Khi “xem chùa” trở thành thói quen khó bỏ

Ngay sau khi Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ được ban hành, hàng loạt website chuyên cung cấp phim và nội dung số lậu vốn quen mặt với người dùng như Cotv, Phim4k, Thiaphim... đã đồng loạt "bay màu" hoặc tự động đóng cửa. 

Nâng cao nhận thức của khán giả chính là "tuyến phòng thủ" đầu tiên

Trên các diễn đàn công nghệ và mạng xã hội, việc các website này dừng hoạt động đã tạo nên một làn sóng thảo luận sôi nổi. Tuy nhiên, đáng báo động là thay vì ủng hộ việc thực thi pháp luật, không ít người dùng lại tỏ thái độ hụt hẫng, thậm chí là tìm cách "lách luật" để tiếp tục xem nội dung miễn phí.

Thực trạng này cho thấy, một số công chúng chưa nhận thức hết được sự quan trọng của việc bảo vệ bản quyền. Đánh giá về thực trạng này, Luật sư Lê Hồng Hiển, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội cho rằng, tình trạng xâm phạm quyền SHTT tại Việt Nam đang có diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường số. Việc người dân cảm thấy 'hụt hẫng' khi web lậu bị đóng cửa chứng tỏ chúng ta đã để mặc tình trạng 'xem chùa' diễn ra quá lâu, tạo thành một thói quen xấu khó bỏ".

Trong bối cảnh Việt Nam vừa ký kết Công ước quốc tế về phòng chống tội phạm mạng (thường được nhắc tới với các nội dung mới liên quan đến an ninh mạng), việc bảo hộ quyền SHTT không còn là câu chuyện riêng lẻ của một cá nhân hay doanh nghiệp. Tội phạm mạng hiện nay không chỉ dừng lại ở đánh cắp dữ liệu mà còn gắn liền với việc thu lợi bất chính từ các nội dung vi phạm bản quyền quy mô lớn. Do đó, nâng cao nhận thức của khán giả chính là "tuyến phòng thủ" đầu tiên và quan trọng nhất trong cuộc chiến này.

Thực tế, các website lậu không đơn thuần là những trang giải trí miễn phí. Đằng sau đó là những đường dây tội phạm có tổ chức với lợi nhuận "kếch xù". Trước đó, cơ quan chức năng đã triệt phá thành công các "đế chế" như Xoilac, Rophim - những trang web thu lợi bất chính hàng tỷ đồng mỗi tháng từ quảng cáo trái phép và cá độ. Với mạng lưới máy chủ phức tạp và phương thức thanh toán ẩn danh, những tổ chức này đã gây thiệt hại khổng lồ cho các đơn vị sở hữu bản quyền chính thống.

Phân tích về khó khăn trong việc triệt phá các tổ chức này, các chuyên gia cho rằng, phần lớn các website lậu thường vận hành theo mô hình ẩn danh, sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, tên miền quốc tế và liên tục thay đổi hệ thống kỹ thuật. Có những website sử dụng dịch vụ che giấu danh tính, thuê máy chủ xuyên biên giới khiến việc thu thập chứng cứ điện tử cực kỳ phức tạp. 

Tuy nhiên, với việc Việt Nam ngày càng hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường hợp tác quốc tế về phòng chống tội phạm công nghệ cao, khả năng xử lý các website vi phạm quy mô lớn hiện nay là khả thi hơn trước rất nhiều.

Có thể lĩnh án lên đến 3 năm tù 

Vậy, những website lậu tự động gỡ nội dung hoặc đóng cửa ngay sau khi Công điện 38 ban hành liệu có bị truy cứu trách nhiệm?

Trả lời về vấn đề này, Luật sư Hiển cho biết: "Việc các website chủ động dừng hoạt động có thể được xem xét như một tình tiết trong quá trình xử lý. Tuy nhiên, việc có bị truy cứu trách nhiệm hay không phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ vi phạm trước đó đã đủ cấu thành hành vi phạm tội hay chưa và cơ quan chức năng có thu thập đủ chứng cứ chứng minh hay không".

Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm còn có thể bị xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Ví dụ, Điều 225 quy định về Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; Điều 226 quy định về Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Các tội danh này có thể bị phạt tiền lên tới hàng tỷ đồng hoặc mức phạt tù lên đến 3 năm đối với cá nhân vi phạm. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt có thể lên tới nhiều tỷ đồng, kèm theo đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc đình chỉ vĩnh viễn trong một số trường hợp nghiêm trọng.

Đặc biệt, khi Chính phủ đang mở đợt cao điểm toàn quốc và thể hiện quyết tâm xử lý mạnh tay, tôi cho rằng những trường hợp vi phạm có tính tổ chức, thu lợi lớn, tái phạm nhiều lần hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến xã hội sẽ có nguy cơ bị xử lý nghiêm khắc hơn rất nhiều so với trước đây.

Về xử phạt hành chính, các hành vi như sao chép, phát tán trái phép tác phẩm, buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền tác giả hoặc quyền liên quan có thể bị phạt tiền lên tới hàng trăm triệu đồng đối với cá nhân và hàng tỷ đồng đối với tổ chức, kèm theo các biện pháp bổ sung như tịch thu tang vật, đình chỉ hoạt động, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm hoặc tiêu hủy hàng hóa vi phạm.