Kiến tạo bản sắc du lịch từ dòng sông Sài Gòn

Hơn ba thế kỷ sau, dòng sông ấy tiếp tục được TP Hồ Chí Minh nhìn nhận như một nguồn tài nguyên văn hóa quý giá để làm mới sản phẩm du lịch và định hình bản sắc đô thị.

Dòng sông kể câu chuyện của đô thị hơn 300 năm

Trong khoảng 80km chảy qua địa bàn TP Hồ Chí Minh, sông Sài Gòn đi qua nhiều khu vực đang trở thành động lực phát triển mới như Thanh Đa, Thủ Thiêm, Bến Nhà Rồng - Khánh Hội hay Củ Chi. Không nhiều đô thị lớn trong khu vực sở hữu một dòng sông vừa mang dấu ấn lịch sử, vừa có không gian đủ lớn để phát triển du lịch, văn hóa và các hoạt động cộng đồng như TP Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, giá trị ấy vẫn chưa được khai thác tương xứng. Phần lớn du khách hiện biết đến sông Sài Gòn thông qua các tour du thuyền, buýt đường sông hay dịch vụ ăn tối trên tàu. Những trải nghiệm này hấp dẫn nhưng vẫn thiếu một "mạch kể" đủ sức giúp du khách hiểu vì sao dòng sông lại có ý nghĩa đặc biệt đối với thành phố.

Trong bối cảnh xu hướng du lịch đang chuyển từ "đi nhiều nơi" sang "ở lâu để trải nghiệm", sông Sài Gòn cần được phát triển như một không gian văn hóa mở. Khi ấy, đánh thức dòng sông cũng chính là đánh thức một phần bản sắc của TP Hồ Chí Minh. 

Bà Nguyễn Thị Khánh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch TP Hồ Chí Minh - cho rằng: "Đến TP Hồ Chí Minh mà chưa trải nghiệm du lịch đường sông thì vẫn chưa cảm nhận trọn vẹn những giá trị của thành phố". Đồng quan điểm, Tiến sĩ Phạm Hà - Chủ tịch LuxGroup - nhận định: "Tôi luôn tin rằng sông Sài Gòn có thể trở thành một sân khấu văn hóa của thành phố, nơi du khách được trải nghiệm lịch sử, nghệ thuật, ẩm thực và đời sống của vùng đất Nam Bộ".

Những năm gần đây, định hướng này từng bước được hiện thực hóa thông qua Lễ hội Sông nước TP Hồ Chí Minh. Sau ba mùa tổ chức, lễ hội đã trở thành một sự kiện văn hóa - du lịch được đông đảo người dân và du khách mong đợi. Điểm nhấn của chương trình là sân khấu thực cảnh trên mặt sông, nơi ánh sáng, âm nhạc, tàu thuyền và cảnh quan hai bờ hòa quyện để tái hiện câu chuyện hình thành vùng đất Sài Gòn - Gia Định. Theo định hướng của thành phố, chương trình nghệ thuật thực cảnh này đang được nghiên cứu để phát triển thành sản phẩm phục vụ du khách quanh năm. Nếu được hiện thực hóa, đây sẽ là điểm nhấn mới của kinh tế đêm, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng trải nghiệm cho du khách. Một dấu mốc khác là việc TP Hồ Chí Minh khởi công dự án Công viên Văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội. Công trình được thiết kế theo ý tưởng "9 chương - 9 dòng nước", sử dụng hình tượng dòng nước để dẫn dắt người xem qua chín giai đoạn trong cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Dòng sông từng chứng kiến người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước năm 1911 nay tiếp tục hiện diện trong một không gian trải nghiệm lịch sử dành cho công chúng. Trong đó, hạng mục phục dựng tàu Amiral Latouche - Tréville được kỳ vọng sẽ trở thành điểm nhấn giúp du khách hiểu rõ hơn giá trị lịch sử của Bến Nhà Rồng cũng như vai trò của sông Sài Gòn trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Về lâu dài, công viên sẽ kết nối với khu vực Ba Son, bến Bạch Đằng và khu vực Khánh Hội để hình thành một dải không gian ven sông liên tục, mở thêm không gian sinh hoạt cho người dân và tạo sức hút mới cho du lịch thành phố.

Tạo dấu ấn riêng từ không gian ven sông

Kinh nghiệm từ nhiều thành phố trên thế giới cho thấy, để một dòng sông trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, cảnh quan đẹp mới chỉ là điều kiện cần. Điều quyết định sức sống của điểm đến là cách tổ chức không gian và tạo dựng những trải nghiệm mang bản sắc riêng.

Theo Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, việc khai thác không gian ven sông Sài Gòn sẽ được thực hiện đồng bộ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ cảnh quan, môi trường, bảo đảm giao thông thủy và mở rộng không gian công cộng phục vụ người dân. Trên cơ sở quy hoạch chung, mỗi khu vực ven sông sẽ được phát triển theo thế mạnh riêng. Khu vực trung tâm tập trung vào các hoạt động văn hóa, giải trí, du lịch và kinh tế đêm. 

Các khu vực ngoại thành và ven biển sẽ ưu tiên phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng cùng những trải nghiệm gắn với thiên nhiên và văn hóa bản địa. Thành phố cũng sẽ tăng cường kết nối giao thông đường thủy với đường bộ, đầu tư hệ thống bến tàu, điểm dừng chân và các dịch vụ hỗ trợ nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho du khách. Đây cũng là nền tảng để các tuyến du lịch đường sông kết nối trung tâm thành phố với Củ Chi, Cần Giờ và các địa phương lân cận hoạt động hiệu quả hơn.

Hướng phát triển xanh cũng được đặt lên hàng đầu. Các tiêu chí như "Bến thủy xanh", "Điểm đến xanh" đang được nghiên cứu nhằm khuyến khích doanh nghiệp sử dụng năng lượng sạch, giảm phát thải và nâng cao tiêu chuẩn môi trường trong hoạt động vận chuyển cũng như dịch vụ du lịch.

Một dòng sông có thể tạo ra giá trị từ giao thông, thương mại hay dịch vụ. Nhưng khi dòng sông trở thành nơi lưu giữ ký ức, nơi diễn ra các hoạt động văn hóa và gắn kết đời sống cộng đồng, giá trị ấy sẽ bền vững hơn. Hành trình phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, nhưng những bước đi gần đây cho thấy TP Hồ Chí Minh đã bắt đầu tìm được cách kể câu chuyện của mình từ chính dòng sông đã đồng hành suốt hơn 300 năm.