Kiến ba khoang: Nhận biết sớm - xử trí đúng khi tiếp xúc

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh (HCDC), trong cơ thể loại côn trùng này có chứa độc tố Pederin, có khả năng gây viêm da tiếp xúc và phỏng rộp khi dính vào da người.

Chúng thường sống ở các khu vực ẩm thấp như ruộng lúa, bãi cỏ, đống rơm rạ, ven nước… Ban đêm, chúng dễ bị thu hút bởi ánh sáng đèn và bay vào nhà. Khi vô tình bị chà xát hoặc bị nghiền nát trên da, độc tố sẽ được giải phóng gây tổn thương. Vì vậy, kiến ba khoang không “cắn” hay “đốt” theo cơ chế hút máu như nhiều côn trùng khác, mà gây hại do tiếp xúc độc tố.

Dấu hiệu nhận biết tổn thương do kiến ba khoang

Tổn thương da thường xuất hiện sau 6 - 24 giờ, rõ hơn sau 1 - 3 ngày. Biểu hiện điển hình là vùng da đỏ rát, nóng, ngứa hoặc đau nhẹ. Tổn thương thường có dạng vệt dài hoặc mảng do tay quệt, trên nền da đỏ có thể xuất hiện các mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ li ti. Một số trường hợp có vùng trung tâm sẫm màu.

Vị trí thường gặp là vùng da hở như mặt, cổ, tay, vai. Tổn thương dễ bị nhầm với zona (giời leo), herpes hoặc viêm da dị ứng. Nếu gãi hoặc quệt sang vùng da lành, tổn thương có thể lan rộng nhanh hơn.

Diễn tiến bệnh và nguy cơ biến chứng

Trong 1 - 3 ngày đầu, tổn thương tiến triển từ đỏ rát sang phồng rộp, sau đó mụn nước có thể vỡ ra và đóng mài. Thông thường, tổn thương sẽ hồi phục sau khoảng 2 - 3 tuần nhưng có thể để lại vết thâm tạm thời trên da.

Một số trường hợp có thể gặp biến chứng như nhiễm trùng da do gãi, làm vỡ mụn nước hoặc chăm sóc không đúng cách. Trẻ nhỏ hoặc người có da nhạy cảm có thể bị sưng đau nhiều hơn, thậm chí có sốt nhẹ hoặc nổi hạch vùng lân cận.

Xử trí đúng cách và phòng ngừa hiệu quả

Ngay khi nghi ngờ tiếp xúc với kiến ba khoang, cần rửa ngay vùng da bằng xà phòng dịu nhẹ và nước sạch, tránh chà xát mạnh để hạn chế lan độc tố sang vùng da khác. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc bôi hoặc áp dụng các phương pháp dân gian vì có thể làm tổn thương nặng hơn hoặc gây nhiễm trùng.

Người bệnh cần được theo dõi và đưa đến cơ sở y tế nếu tổn thương lan rộng, đau rát nhiều, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc xuất hiện ở vùng mặt, mắt.

Để phòng tránh, nên hạn chế mở đèn sáng gần cửa, đóng cửa sổ vào ban đêm, vệ sinh môi trường sống sạch sẽ, giũ quần áo và khăn trước khi sử dụng, đặc biệt trong mùa mưa – thời điểm kiến ba khoang xuất hiện nhiều.