Kiệt sức vì nóng: Mối nguy âm thầm trong các đợt nắng nóng cực đoan

Trong đó, kiệt sức vì nóng (heat exhaustion) là tình trạng phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ. Nếu không được xử trí kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành sốc nhiệt (heat stroke) - một cấp cứu y khoa đe dọa tính mạng.

Dấu hiệu cảnh báo trước ngưỡng nguy hiểm

Những năm gần đây, các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc tại nhiều khu vực trên thế giới. Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và nhiều cơ quan y tế liên tục cảnh báo về nguy cơ gia tăng các bệnh lý liên quan đến nhiệt, đặc biệt đối với người cao tuổi, trẻ em, người lao động ngoài trời và những người mắc bệnh mạn tính.

Trong số đó, kiệt sức vì nóng (heat exhaustion) được xem là dạng bệnh liên quan đến nhiệt phổ biến nhất. Theo các chuyên gia y tế, tình trạng này xảy ra khi cơ thể mất quá nhiều nước và chất điện giải, đặc biệt là natri, thông qua quá trình đổ mồ hôi kéo dài. Điều này thường xảy ra khi con người lao động nặng, tập luyện cường độ cao hoặc ở trong môi trường có nhiệt độ và độ ẩm cao trong thời gian dài. Khi đó, cơ thể gặp khó khăn trong việc duy trì cơ chế điều hòa thân nhiệt tự nhiên. Nhiệt độ trung tâm của cơ thể bắt đầu tăng lên, nhưng thường vẫn dưới ngưỡng 40⁰C. Kiệt sức vì nóng được xem là "tín hiệu báo động đỏ" cho thấy cơ thể đang tiến gần tới giới hạn chịu đựng.

Phân biệt "kiệt sức vì nóng" và "sốc nhiệt"

Trong thực tế, nhiều người thường nhầm lẫn giữa "kiệt sức vì nóng" và "sốc nhiệt". Tuy nhiên, đây là hai mức độ hoàn toàn khác nhau của bệnh lý liên quan đến nhiệt.

Kiệt sức vì nóng là giai đoạn cơ thể mất nước và điện giải nghiêm trọng nhưng chức năng não bộ vẫn cơ bản được duy trì. Người bệnh vẫn tỉnh táo, nhận thức được môi trường xung quanh và có thể giao tiếp bình thường. Ngược lại, sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu y tế đặc biệt nguy hiểm. Khi đó, nhiệt độ cơ thể thường vượt quá 40⁰C và bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu tổn thương hệ thần kinh trung ương như lú lẫn, nói khó, thay đổi hành vi, kích động, co giật hoặc mất ý thức… Nếu không được điều trị khẩn cấp, tình trạng sốc nhiệt có thể gây tổn thương não, suy đa cơ quan và tử vong.

Các chuyên gia nhấn mạnh, kiệt sức vì nóng chính là bước đệm nguy hiểm dẫn tới sốc nhiệt. Vì vậy, việc nhận biết sớm các triệu chứng và can thiệp kịp thời có ý nghĩa quyết định.

Những dấu hiệu không nên bỏ qua

Triệu chứng của kiệt sức vì nóng có thể xuất hiện từ từ hoặc đột ngột sau khi hoạt động trong môi trường nóng bức. Các dấu hiệu phổ biến gồm: đổ mồ hôi nhiều; da lạnh, ẩm và nhợt nhạt; chuột rút cơ bắp; đau đầu; chóng mặt; mệt mỏi, suy nhược; khát nước dữ dội; buồn nôn hoặc nôn; tim đập nhanh; thở nhanh, sâu; thân nhiệt tăng, thường trong khoảng 38,3-40⁰C.

Trong nhiều trường hợp, chuột rút do nóng là dấu hiệu đầu tiên. Người bệnh có cảm giác cơ bắp co cứng, đau nhức và co thắt không kiểm soát, thường xảy ra ở chân, tay hoặc cơ bụng. Nếu vẫn tiếp tục lao động hoặc vận động trong điều kiện nhiệt độ cao sau khi xuất hiện chuột rút, nguy cơ tiến triển thành kiệt sức vì nóng sẽ tăng đáng kể.

Ai dễ bị kiệt sức vì nóng?

Bất kỳ ai cũng có thể gặp tình trạng này. Tuy nhiên, một số nhóm có nguy cơ cao hơn. Đó là những người làm việc ngoài trời như công nhân xây dựng, nông dân, nhân viên vệ sinh môi trường hoặc lực lượng cứu hộ. Những người tham gia các hoạt động thể thao cường độ cao trong điều kiện thời tiết nóng bức cũng thuộc nhóm dễ bị ảnh hưởng. Người trên 65 tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai và người mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh hô hấp cũng đối mặt với nguy cơ lớn hơn do khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm. Ngoài ra, việc di chuyển từ khu vực khí hậu mát mẻ tới nơi có nhiệt độ cao rồi ngay lập tức tham gia hoạt động thể lực mạnh cũng làm tăng đáng kể khả năng bị kiệt sức vì nóng.

Cần làm gì khi xuất hiện triệu chứng?

Các chuyên gia khuyến cáo, ngay khi phát hiện dấu hiệu kiệt sức vì nóng, người bệnh cần dừng mọi hoạt động và thực hiện các biện pháp hạ nhiệt càng sớm càng tốt. Trước hết, cần đưa người bệnh tới nơi râm mát hoặc có điều hòa nhiệt độ, nới lỏng hoặc cởi bớt quần áo để giúp cơ thể tản nhiệt. Người bệnh nên nằm nghỉ, kê cao chân và sử dụng các biện pháp làm mát như quạt, khăn lạnh hoặc nước mát.

Việc bổ sung nước và điện giải cũng rất quan trọng. Có thể uống nước lọc, dung dịch bù điện giải hoặc đồ uống thể thao chứa chất điện giải với từng ngụm nhỏ. Theo các hướng dẫn y tế của Anh và Mỹ, phần lớn trường hợp kiệt sức vì nóng sẽ cải thiện rõ rệt trong vòng khoảng 30 phút nếu được làm mát đúng cách.

Tuy nhiên, nếu các triệu chứng không giảm hoặc xuất hiện các dấu hiệu như lú lẫn, nói khó, co giật, mất ý thức hay da nóng khô không đổ mồ hôi, cần gọi cấp cứu ngay lập tức vì đây có thể là biểu hiện của sốc nhiệt.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng ngày càng gay gắt, phòng ngừa kiệt sức vì nóng được xem là biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các chuyên gia khuyến nghị người dân duy trì uống đủ nước ngay cả khi chưa cảm thấy khát. Những người làm việc hoặc vận động ngoài trời cần bổ sung lượng nước nhiều hơn bình thường và chú ý bù điện giải khi đổ mồ hôi nhiều. Các hoạt động thể lực cường độ cao nên được bố trí vào sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh khoảng thời gian từ 11 giờ đến 15 giờ khi bức xạ Mặt trời mạnh nhất; Trang phục nên có màu sáng, rộng rãi, thoáng khí để hỗ trợ quá trình tản nhiệt và bay hơi mồ hôi.