Kinh tế biển Đông Nam Á trước bài toán vốn 2.100 tỷ USD

Khoảng trống 2.100 tỷ USD cho kinh tế biển Đông Nam Á

Đông Nam Á hiện là một trong những khu vực kinh tế lớn nhất thế giới, với GDP đứng thứ 5 toàn cầu và kinh tế biển đóng vai trò quan trọng trong đà tăng trưởng đó. Tuy nhiên, theo báo cáo mới của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), khu vực này đang đối mặt khoảng trống tài chính gần 2.100 tỷ USD đến năm 2030 để hiện thực hóa các mục tiêu kinh tế biển bền vững.

Áp lực đến từ nhiều phía như đánh bắt quá mức, ô nhiễm biển, suy thoái hệ sinh thái ven biển và biến đổi khí hậu. Đồng thời, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp cũng tạo rủi ro cho các ngành biển truyền thống dựa nhiều vào nhiên liệu hóa thạch.

Bên cạnh đó, nguồn vốn truyền thống đang bộc lộ hạn chế rõ rệt. Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) liên quan đến đại dương chỉ khoảng 680 triệu USD mỗi năm trong giai đoạn 2022 - 2023 - quá nhỏ so với nhu cầu.

Ngân sách công của nhiều nước cũng eo hẹp do tỷ lệ thuế trên GDP thấp. Vốn tư nhân lại tập trung chủ yếu vào các dự án có lợi nhuận rõ ràng như cảng biển, dầu khí ngoài khơi hay du lịch ven biển, trong khi bảo tồn hệ sinh thái và thích ứng khí hậu gần như bị bỏ quên.

Khoảng trống lớn nhất nằm ở các lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn như cảng biển chống chịu cao, điện gió ngoài khơi và xử lý chất thải rắn. Nếu không huy động được nguồn lực đủ lớn và đúng hướng, Đông Nam Á sẽ khó duy trì tăng trưởng xanh từ biển trong thập kỷ tới.

Gỡ nút thắt phát triển kinh tế biển Đông Nam Á

Để lấp khoảng trống gần 2.100 tỷ USD, OECD nhấn mạnh không thể dựa vào một nguồn vốn duy nhất. Giải pháp then chốt là kết hợp tài chính hỗn hợp cùng các công cụ tài chính sáng tạo.

Tài chính hỗn hợp dùng vốn công và ODA làm "vốn mồi" để thu hút vốn tư nhân. Các công cụ nổi bật gồm: Trái phiếu xanh lam huy động vốn bảo vệ đại dương; Hoán đổi nợ lấy thiên nhiên giảm áp lực nợ công; Tín chỉ carbon xanh thương mại hóa lợi thế rừng ngập mặn; Bảo hiểm tham số chi trả nhanh khi thiên tai.

OECD kết luận rằng, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính phủ các nước, ASEAN và các đối tác phát triển để vận hành hiệu quả các công cụ này, biến tiềm năng kinh tế biển thành động lực tăng trưởng bền vững.

Singapore khai thác sức mạnh từ biển

Nằm bên eo biển Malacca - một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới - Singapore sở hữu vị trí chiến lược kết nối châu Á với phần còn lại của thế giới.

Nhưng với Singapore, biển không chỉ là lợi thế địa lý. Quốc đảo nhỏ bé này đã biến vị trí trên tuyến hàng hải quốc tế thành một trong những nguồn lực quan trọng nhất cho phát triển đất nước. Singapore đã làm điều đó như thế nào?

Trung tâm chuỗi cung ứng mới nhất đang được xây dựng tại Tuas - siêu cảng chiến lược của Singapore. Với vốn đầu tư 650 triệu đô la Singapore, trung tâm có diện tích tương đương 26 sân bóng đá, ứng dụng robot và tự động hóa ở mức độ cao, nhằm nâng cao năng lực logistics và sức cạnh tranh của cảng biển Singapore.

Ông Peter Voser - Chủ tịch PSA International cho biết: "Chúng tôi sẽ dùng công nghệ để xây dựng cơ sở hạ tầng đẳng cấp thế giới và thúc đẩy hợp tác để tạo ra trung tâm chuỗi cung ứng tốt nhất. Tổ hợp này là trung tâm dịch vụ một cửa với nhiều chức năng, bao gồm kho lạnh với nhiều dải nhiệt độ phù hợp cho các sản phẩm y tế, khoa học, thực phẩm và nhiều sản phẩm cần được kiểm soát nhiệt độ".

Số tiền trên chỉ là một phần trong khoản đầu tư hơn 20 tỷ đô la Singapore cho cảng Tuas. Khi hoàn thành trong thập niên 2040, siêu cảng này có khả năng xử lý 65 triệu TEU mỗi năm, trở thành một trong những cảng container tự động hóa lớn nhất thế giới.

Nhưng chiến lược biển của Singapore không dừng lại ở xây dựng một cảng lớn. Quanh mỗi con tàu cập cảng là cả một hệ sinh thái dịch vụ: logistics, quản lý tàu, tiếp nhiên liệu, tài chính, bảo hiểm, môi giới, luật và trọng tài hàng hải. Bằng cách đó, Singapore biến dòng chảy hàng hóa trên biển thành dòng chảy giá trị cho nền kinh tế trên bờ.

Thủ tướng Singapore Lawrence Wong nhấn mạnh: "Chúng ta phải duy trì kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu, để các tàu - dù là tàu container, tàu chở dầu hay tàu chở hàng rời - tiếp tục ghé vào vùng biển của chúng ta và mọi người trên khắp thế giới thấy được giá trị khi kết nối với Singapore".

Điều đó có nghĩa là chúng ta phải liên tục đầu tư, không chỉ vào cảng Singapore, mà còn vào những năng lực tạo ra giá trị gia tăng, để tiếp tục thích nghi và theo kịp những xu hướng đang thay đổi.

Kinh nghiệm Singapore cho thấy, sức mạnh của một quốc gia biển không chỉ được quyết định bởi diện tích biển hay nguồn tài nguyên. Điều quan trọng hơn là khả năng biến lợi thế từ biển thành sức mạnh của nền kinh tế. Với Singapore đó là kết nối cảng biển, logistics, tài chính, công nghệ và con người thành một hệ sinh thái - để từ một quốc đảo nhỏ, trở thành một trung tâm hàng hải của thế giới.