Không phận Trung Đông dần mở lại

Xung đột địa chính trị bùng phát tại khu vực Vùng Vịnh trong những ngày qua đã dội một gáo nước lạnh vào đà phục hồi của ngành hàng không dân dụng toàn cầu. Hàng loạt đường bay bị cắt đứt, các "siêu trung tâm" trung chuyển vắng bóng máy bay, và hàng chục nghìn hành khách chịu cảnh mắc kẹt. Tuy nhiên, bước sang tuần thứ hai của tháng 3, bức tranh giao thông đường không tại khu vực này đã bắt đầu xuất hiện những mảng sáng đầu tiên khi các quốc gia ráo riết khôi phục chuỗi cung ứng.

Sự nhập cuộc quyết liệt từ các hãng bay châu Á

Ngay khi những đánh giá an toàn ban đầu được nới lỏng, các hãng hàng không Trung Quốc đã trở thành những đơn vị tiên phong trong việc tái thiết lập cầu không vận đến Trung Đông. Động thái này không chỉ nhằm giải cứu hành khách mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong việc bảo vệ các chuỗi cung ứng thương mại huyết mạch giữa nền kinh tế thứ hai thế giới và khu vực Vùng Vịnh giàu tài nguyên.

Theo thông cáo chính thức từ Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc, sau quá trình rà soát và thẩm định mức độ rủi ro vô cùng nghiêm ngặt, cơ quan này đã bật đèn xanh cho các hãng hàng không nội địa từng bước nối lại hoạt động. Hãng hàng không quốc gia Air China lập tức đưa đường bay từ Bắc Kinh đi Riyadh của Saudi Arabia trở lại bầu trời ngay từ ngày 5/3. Chuyến bay thương mại mang tính biểu tượng này đã phá vỡ thế bế tắc kéo dài nhiều ngày. Đối với đường bay vàng kết nối Bắc Kinh và Dubai, hãng cũng đã chính thức mở bán vé trở lại, đồng thời tung ra các tính năng đặt chờ và giữ chỗ linh hoạt để giải tỏa cơn khát vé dồn nén của hành khách mắc kẹt.

Không đứng ngoài cuộc đua phục hồi, China Eastern Airlines cũng nhanh chóng đưa các đường bay từ các cực tăng trưởng kinh tế như Thượng Hải, Tây An, Côn Minh đi Dubai, Riyadh và Muscat hoạt động trở lại. Cùng chung nhịp độ, China Southern Airlines đã nối lại các tuyến bay cất cánh từ Quảng Châu và Thâm Quyến đi Dubai. Việc các ông lớn hàng không châu Á đồng loạt quay lại không phận Trung Đông mang đến một thông điệp mạnh mẽ về niềm tin vào khả năng kiểm soát rủi ro an ninh của các quốc gia trong khu vực.

Tại chính tâm điểm của Vùng Vịnh, các trạm trung chuyển khổng lồ như Dubai, Abu Dhabi và Doha cũng đang cẩn trọng mở hé những cánh cửa đầu tiên. Các hành lang bay an toàn đã được thiết lập khẩn cấp để ưu tiên phục vụ các chuyến bay hồi hương và vận tải hàng hóa thiết yếu.

Emirates, một trong những hãng hàng không đường dài lớn nhất thế giới, đang cho thấy nỗ lực phi thường khi khôi phục được khoảng 60% công suất mạng bay toàn cầu. Với 106 chuyến khứ hồi mỗi ngày đến 83 điểm đến, hãng đang gồng mình giải tỏa lượng khách khổng lồ bị kẹt lại do lệnh hạn chế không phận ban hành cuối tháng 2. Đại diện hãng cho biết, chiến lược hiện tại là dồn toàn lực vào các thị trường có nhu cầu đi lại lớn nhất thế giới như Vương quốc Anh, Ấn Độ và Mỹ, đồng thời ưu tiên những hành khách đã có mã đặt chỗ từ trước. Các đối thủ trong khu vực như Qatar Airways hay flydubai cũng đang hối hả thiết lập các cầu hàng không đưa công dân châu Âu rời khỏi khu vực an toàn.

Nút thắt từ các vùng thông báo bay và gánh nặng của hàng không Việt

Dù những tín hiệu phục hồi đã xuất hiện, giới phân tích kinh tế giao thông đánh giá bầu trời Trung Đông vẫn chứa đựng nhiều rủi ro chực chờ. Báo cáo cập nhật từ Cục Hàng không Việt Nam cho thấy, nhiều vùng thông báo bay trọng yếu tại khu vực này vẫn đang bị siết chặt các biện pháp an ninh.

Điển hình là vùng thông báo bay Tehran của Iran, một phần lãnh thổ trên không vô cùng quan trọng của tuyến bay kết nối Á - Âu. Hiện tại, khu vực này vẫn đóng cửa tuyệt đối với hàng không dân dụng cho đến ít nhất là giữa tháng 3, chỉ mở cửa cho các chuyến bay quân sự hoặc cứu nạn có giấy phép đặc biệt. Những khu vực lân cận thuộc vùng thông báo bay Doha của Qatar hay khu vực của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng đang phải áp dụng chế độ kiểm soát không lưu gắt gao. Điều này buộc các chuyến bay khi đi qua đây phải mang theo lượng nhiên liệu dự trữ lớn hơn rất nhiều so với thông thường để đề phòng các tình huống chuyển hướng khẩn cấp.

Sự rung lắc của trung tâm hàng không Vùng Vịnh đã ngay lập tức tạo ra hiệu ứng domino, tác động trực tiếp đến thị trường vận tải hàng không tại Việt Nam. Trước khi căng thẳng nổ ra, các ông lớn như Emirates, Qatar Airways và Etihad Airways đóng vai trò là chiếc cầu nối quan trọng, duy trì tần suất lên tới 12 chuyến mỗi ngày kết nối các siêu đô thị của Vùng Vịnh đến Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Sự đứt gãy của chuỗi cung ứng này khiến hàng nghìn hành khách Việt Nam và quốc tế phải thay đổi kế hoạch di chuyển.

Tuy nhiên, đơn vị chịu sức ép tài chính nặng nề nhất lại chính là Hãng hàng không Quốc gia Vietnam Airlines. Mặc dù không trực tiếp khai thác các đường bay thương mại đáp xuống các quốc gia Trung Đông, nhưng toàn bộ mạng bay béo bở từ Việt Nam đi các nước châu Âu của hãng đều phải sử dụng không phận của khu vực này. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hành khách, hãng đã buộc phải thiết lập lại toàn bộ lộ trình bay.

Thay vì bay thẳng như thường lệ, các tàu bay thân rộng của Vietnam Airlines hiện phải lựa chọn một trong hai hành lang tránh bão: vòng lên phía Bắc qua không phận Trung Á và Trung Quốc, hoặc đi sâu xuống phía Nam qua Nam Á và bán đảo Saudi Arabia.

Trao đổi về bài toán vận hành trong bối cảnh hiện tại, một chuyên gia kinh tế hàng không độc lập nhận định: "Việc nắn chỉnh đường bay lách qua các khu vực xung đột không chỉ đơn thuần là sự bất tiện về mặt thời gian, mà nó cắn sâu vào biên lợi nhuận của các hãng hàng không. Mỗi phút máy bay lưu lại trên không trung là chi phí nhiên liệu, chi phí khấu hao động cơ và chi phí nhân sự dội lên."

Thực tế tính toán cho thấy, việc bay vòng khiến thời gian mỗi chuyến đi châu Âu kéo dài thêm từ 10 đến 15 phút. Hệ lụy trực tiếp là chi phí vận hành đội lên khoảng 2.000 USD cho mỗi chuyến bay. Đó là chưa kể đến một rủi ro tài chính khổng lồ khác đang lơ lửng trên đầu các hãng bay: phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh. Nếu tình hình tiếp tục diễn biến phức tạp, các công ty bảo hiểm toàn cầu dự kiến sẽ tăng mức phí này thêm từ 10% đến 15% đối với mọi chuyến bay xuyên lục địa có đường bay tiệm cận vùng xung đột.

Dù chặng đường khôi phục hoàn toàn mạng bay qua Trung Đông vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào những quyết sách an ninh của các bên liên quan, nhưng việc các chuyến bay quốc tế bắt đầu cất cánh trở lại là một chỉ dấu tích cực. Nó không chỉ giải tỏa áp lực cho hàng chục nghìn hành khách mà còn thắp lên hy vọng về việc bình ổn chi phí vận hành cho các hãng hàng không Việt Nam trong giai đoạn cao điểm khai thác sắp tới.