Khó kiểm soát chi trả bảo hiểm xã hội do thiếu liên thông dữ liệu

Hiện nay, cả nước có khoảng 3,5 triệu người thụ hưởng chính sách lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, trong đó có tới 95% số người nhận chi trả qua tài khoản cá nhân và chỉ còn khoảng 5% nhận bằng tiền mặt. 

Sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống dịch vụ ngân hàng đã giúp quy trình mở tài khoản mới cũng như việc thay đổi tài khoản nhận tiền trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn rất nhiều đối với người thụ hưởng. 

Tuy nhiên, sự thuận lợi này cũng đang đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý của ngành bảo hiểm xã hội khi thông tin biến động người hưởng chưa được liên thông đồng bộ, kịp thời giữa các cơ quan liên quan, đặc biệt là trong các trường hợp người hưởng chế độ qua đời, dẫn tới không ít khó khăn trong việc kiểm soát chi trả và thu hồi nguồn tiền chi sai.

Thực tế cho thấy, việc người dân ủy quyền cho người thân lĩnh tiền thay qua tài khoản để tránh phải đi lại giao dịch diễn ra rất phổ biến. 

Điển hình như trường hợp bà Trịnh Thị Hà, sinh sống tại phường Yên Nghĩa, thành phố Hà Nội, người đã nhận trợ cấp tuất gần 1,2 triệu đồng mỗi tháng trong suốt 10 năm qua kể từ khi chồng mất, bà chọn phương thức ủy quyền cho con nhận thay nhằm thuận tiện hơn trong sinh hoạt. 

Thế nhưng, nếu người thụ hưởng từ trần mà gia đình chậm trễ làm thủ tục khai tử hoặc cơ sở dữ liệu hộ tịch chưa kịp thời đồng bộ với ngành bảo hiểm xã hội thì cơ chế chi trả vẫn tiếp diễn. 

Gia đình ông Phạm Văn Hiền ở xã Bất Bạt, thành phố Hà Nội là một ví dụ; sau khi mẹ ông qua đời, do tập trung lo việc hậu sự nên nhiều tháng sau gia đình mới hoàn tất thủ tục đăng ký khai tử. Trong khoảng thời gian này, khoản tiền trợ cấp tuất hàng tháng vẫn đều đặn đổ về tài khoản của mẹ ông. Gia đình không rút chi tiêu và đã chủ động nộp hoàn trả lại toàn bộ cho cơ quan bảo hiểm xã hội.

Dẫu vậy, không phải mọi trường hợp thu hồi tiền chi trả sai đều diễn ra thuận lợi như gia đình ông Hiền. Công tác thu hồi gặp rất nhiều trở ngại phức tạp khi người được ủy quyền cư trú ở địa phương khác, hoặc tài khoản ngân hàng của người hưởng đã phát sinh biến động nhiều lần. 

Đơn cử tại khu vực Hà Đông, thành phố Hà Nội, trong tổng số hơn 33.000 người đang nhận lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, tính từ đầu năm đến nay đã ghi nhận hơn 6.000 lượt thay đổi thông tin nhận tiền; trong bối cảnh dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, chính quyền cơ sở và hệ thống ngân hàng chưa được liên thông hoàn toàn, việc xác minh, đối soát thông tin tiêu tốn rất nhiều thời gian và công sức.

Đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân luôn là yêu cầu cần thiết, song song đó vẫn phải bảo đảm nguyên tắc các chế độ an sinh được chi trả đúng người, đúng quy định; điều này đòi hỏi sự kết nối dữ liệu số nhịp nhàng, thông suốt và đồng bộ hơn nữa giữa ngành bảo hiểm xã hội và hệ thống các ngân hàng.

Liên thông dữ liệu để bảo đảm chi trả bảo hiểm xã hội đúng quy định

Trong bối cảnh quy mô người thụ hưởng chính sách an sinh xã hội ngày càng gia tăng cùng với những biến động thông tin diễn ra thường xuyên, việc hoàn thiện cơ chế liên thông dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý hộ tịch và các đơn vị liên quan đang trở thành yêu cầu cấp thiết. 

Đây được xác định là giải pháp căn cơ nhằm ngăn ngừa, hạn chế triệt để tình trạng chi trả sai đối tượng, đồng thời nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong công tác quản lý Quỹ Bảo hiểm xã hội.

Nhằm giải quyết dứt điểm các bất cập phát sinh trong quá trình chi trả, nhiều chuyên gia và nhà quản lý đề xuất yêu cầu người thụ hưởng nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng bắt buộc phải thông qua tài khoản cá nhân chính chủ. 

Đi đôi với đó, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu số giữa các ngành để kịp thời nắm bắt, cập nhật chính xác tình trạng thực tế của người thụ hưởng; đồng thời khẩn trương nghiên cứu, ban hành cơ chế xác thực tài khoản một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn, bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân nhưng vẫn giữ vững kỷ cương quản lý tài chính công.