Khởi động dự án SMS-MP: Thúc đẩy chuyển đổi công nghệ làm lạnh xanh tại Việt Nam

Bước đi chiến lược trong việc thực hiện các cam kết quốc tế

Ngày 24/7, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) tổ chức Hội thảo khởi động Dự án "Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal" (Dự án SMS-MP).

Dự án SMS-MP đã được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt tại Quyết định số 2368/QĐ-BNNMT ngày 26/6/2025. Với tổng nguồn viện trợ không hoàn lại hơn 315 tỷ đồng từ Quỹ Đa phương thực hiện Nghị định thư Montreal, Cục Biến đổi khí hậu được giao làm chủ dự án và chủ trì tổ chức triển khai.

Mục tiêu tổng thể của dự án là hỗ trợ Việt Nam loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC từ năm 2030 và giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở các chất HFC từ năm 2029. Việc này không chỉ giúp Việt Nam thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế mà còn hướng tới mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, chuyển đổi công nghệ làm lạnh thân thiện với môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Thách thức từ nhu cầu làm mát gia tăng

Tại hội thảo, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu nhấn mạnh rằng nhu cầu làm mát tại Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng cùng với quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Nếu không có các giải pháp công nghệ và chính sách thích hợp, xu hướng này sẽ kéo theo việc tiêu thụ điện năng lớn, gia tăng sử dụng các chất môi chất lạnh và lượng phát thải khí nhà kính.

Phát biểu về tầm quan trọng của dự án đối với sự phát triển xanh, ông Nguyễn Tuấn Quang khẳng định: "Việc triển khai dự án có ý nghĩa quan trọng trong thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh của ngành lạnh và điều hòa không khí Việt Nam".

Dự án sẽ tập trung vào 4 nhóm hoạt động cốt lõi bao gồm: chuyển đổi công nghệ; đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ kỹ thuật viên; tăng cường quản lý xuất nhập khẩu các chất được kiểm soát; hoàn thiện chính sách pháp luật và thúc đẩy các giải pháp làm mát tiết kiệm năng lượng.

Đáng chú ý, dự án sẽ xây dựng chương trình đào tạo thực hành giảm rò rỉ, sử dụng môi chất lạnh mới tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đồng thời, một chương trình thí điểm sản xuất và đánh giá hệ thống điều hòa không khí sử dụng môi chất lạnh có chỉ số GWP (tiềm năng nóng lên toàn cầu) thấp trên toa xe đường sắt cũng được thực hiện để làm cơ sở đề xuất lộ trình chuyển đổi diện rộng tại Việt Nam.

Kỳ vọng giảm phát thải khổng lồ và nâng cao chất lượng lao động

Đồng hành cùng Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi xanh, ông Nguyễn Duy Sơn, Quyền Giám đốc vận hành Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam đã đưa ra những nhận định rất tích cực về kết quả dự kiến khi dự án hoàn thành vào cuối năm 2031.

Đánh giá về tác động môi trường và xã hội của dự án, ông Nguyễn Duy Sơn chia sẻ: "Đến khi dự án hoàn thành vào cuối năm 2031, chúng ta sẽ cắt giảm được lượng phát thải hàng năm lên tới 6,1 triệu tấn CO₂ tương đương. Đây chính là đóng góp thiết thực của Việt Nam vì một hành tinh đáng sống, đồng thời là bước tiến vững chắc hướng tới mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 'O' (Net-Zero) vào năm 2050".

Ông Sơn cũng đánh giá cao giá trị xã hội mà dự án mang lại khi hàng ngàn kỹ thuật viên sẽ được đào tạo và cấp chứng chỉ xử lý môi chất lạnh, mở ra cơ hội nâng cao tay nghề và cải thiện thu nhập ổn định cho người lao động. Ngân hàng Thế giới cam kết sẽ luôn là đối tác tin cậy, linh hoạt đồng hành cùng Việt Nam hướng tới triển khai dự án thành công và hiệu quả.

Bà Mary-Ellen Foley, đại diện Ngân hàng Thế giới chia sẻ rất kỹ về ưu tiên triển khai, kết quả kì vọng đạt được cũng như các mốc chính của dự án SMS-MP. Để đảm bảo lộ trình loại trừ các chất được kiểm soát thành công, dự án yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa Cục Biến đổi khí hậu và nhiều cơ quan ban ngành liên quan như Cục Hải quan, Cục Giáo dục nghề nghiệp, Cục Đường sắt và các doanh nghiệp vận tải.

Sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các ngành

Đại diện cho cơ quan giám sát giao thương quốc tế, bà Nguyễn Thị Kim Quế, Tổ trưởng Ban giám sát quản lý về hải quan, Cục Hải quan nhận định: "Việc Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal tiếp tục hỗ trợ Việt Nam triển khai Dự án 'Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal' là rất đúng thời điểm. Dự án được triển khai sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thực hiện có hiệu quả các hoạt động về quản lý, loại trừ các chất được kiểm soát theo lộ trình đã cam kết với quốc tế".

Hiện nay, Cục Hải quan và Cục Biến đổi khí hậu đã hoàn thành Biên bản hợp tác. Hai bên sẽ tập trung phối hợp chia sẻ thông tin, tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ hải quan, trang bị thiết bị kiểm tra chuyên dụng và tổ chức tập huấn cho các doanh nghiệp, đại lý làm thủ tục hải quan nhằm kiểm soát hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu các chất làm suy giảm tầng ozone.

Sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách, công nghệ và nguồn nhân lực được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc giúp Việt Nam hiện thực hóa nền kinh tế tuần hoàn, phát thải thấp và phát triển bền vững trong tương lai.