Kiểm soát chặt hàng giả trên thương mại điện tử

Mạnh tay với hàng hóa vi phạm trên không gian số

Gần 68.000 vụ gian lận thương mại và hàng giả bị xử lý trong 6 tháng đầu năm, tăng hơn 36% so với cùng kỳ. Đáng lo ngại, vi phạm về hàng giả và sở hữu trí tuệ tăng hơn 75%. Trong khi đó, thương mại điện tử và mạng xã hội đang trở thành một trong những vùng hoạt động phức tạp của hàng vi phạm, với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Quần áo, túi xách, đồ điện tử, mỹ phẩm, thuốc, thực phẩm... đều là những mặt hàng vừa bị lực lượng chức năng phát hiện có dấu hiệu hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ hoặc không rõ nguồn gốc. Đáng lo ngại, phần lớn được rao bán công khai trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử, cho thấy vi phạm trên không gian mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp, với nhiều thủ đoạn tinh vi.

Ông Nguyễn Quang Huy - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý Thị trường TP Hồ Chí Minh cho biết: "Đối với thương mại điện tử, Cục Quản lý thị trường đã chỉ đạo các đội tăng cường kiểm soát trên các sàn thương mại điện tử, trên các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, TikTok và phát hiện số vụ vi phạm tăng 300% so với cùng kỳ năm trước".

Tại Hà Nội, 6 tháng qua cũng đã xử lý hơn 1.100 vụ hàng giả, riêng vi phạm trên thương mại điện tử tăng tới 137%. Việc kiểm soát trên môi trường số đang gặp không ít rào cản từ thủ đoạn tinh vi của các đối tượng.

"Các đối tượng thường sử dụng các tài khoản ảo, tính ẩn danh rất cao. Hàng hóa thì một nơi, còn địa điểm livestream, kinh doanh một nơi. Do vậy, việc xác định định danh của đối tượng cũng như phát hiện kho hàng thực tế gặp rất nhiều khó khăn", ông Dương Mạnh Hùng - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Thị trường TP Hà Nội thông tin.

Nhằm bịt lỗ hổng ẩn danh và kho hàng ảo, từ ngày 1/7 vừa qua, Luật Thương mại điện tử mới chính thức có hiệu lực sẽ tăng mạnh trách nhiệm của các nền tảng. Yêu cầu bắt buộc người bán phải định danh bằng căn cước công dân được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan chức năng dễ dàng truy xuất, xác định chính xác danh tính người kinh doanh trên môi trường số. Bên cạnh đó, để ngăn chặn hành vi phạm ngay từ gốc, lực lượng Hải quan cũng đang siết chặt kiểm soát tại các cửa khẩu.

Ông Phan Quốc Đông - Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan cho biết, lực lượng Hải quan đã phát hiện, xử lý rất nhiều vụ việc, liên quan đến việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả. Có những vụ việc đã được khởi tố. Những thủ đoạn cơ bản và nổi bật nhất là chia nhỏ lô hàng, chia nhỏ vận đơn. Lĩnh vực xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng như hàng giả cần phải xem xét quản lý chặt để đảm bảo quản lý với hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Cuộc chiến chống hàng giả trên không gian mạng đang chuyển mạnh từ xử lý sau vi phạm sang phòng ngừa chủ động. Quản lý chặt từ người bán, nền tảng đến dữ liệu giao dịch chính là chìa khóa để ngăn chặn vi phạm ngay từ gốc.

Siết trách nhiệm nền tảng để ngăn hàng giả từ gốc

Ngăn chặn hàng giả ngay từ gốc là mục tiêu đang được đặt ra trong quản lý thương mại điện tử. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, khi hoạt động mua bán dịch chuyển lên không gian mạng, việc phát hiện và xử lý vi phạm cũng trở nên phức tạp hơn.

Theo số liệu của Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, chỉ trong nửa đầu tháng 8, số vụ kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử đã tăng hơn 183% so với tháng 7, với tổng số tiền phạt hành chính hơn 477 triệu đồng và giá trị tang vật vi phạm gần 129 triệu đồng. Những con số này cho thấy áp lực kiểm soát hàng hóa vi phạm trên môi trường số vẫn rất lớn.

Đáng chú ý, những con số này được ghi nhận ngay sau khi Luật Thương mại điện tử 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7. Điều đó cho thấy, nếu chỉ xử lý ở "phần ngọn" là người bán, việc ngăn chặn vi phạm từ gốc sẽ còn nhiều thách thức.

Để bảo vệ người tiêu dùng, Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo mới: Tăng trách nhiệm của nền tảng số lớn trong minh bạch thông tin, xác thực người bán, xử lý phản ánh, khiếu nại và siết chặt quy định với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật. Những quy định mới này được kỳ vọng sẽ góp phần bảo vệ người mua, tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch cho doanh nghiệp.