Khu vực trở thành điểm nóng trung chuyển ma túy toàn cầu

Những năm gần đây, Tây Phi ngày càng được nhiều mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia sử dụng làm địa bàn trung chuyển cocaine từ các nước sản xuất ở Nam Mỹ sang châu Âu, nơi có thị trường tiêu thụ lớn và mang lại lợi nhuận cao cho các tổ chức buôn bán ma túy.

Trong bài phát biểu hồi tháng 8/2026, Tổng thống Liberia Joseph Boakai cảnh báo hoạt động buôn bán ma túy đã trở thành một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với quốc gia Tây Phi này. Vụ cảnh sát Liberia thu giữ khoảng 4 tấn cocaine, trị giá ước tính 317 triệu USD, hồi tháng 7/2026 là một trong những diễn biến cho thấy quy mô đáng lo ngại của hoạt động buôn bán ma túy tại khu vực này.

Không chỉ Liberia, nhiều quốc gia Tây Phi khác cũng đang đối mặt với sức ép từ các mạng lưới buôn bán cocaine quốc tế. Bà Lucia Bird, Giám đốc phụ trách khu vực Tây Phi của Tổ chức Sáng kiến toàn cầu chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (GI-TOC), nhận định các nước trong khu vực đều có nguy cơ bị lợi dụng trong hoạt động vận chuyển cocaine. Theo bà, vị trí địa lý nằm giữa khu vực sản xuất cocaine tại Mỹ Latinh và các thị trường tiêu thụ lớn, đặc biệt là châu Âu, khiến Tây Phi trở thành một mắt xích đáng chú ý trong các tuyến vận chuyển ma túy xuyên Đại Tây Dương.

Một báo cáo do GI-TOC công bố hồi tháng 3/2026 ước tính khoảng 30% lượng ma túy được tiêu thụ tại châu Âu trong năm 2025 đã đi qua Tây Phi. Do tính chất bí mật của các đường dây tội phạm, việc xác định chính xác lượng cocaine vận chuyển qua khu vực gặp nhiều khó khăn. Số liệu thu giữ của lực lượng chức năng cũng chỉ phản ánh một phần hoạt động buôn bán trên thực tế.

Sự phát triển của cơ sở hạ tầng cảng biển và mạng lưới giao thông đường bộ trong những năm gần đây đã góp phần làm thay đổi vai trò của Tây Phi trong hệ thống vận tải quốc tế. Các cảng biển trong khu vực ngày càng có khả năng kết nối với nhiều tuyến thương mại toàn cầu, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu hợp pháp nhưng đồng thời cũng có nguy cơ bị các tổ chức tội phạm lợi dụng.

Đường biển hiện là phương thức vận chuyển chủ yếu được các mạng lưới buôn bán cocaine sử dụng trên tuyến qua Tây Phi. Trong bối cảnh các nước châu Âu tăng cường kiểm soát hàng hóa và tàu thuyền xuất phát từ Nam Mỹ, các mạng lưới buôn bán ma túy có xu hướng điều chỉnh tuyến vận chuyển nhằm tránh những khu vực chịu sự giám sát chặt chẽ.

Tuy nhiên, khi vai trò của Tây Phi trong hoạt động trung chuyển cocaine ngày càng được chú ý, các cơ quan thực thi pháp luật cũng đang tăng cường nhận diện và kiểm soát những rủi ro liên quan. Bên cạnh vấn đề trung chuyển cocaine, một diễn biến khác đang thu hút sự quan tâm là nguy cơ châu Phi trở thành địa bàn sản xuất ma túy tổng hợp.

Theo bài phân tích của Đài DW công bố ngày 4/11, các vụ phát hiện phòng thí nghiệm sản xuất methamphetamine tại Nigeria, Nam Phi, Kenya và Mozambique cho thấy hoạt động ma túy bất hợp pháp tại một số khu vực không còn chỉ giới hạn ở vận chuyển và phân phối.

Cơ quan Phòng, chống ma túy quốc gia Nigeria (NDLEA) mới đây đã triệt phá cơ sở sản xuất methamphetamine trái phép được mô tả là lớn nhất từng bị phát hiện tại nước này. Chiến dịch tại bang Ogun, Tây Nam Nigeria, dẫn đến việc bắt giữ 10 nghi phạm, trong đó có ba công dân Mexico được cho là đã đến Nigeria để tham gia hoạt động sản xuất ma túy.

Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) cũng cảnh báo việc sản xuất ma túy tổng hợp ngày càng có sự tham gia của các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia và những cơ sở sản xuất bí mật có khả năng cung cấp cho cả thị trường nội địa lẫn quốc tế. Sự mở rộng của hoạt động buôn bán và sản xuất ma túy không chỉ đặt ra thách thức đối với lực lượng thực thi pháp luật mà còn gây ra nhiều hệ lụy xã hội. Theo UNODC, người trẻ tuổi đang chịu tác động đáng kể từ các rối loạn liên quan đến sử dụng ma túy. Tại châu Phi, khoảng 34% số người được điều trị các rối loạn này dưới 25 tuổi. Ngoài các loại ma túy truyền thống, việc sử dụng methamphetamine và lạm dụng thuốc kê đơn cũng đang trở thành mối quan ngại tại một số quốc gia.

Trong khi đó, hoạt động buôn bán cocaine xuyên quốc gia còn làm gia tăng nguy cơ tham nhũng và tác động tiêu cực đến năng lực quản trị. Trước tình trạng này, UNODC cùng nhiều tổ chức xã hội đề xuất tăng cường phối hợp khu vực, hoàn thiện chính sách phòng, chống ma túy, mở rộng dịch vụ điều trị và phục hồi cho người nghiện, đồng thời đẩy mạnh giáo dục phòng ngừa trong cộng đồng.