Khói thuốc len lỏi vào trường học: Khoảng trống giữa quy định và thực tế

Trưởng thành là biết kiểm soát bản thân trước những lựa chọn có thể ảnh hưởng đến tương lai. Nếu việc quên dọn phòng chỉ để lại vài vết mốc, thì những thói quen xấu hình thành từ sớm – như hút thuốc – có thể kéo theo hệ lụy nặng nề hơn rất nhiều.

Tại Việt Nam, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được phép mua và sử dụng thuốc lá; nghiêm cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. Các hành vi vi phạm có thể bị xử phạt theo quy định.

Thế nhưng, giữa văn bản và thực tế vẫn tồn tại khoảng cách đáng lo ngại. Chỉ cần rời cổng một số trường THPT tại Hà Nội vài bước chân, việc mua bán và sử dụng thuốc lá vẫn diễn ra khá dễ dàng. Nhiều học sinh thừa nhận bắt đầu hút từ cấp 2, lên cấp 3 thì sử dụng thường xuyên hơn do "dễ mua" và "tò mò".

Một số em cho biết chỉ cần thay đồng phục là có thể mua thuốc lá tại các quán tạp hóa gần trường. Việc hút thuốc được che giấu bằng nhiều cách, khiến gia đình và nhà trường gặp khó trong phát hiện, ngăn chặn.

Con số đáng báo động

Theo số liệu của Bộ Y tế, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong nhóm học sinh 13–17 tuổi lên tới 8,1% năm 2023. Tỷ lệ hút thuốc lá truyền thống ghi nhận ở mức 2,78% (năm 2019).

Khói thuốc không chỉ ảnh hưởng đến người hút mà còn tác động đến những học sinh xung quanh – những "nạn nhân thụ động" không có quyền lựa chọn.

Thực tế tại các cơ sở y tế cho thấy nhiều ca nhập viện liên quan đến thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Không ít trường hợp tổn thương phổi cấp, rối loạn tâm thần, suy giảm trí nhớ phải điều trị lâu dài.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ từng tiếp nhận bệnh nhân 17 tuổi nhập viện trong tình trạng hôn mê, co giật, suy thận nhanh sau thời gian dài sử dụng thuốc lá điện tử và các chất pha trộn.

Trong khi đó, tại Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, nhiều trường hợp thanh thiếu niên xuất hiện hoang tưởng, ảo giác nặng sau khi sử dụng cần sa, thuốc lá điện tử và các chất kích thích khác.

Các chuyên gia cảnh báo, việc sử dụng chất kích thích từ sớm làm gia tăng nguy cơ lệ thuộc và sử dụng các chất tác động đến tâm thần bất hợp pháp khác trong tương lai.

Cần xây dựng môi trường học đường không khói thuốc

Thực tế cho thấy, không một gia đình hay nhà trường nào có thể theo sát học sinh 24/24 giờ. Khi rời cổng trường, các em sẽ tự đưa ra lựa chọn cho mình.

Tại Trường THPT Lê Hồng Phong, công tác tuyên truyền về tác hại của thuốc lá được triển khai thường xuyên thông qua tư vấn trực tiếp, ký cam kết "trường học không khói thuốc", thành lập đội tuyên truyền học sinh – học sinh.

Giáo viên nhà trường cho rằng, thay vì áp đặt, cần trang bị cho học sinh kỹ năng từ chối trước lời rủ rê, nhận diện các sản phẩm thuốc lá mới và hiểu sâu về hệ lụy sức khỏe.

Xây dựng môi trường học đường không khói thuốc không chỉ là trách nhiệm của nhà trường, mà còn đòi hỏi sự tự giác của mỗi học sinh. Khi nhận thức được hình thành từ sớm, "nói không với thuốc lá" sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành lựa chọn tự nhiên để bảo vệ chính mình và cộng đồng.