Khơi thông "mạch máu" vốn xanh: Cánh cửa bứt phá cho doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2026

"Tấm thẻ xanh" ESG và những chuẩn mực khắt khe để chạm tay vào nguồn vốn ưu đãi

Bước sang năm 2026, tinh thần chuyển đổi xanh không còn là một khái niệm xa vời hay những khẩu hiệu mang tính hình thức, mà đã thực sự trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của nền kinh tế Việt Nam. Đối với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), gói hỗ trợ lãi suất 2% cho các dự án xanh không chỉ đơn thuần là một sự hỗ trợ về mặt tài chính thiết thực mà còn là sự công nhận quý giá cho những nỗ lực phát triển bền vững. Tuy nhiên, để thực sự chạm tay vào nguồn vốn "vàng" này, các doanh nghiệp phải đối mặt với những tiêu chuẩn khắt khe, đòi hỏi một sự thay đổi toàn diện từ tư duy đến hành động.

Điều kiện tiên quyết và quan trọng nhất chính là sự minh bạch và tính thực chất của các dự án. Các dự án phải được phân loại rõ ràng theo danh mục phân loại xanh của quốc gia, tập trung trọng tâm vào các lĩnh vực then chốt như năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng tiết kiệm, quản lý nguồn nước bền vững, nông nghiệp hữu cơ và các mô hình kinh tế tuần hoàn tiên tiến. Mỗi hồ sơ dự án cần một bản thuyết minh chi tiết, định lượng hóa những tác động tích cực đối với môi trường. Chẳng hạn, doanh nghiệp phải chứng minh được việc cắt giảm cụ thể bao nhiêu tấn khí thải CO2 mỗi năm hoặc tiết kiệm được bao nhiêu phần trăm điện năng so với việc sử dụng công nghệ truyền thống trước đây.

Bên cạnh yếu tố môi trường, sức khỏe tài chính và năng lực quản trị của doanh nghiệp cũng được đặt lên bàn cân như một thước đo quan trọng để các ngân hàng đặt niềm tin. Doanh nghiệp cần chứng minh được sự chuyên nghiệp thông qua các báo cáo tài chính minh bạch, kiểm toán rõ ràng và đặc biệt là không có nợ xấu trong vòng ít nhất hai năm gần nhất. Việc sở hữu các chứng chỉ uy tín quốc tế như ISO 14001 về quản lý môi trường hay các tiêu chuẩn chất lượng như VietGAP, GlobalGAP trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ trở thành những "điểm cộng" vô cùng lớn, giúp hồ sơ của SME trở nên sáng giá và thuyết phục hơn trong mắt các nhà thẩm định.

Theo TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đứng trước một cơ hội lịch sử để lột xác. Dù các tiêu chuẩn về dự án xanh có phần khắt khe hơn so với tín dụng thông thường, nhưng đây chính là động lực để doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình. Ông Mạc Quốc Anh nhận định rằng, các doanh nghiệp hiện nay đã chủ động hơn rất nhiều trong việc tìm kiếm các giải pháp công nghệ sạch. Sự hỗ trợ 2% lãi suất là một "cú hích" tâm lý cực lớn, giúp chủ doanh nghiệp mạnh dạn thay đổi tư duy từ sản xuất truyền thống sang sản xuất bền vững. "Khi các thủ tục hành chính tiếp tục được đơn giản hóa và các ngân hàng có hướng dẫn cụ thể hơn, dòng vốn này sẽ chảy mạnh mẽ vào các làng nghề, các khu công nghiệp, tạo nên một diện mạo mới đầy sức sống cho nền kinh tế tư nhân", ông Anh nhấn mạnh.

Dưới góc nhìn của chuyên gia tài chính dạn dày kinh nghiệm, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh, quản trị rủi ro là yếu tố then chốt để đảm bảo gói hỗ trợ lãi suất này phát huy tối đa hiệu quả. Các ngân hàng cần đóng vai trò là người đồng hành, tư vấn cho doanh nghiệp thay vì chỉ là người kiểm soát. Theo ông Hiếu, tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) chính là "thước đo lòng tin" trong năm 2026. Doanh nghiệp nào xây dựng được một hệ thống quản trị tốt, có cam kết rõ ràng với cộng đồng và môi trường sẽ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn giá rẻ này. Ông dự báo rằng việc thực thi tốt gói hỗ trợ lãi suất sẽ tạo ra một tiền lệ tốt, khuyến khích các dòng vốn tư nhân khác cùng đổ vào các dự án xanh, tạo nên một thị trường tín dụng bền vững và minh bạch hơn tại Việt Nam.

Đồng bộ giải pháp công nghệ số và nội lực quản trị để kiến tạo tương lai bền vững

Để lộ trình tiếp cận nguồn vốn xanh trở nên thông thoáng và hiệu quả, sự phối hợp nhịp nhàng giữa doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò không thể thiếu. Một bước tiến lớn trong năm 2026 chính là việc quy trình tiếp cận gói hỗ trợ lãi suất 2% đã được tinh gọn đáng kể nhờ ứng dụng triệt để công nghệ số. Doanh nghiệp hiện có thể nộp và theo dõi hồ sơ hoàn toàn trực tuyến thông qua cổng thông tin tín dụng quốc gia. Điều này không chỉ giúp rút ngắn thời gian thẩm định mà còn giảm thiểu tối đa các chi phí không chính thức, tạo sự công bằng cho mọi quy mô doanh nghiệp.

Một điểm mới đầy tích cực và mang tính đột phá trong năm nay là sự ra đời của các đơn vị tư vấn độc lập được Nhà nước công nhận, chuyên hỗ trợ SME đánh giá tác động môi trường. Sự hiện diện của các đơn vị này giúp doanh nghiệp xóa tan nỗi lo "bơ vơ" trong việc tự xác định tính chất "xanh" của dự án. Khi sở hữu một "chứng chỉ xanh" uy tín, việc vay vốn tại các ngân hàng sẽ trở nên thuận lợi và nhanh chóng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, chiến lược hiện thực hóa mục tiêu xanh còn đòi hỏi các SME phải có tầm nhìn dài hạn và bản lĩnh đổi mới. Thay vì chỉ chạy theo lợi ích trước mắt, doanh nghiệp cần đầu tư sâu vào nghiên cứu và phát triển (R&D) để tạo ra các sản phẩm có hàm lượng tri thức cao, thân thiện với thiên nhiên.

Trong kỷ nguyên mới, các ngân hàng không chỉ nhìn vào tài sản thế chấp hữu hình mà còn đặt niềm tin vào tính khả thi và tiềm năng phát triển của dự án. Đây là cơ hội vàng cho các doanh nghiệp trẻ khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ môi trường, giúp họ tiếp cận vốn ngay cả khi nguồn lực ban đầu còn hạn chế. Niềm tin và khát vọng sáng tạo chính là "tài sản thế chấp" quý giá nhất mà doanh nghiệp mang đến cho các định chế tài chính.

PGS.TS Nguyễn Đào Tùng, Giám đốc Học viện Tài chính nhận định, sự hỗ trợ chính sách trong năm 2026 đang đi đúng hướng vào việc nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế. Theo ông, việc đào tạo nguồn nhân lực về tài chính xanh là một yếu tố sống còn. Học viện Tài chính đã và đang đẩy mạnh các chương trình đào tạo chuyên sâu về ESG và quản trị rủi ro môi trường để cung cấp cho thị trường những chuyên gia có khả năng kết nối giữa dòng vốn và các ý tưởng xanh. "Chúng tôi tin rằng khi trình độ quản trị của doanh nghiệp được nâng cao, việc hấp thụ gói hỗ trợ lãi suất sẽ trở nên thực chất hơn, tránh được tình trạng dòng vốn chảy vào các dự án không hiệu quả. Đây chính là cách bền vững nhất để xây dựng một quốc gia thịnh vượng dựa trên nền tảng trí thức và trách nhiệm", ông Tùng nhấn mạnh.

Bổ sung cho góc nhìn vĩ mô, ông Hiếu phân tích, việc khơi thông dòng vốn xanh thông qua gói hỗ trợ lãi suất 2% có tác động tích cực kép đến nền kinh tế. Một mặt, giúp giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, từ đó góp phần kiềm chế áp lực lạm phát trung hạn. Mặt khác, việc thúc đẩy các dự án xanh sẽ giúp nâng cao năng suất lao động tổng thể thông qua việc ứng dụng công nghệ hiện đại. Nếu các SME tận dụng tốt nguồn lực này, đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân vào GDP sẽ không chỉ tăng về lượng mà còn cải thiện đáng kể về chất. Sự lạc quan của ông dựa trên nền tảng ổn định vĩ mô mà Việt Nam đã kiên trì xây dựng trong suốt thập kỷ qua, tạo nên một môi trường "vàng" cho sự phát triển của các doanh nghiệp bền vững.

Có thế thấy, những tiêu chuẩn khắt khe ban đầu không phải là rào cản, mà là những bậc thang đưa doanh nghiệp Việt vươn tầm thế giới. Sự đồng hành của Chính phủ, sự dẫn dắt của các chuyên gia và tinh thần quật khởi của cộng đồng doanh nghiệp đang tạo nên một hợp lực mạnh mẽ. Năm 2026 sẽ là năm mà các SME không chỉ "sống khỏe" mà còn "sống xanh", đóng góp xứng đáng vào hành trình đưa Việt Nam trở thành một quốc gia phát triển bền vững. Mỗi dự án xanh thành công hôm nay sẽ là những hạt giống quý báu cho một tương lai xanh tươi, nơi kinh tế và môi trường cùng thăng hoa trong sự hài hòa và thịnh vượng./.