Khởi công Metro Bến Thành - Tham Lương

Sự kiện khởi công công trình giao thông trọng điểm này được tổ chức trong không khí phấn khởi nhằm chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đây là một cột mốc đặc biệt khi lần đầu tiên tại Việt Nam, một dự án đường sắt đô thị được triển khai hoàn toàn bằng nguồn vốn đầu tư công, đồng thời áp dụng những cơ chế đặc thù vượt trội theo Nghị quyết 188 của Quốc hội.

Diện mạo tuyến metro tự động hóa cao nhất thế giới

Tuyến metro Bến Thành - Tham Lương có tổng chiều dài gần 11,3 km, kết nối từ ga trung tâm Bến Thành tại Quận 1 đến depot Tham Lương tại Quận 12. Theo thiết kế, phần lớn chiều dài của tuyến đi ngầm dưới lòng đất với hơn 9 km, phần còn lại là đoạn chuyển tiếp lên cao và đường dẫn vào khu kỹ thuật. Trên toàn tuyến sẽ bố trí 10 ga ngầm và một ga trên cao, đi qua địa bàn của 14 phường thuộc các quận trung tâm và cửa ngõ.

Điểm nhấn kỹ thuật đáng chú ý nhất của dự án là việc nâng cấp lên mức độ tự động hóa GoA4. Đây là tiêu chuẩn vận hành cao nhất thế giới hiện nay, cho phép đoàn tàu hoạt động hoàn toàn tự động, không cần sự hiện diện của người lái hay nhân viên phục vụ trên tàu. Trong những tình huống khẩn cấp, các nhân viên tại Trung tâm điều khiển (OCC) có thể can thiệp từ xa để đảm bảo an toàn tuyệt đối. Công nghệ tiên tiến này cũng được tính toán để đảm bảo khả năng kết nối đồng bộ với tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên và các dự án đường sắt tốc độ cao trong tương lai.

Dự án do liên danh nhà thầu EPC triển khai thi công, với đơn vị dẫn dắt là Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải (Thaco). Việc lựa chọn các nhà thầu nội lực mạnh mẽ cho thấy sự tự tin của thành phố trong việc làm chủ công nghệ và đẩy nhanh tiến độ thi công thực địa.

Vượt qua rào cản ODA để làm chủ vận mệnh hạ tầng

Để đi đến lễ khởi công hôm nay, dự án đã trải qua hành trình 16 năm đầy thử thách kể từ khi được phê duyệt lần đầu vào năm 2010. Ban đầu, công trình dự kiến hoàn thành vào năm 2016 bằng vốn vay ODA với tổng kinh phí 1,3 tỷ đô la Mỹ. Tuy nhiên, hàng loạt vướng mắc về thủ tục vay vốn, sự thay đổi của các tiêu chuẩn kỹ thuật và khó khăn trong giải phóng mặt bằng đã khiến dự án nhiều lần lỡ hẹn. Ngay cả khi tổng mức đầu tư được điều chỉnh lên 2,1 tỷ đô la Mỹ vào năm 2019, các rào cản pháp lý vẫn khiến tiến độ không như mong đợi.

Bước ngoặt lớn nhất đến từ quyết định chuyển đổi toàn bộ nguồn vốn từ vay ODA sang ngân sách của Thành phố Hồ Chí Minh. Ông Phan Công Bằng, Trưởng ban Quản lý đường sắt đô thị (MAUR), nhận định việc tự chủ tài chính không chỉ giúp rút ngắn các quy trình phê duyệt quốc tế phức tạp mà còn tạo quyền chủ động tối đa cho chủ đầu tư trong việc lựa chọn công nghệ phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn.

Theo kế hoạch, khi đi vào vận hành vào năm 2030, tuyến sẽ sử dụng các đoàn tàu 3 toa với tốc độ tối đa đạt 110 km/h. Trong khung giờ cao điểm, hệ thống có khả năng phục vụ hơn 14.400 hành khách mỗi giờ trên mỗi hướng, giải tỏa áp lực giao thông khủng khiếp cho các trục đường Phạm Hồng Thái, Cách Mạng Tháng Tám và Trường Chinh.

"Hạt nhân" cho mô hình phát triển đô thị TOD

Tại lễ khởi công, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường khẳng định tuyến Bến Thành - Tham Lương không chỉ là một dự án giao thông đơn thuần mà còn mang vai trò dẫn dắt quá trình tái cấu trúc đô thị. Đây là dự án tiên phong thực hiện theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng). Theo đó, các nhà ga metro sẽ đóng vai trò hạt nhân để hình thành nên các khu dân cư, trung tâm thương mại và dịch vụ hiện đại, xanh và tiện ích.

"Dự án có ý nghĩa đặc biệt khi hội tụ đủ các điều kiện thuận lợi nhất từ trước đến nay: giải phóng mặt bằng đã hoàn tất và thành phố đã bố trí đủ nguồn vốn. Đây là tiền đề để chúng ta yêu cầu các nhà thầu đảm bảo đúng chất lượng và tiến độ cam kết," lãnh đạo Thành phố nhấn mạnh.

Tuyến đường sắt này cũng là một phần quan trọng của lộ trình quy mô hơn. Giai đoạn tiếp theo, đoạn nối từ Bến Thành đến Thủ Thiêm sẽ được ưu tiên đầu tư để kết nối với đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, hình thành hành lang vận tải khối lượng lớn hướng về sân bay quốc tế Long Thành.

Nhìn rộng hơn, từ nay đến năm 2030, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu hoàn thành một loạt tuyến quan trọng như Metro số 6, tuyến Bến Thành - Cần Giờ, nâng tổng chiều dài mạng lưới lên 187 km. Với tầm nhìn đến năm 2045, hệ thống metro của thành phố dự kiến đạt mốc 700 km, phủ rộng khắp địa bàn và kết nối liên vùng, đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một đô thị đường sắt hiện đại hàng đầu khu vực.