Không phải thiên nhiên nhân tạo: vì sao cơ thể cần ánh sáng, gió và mặt nước thật?

Cơ thể nhận ra thiên nhiên thật

Năm 1984, nghiên cứu của Roger Ulrich trên tạp chí Science cho thấy bệnh nhân sau mổ nằm phòng nhìn ra hàng cây nằm viện ngắn hơn và dùng ít thuốc giảm đau mạnh hơn người nằm phòng nhìn ra bức tường gạch.

Nếu thay khung cửa sổ bằng màn hình thì sao? Nhóm của Peter Kahn (Đại học Washington, Journal of Environmental Psychology, 2008) chia ngẫu nhiên 90 sinh viên vào ba phòng: cửa sổ thật nhìn ra đài phun nước và hàng cây, màn hình plasma độ nét cao chiếu trực tiếp đúng khung cảnh ấy, và bức tường trống.

Kết quả: nhịp tim hồi phục nhanh nhất ở nhóm nhìn qua cửa sổ thật. Màn hình, dù chiếu cùng một cảnh, không mang lại lợi ích nào hơn bức tường trống. "Công nghệ tốt có thể giúp cuộc sống của chúng ta, nhưng đừng để mình lầm tưởng rằng ta có thể sống mà không cần thiên nhiên", Kahn nhận định.

Ánh sáng mặt trời, không phải ánh đèn

Khác biệt giữa ánh nắng và ánh đèn lớn hơn nhiều so với cảm nhận của mắt. Nghiên cứu đo ánh sáng tại Hyderabad (Ấn Độ) đăng trên PLoS ONE năm 2021 ghi nhận độ rọi trung vị ở sân chơi ngoài trời khoảng 9.300 lux, trong khi một căn phòng có nhiều đèn chỉ khoảng 209 lux, chênh nhau hơn 40 lần.

Mức chênh ấy tác động trực tiếp lên cơ thể, nhất là ở trẻ em. Thử nghiệm ngẫu nhiên của nhóm GS. Mingguang He (Đại học Trung Sơn, Quảng Châu) đăng trên JAMA năm 2015 theo dõi 1.903 học sinh lớp 1 trong ba năm. Nhóm được thêm 40 phút hoạt động ngoài trời mỗi ngày có tỷ lệ cận thị mới 30,4%, so với 39,5% ở nhóm đối chứng.

Không bóng đèn nào thay được bầu trời.

Gió trời, không phải gió từ máy điều hòa

Máy lạnh làm mát không khí, nhưng phần lớn hệ thống dân dụng chủ yếu tuần hoàn lại không khí trong phòng. Nhóm nghiên cứu của Trường Y tế Công cộng Harvard do Joseph Allen dẫn đầu (Environmental Health Perspectives, 2016) cho 24 người làm việc trong văn phòng mô phỏng suốt sáu ngày. Khi tăng lưu lượng không khí ngoài trời đưa vào phòng, điểm chức năng nhận thức cao hơn 101% so với điều kiện văn phòng thông thường.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng có hướng dẫn năm 2009 về thông gió tự nhiên cho cơ sở y tế, như một giải pháp kiểm soát lây nhiễm qua đường không khí. Ở TP Hồ Chí Minh, một căn hộ có khoảng mở để gió lưu thông là nền tảng của môi trường trong nhà lành mạnh.

Dòng sông thật, không phải mặt nước trang trí

Với một thành phố nóng quanh năm, nhiệt độ cũng là chuyện sức khỏe. Bài tổng quan của Sebastian Völker và cộng sự (tạp chí Erdkunde, 2013) tổng hợp 27 nghiên cứu và ước tính mặt nước đô thị như sông, hồ làm mát trung bình khoảng 2,5°C vào những tháng nóng. Các tác giả lưu ý hiệu quả này phụ thuộc vào gió, cây xanh và cách tổ chức không gian quanh bờ.

Một dòng sông tự nhiên, có dòng chảy, hàng cây hai bên bờ và hướng gió mở, hội đủ những điều kiện đó, làm dịu vi khí hậu quanh nơi ở, nhất là với người cao tuổi và trẻ nhỏ.

Thiên nhiên có sẵn, thiết kế để mở cửa cho nó

Tại IKI Village (phường Long Phước, TP Hồ Chí Minh), thay vì tạo dựng thiên nhiên mô phỏng, dự án mở không gian sống ra với thiên nhiên có sẵn. Khu đất 5,1 ha có hai mặt giáp sông tự nhiên. Hơn 90% trong số 424 căn hướng sông, đón nắng sớm và gió sông.

Mỗi căn có một khu vườn riêng với cây thật, đặt ở trung tâm không gian sống nơi ánh sáng và gió đi qua lớp lá trước khi vào nhà. Dọc bờ sông, công viên hơn 1 ha ôm gần 1 km mặt nước do Belt Collins International thiết kế với cây xanh nhiều tầng tán, cùng sân chơi ngoài trời trong nội khu, cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi chỗ vận động dưới nắng và bóng mát thật mỗi ngày.

Kết nối tự nhiên, bắt đầu từ thiên nhiên thật

Không gian sống không thay thế được chăm sóc y tế. Nhưng từ khung cửa sổ của Ulrich đến màn hình của Kahn, các nghiên cứu cùng gợi ra một điều: cơ thể con người cần thiên nhiên thật, hiện diện thật. Câu hỏi đáng đặt ra khi chọn nhà, vì thế, là ánh sáng mặt trời, gió trời và dòng sông có thật sự đi vào cuộc sống hằng ngày của gia đình hay không?