệt mạng tại Iran, hơn 2.000 người tại Lebanon, cùng hàng chục người tại Israel và các quốc gia Arab vùng Vịnh. Hạ tầng kinh tế - xã hội tại nhiều quốc gia bị phá hủy nghiêm trọng.

Việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiếm khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch toàn cầu - đã gây gián đoạn lớn đối với thị trường năng lượng, đẩy giá dầu và khí đốt tăng cao. Đây là một trong những yếu tố khiến cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm tới việc nhanh chóng đạt được giải pháp ngoại giao.

Tại Iran, dư luận xã hội phản ánh tâm lý đan xen giữa hoài nghi và hy vọng. Nhiều người dân cho rằng hòa bình là cần thiết, nhưng đi kèm với đó phải là sự phục hồi kinh tế và bù đắp thiệt hại sau chiến tranh.

Lệnh ngừng bắn mong manh

Trong khi đàm phán Mỹ - Iran chưa đạt tiến triển, tình hình khu vực Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt liên quan đến Lebanon và các lực lượng vũ trang trong khu vực.

Israel vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc không kích tại Lebanon, cho rằng lệnh ngừng bắn không áp dụng đối với chiến trường này. Ngược lại, Iran và Pakistan cho rằng các hoạt động quân sự tại Lebanon cần phải chấm dứt trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn. Sự bất đồng này làm gia tăng nguy cơ phá vỡ hoàn toàn lệnh ngừng bắn.

Các cuộc không kích nhằm vào thủ đô Beirut đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng nhân đạo quy mô lớn.

Song song với đó, Mỹ đã triển khai các tàu khu trục và lực lượng bổ sung tới eo biển Hormuz nhằm tiến hành rà phá thủy lôi và thiết lập tuyến hàng hải an toàn. Theo tuyên bố từ phía Mỹ, hoạt động này nhằm đảm bảo tự do hàng hải và ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu, bất kể kết quả đàm phán ra sao. Động thái này được xem là bước đi chiến lược nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn vận tải năng lượng, đồng thời gửi tín hiệu về quyết tâm duy trì hiện diện quân sự của Mỹ trong khu vực.

Về mặt ngoại giao, các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Israel và Lebanon dự kiến sẽ được khởi động tại Washington trong thời gian tới. Đây là diễn biến đáng chú ý khi hai nước chưa có quan hệ ngoại giao chính thức.

Tuy nhiên, tiến trình này đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự phản đối trong nội bộ Lebanon và vấn đề giải giáp lực lượng Hezbollah - một yêu cầu quan trọng từ phía Israel nhưng khó thực hiện trong thực tế.

Lệnh ngừng bắn hiện tại được đánh giá là mong manh và có thể bị phá vỡ bất cứ lúc nào nếu không có tiến triển cụ thể trong đàm phán. Thời hạn hai tuần của thỏa thuận đang tạo ra áp lực lớn đối với các bên liên quan.

Trong bối cảnh đó, triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn còn xa vời. Để đạt được mục tiêu này, các bên sẽ cần phải thể hiện thiện chí chính trị mạnh mẽ hơn, đồng thời sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ đáng kể về các vấn đề cốt lõi.