Kinh tế châu Á trước vòng xoáy chi phí

Sau khi xung đột Trung Đông bùng nổ hồi cuối tháng 2, làn sóng bất ổn từ vùng Vịnh đã nhanh chóng lan sang nhiều nền kinh tế châu Á - điểm đến của hơn 80% lượng dầu và khí đốt đi qua eo biển Hormuz. Tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng cùng giá dầu và nhiều nguyên liệu thô leo thang đang tạo sức ép lớn lên hoạt động sản xuất, vận tải và tiêu dùng trong khu vực.

Sử dụng máy phát điện chạy dầu diesel ít nhất 4 tiếng mỗi ngày. Đó là những gì mà công ty thời trang Arrival tại Bangladesh đang phải làm để duy trì hoạt động sản xuất giữa tình trạng mất điện ngày càng thường xuyên. Không chỉ chi phí năng lượng tăng mạnh, giá nguyên vật liệu đầu vào cũng liên tục leo thang.

Ông Alvi Islam - Giám đốc Công ty thời trang Arrival, Bangladesh cho hay: "Các nguyên liệu thô như chỉ may, túi nilon, thùng carton đều có nguồn gốc từ dầu mỏ. Về cơ bản, đang có một cuộc khủng hoảng do gián đoạn nguồn cung nguyên liệu. Tất cả các nhà cung cấp đã tăng giá chỉ may, túi nilon và các phụ kiện may mặc khác. Vì lý do đó, chi phí kinh doanh để xuất khẩu hàng may mặc đã tăng lên đáng kể trong tháng vừa qua".

Tình trạng thiếu hụt khí đốt và dầu diesel cũng khiến các khu công nghiệp tại Bangladesh đối mặt với nhiều đợt cắt điện hơn, đe dọa hoạt động của những ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may.

Ông Anwar Ul Alam Chowdhury - Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Bangladesh chia sẻ: "Do vấn đề năng lượng, sản lượng đã sụt giảm khoảng 30% đến 40%, đồng thời chi phí kinh doanh cũng tăng khoảng 35% đến 40%. Nhu cầu nội địa đã giảm xuống do lạm phát ở mức cao và đang tiếp tục tăng".

Áp lực tương tự đang lan rộng tại nhiều nền kinh tế châu Á. Các khảo sát mới nhất cho thấy Hàn Quốc ghi nhận mức tăng chi phí đầu vào mạnh nhất trong nhiều năm, trong khi Nhật Bản và Indonesia cũng chứng kiến giá nguyên liệu thô leo thang.

Tại Trung Quốc, chỉ số giá sản xuất trong tháng 4 đã lên mức cao nhất trong 45 tháng. Ngành ô tô là một trong những lĩnh vực chịu tác động rõ nét khi giá nhiên liệu tăng cao làm suy yếu nhu cầu đối với xe động cơ đốt trong, trong khi chi phí chip và pin xe điện cũng leo thang do gián đoạn nguồn cung nguyên liệu từ Trung Đông.

Ông Gu Desheng - Quản lý cửa hàng BYD tại Thượng Hải (Trung Quốc) cho biết: "Hiện tại, giá bán lẻ trực tiếp của chúng tôi vẫn chưa biến động nhiều. Tuy nhiên, chi phí chip và pin tăng cao là một yếu tố thực tế. Giá xe có thể sẽ dần tăng trong thời gian tới".

Theo S&P Global, hoạt động sản xuất tại nhiều nền kinh tế châu Á vẫn duy trì mở rộng. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng một phần động lực hiện nay đến từ xu hướng doanh nghiệp tăng tích trữ hàng hóa để phòng ngừa nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và chi phí tiếp tục leo thang. Một khi các kho hàng đã được lấp đầy và chi phí tiếp tục tích tụ, sản lượng có thể sẽ đối mặt với nguy cơ điều chỉnh giảm.

Những áp lực trên được dự báo sẽ ảnh hưởng lớn đến triển vọng kinh tế của khu vực trong thời gian tới.

Doanh nghiệp đa dạng hóa phương thức vận tải

Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cảnh báo những tác động từ xung đột địa chính trị tại Trung Đông có thể gây thiệt hại kinh tế tới 299 tỷ USD cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Trước đó, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng đã hạ dự báo tăng trưởng của các nền kinh tế đang phát triển tại châu Á - Thái Bình Dương từ 5,1% xuống còn 4,7%, trong bối cảnh lạm phát khu vực được dự báo tăng lên 5,2%.

Sức ép này đang buộc các nền kinh tế và doanh nghiệp trong khu vực phải đẩy nhanh quá trình thích ứng. Một trong những xu hướng nổi bật là đa dạng hóa hoạt động vận tải nhằm giảm phụ thuộc vào tuyến hàng hải đi qua eo biển Hormuz.

Theo Euronews, nhiều hãng tàu lớn như Maersk hay CMA CGM đã điều chỉnh lộ trình vận chuyển, tăng trung chuyển hàng hóa qua các cảng nằm ngoài eo biển Hormuz và sử dụng tàu cỡ nhỏ để đưa hàng vào khu vực vùng Vịnh.

Song song với đó, nhiều quốc gia trong khu vực cũng thúc đẩy các phương án thay thế như mở rộng cảng biển, phát triển mạng lưới đường bộ và đường sắt kết nối với cảng, đồng thời nâng công suất các tuyến ống dẫn dầu trên đất liền.

Theo giới phân tích, những thay đổi này cho thấy thương mại khu vực đang chuyển dần từ ưu tiên tốc độ và chi phí thấp sang chú trọng nhiều hơn đến tính ổn định, an toàn và khả năng duy trì hoạt động vận tải trước các biến động địa chính trị.

Ông Alexis Ellender - Chuyên gia phân tích cấp cao, Công ty dữ liệu hàng hải Kpler nhận định: "Các quốc gia trong khu vực sẽ tìm cách đa dạng hóa các tuyến thương mại. Chẳng hạn với dầu mỏ có thể là phát triển thêm các tuyến đường ống trên bộ; còn với vận tải container, có thể là mở rộng các cảng nằm ngoài eo biển Hormuz. Các quốc gia này vẫn có những biện pháp để giảm thiểu rủi ro. Tôi nghĩ sau những gì diễn ra trong thời gian qua, họ chắc chắn sẽ đầu tư mạnh hơn theo hướng đó".

Ông Yu Zhiyue - Phó Tổng Giám đốc, Công ty Shanghai Xinhai, Trung Quốc cho biết: "Chúng tôi sử dụng vận tải đa phương thức, trước tiên vận chuyển hàng hóa đến các quốc gia và cảng xung quanh Biển Đỏ, sau đó vận chuyển bằng đường bộ đến các khu vực gần vùng xung đột, đảm bảo việc giao hàng vẫn được thực hiện".

"Bằng cách kết hợp vận tải đường thủy và đường sắt, chi phí có thể giảm khoảng 20% đến 30% so với vận tải đường bộ", bà Deng Yijun - Giám đốc Kinh doanh Tập đoàn Cảng Quốc tế Thượng Hải, Trung Quốc nói.

Nỗ lực tăng sức chống chịu cho chuỗi cung ứng

Không chỉ hoạt động vận tải, những nỗ lực tăng sức chống chịu dài hạn cũng đang được đẩy mạnh trong lĩnh vực sản xuất nhằm giảm thiểu tác động từ các căng thẳng thương mại và xung đột địa chính trị.

Agilian Technology là công ty sản xuất điện tử và phát triển sản phẩm có trụ sở tại Đông Hoản, Trung Quốc, chuyên cung cấp hàng cho các thương hiệu phương Tây. Trong một năm qua, công ty đã liên tục điều chỉnh chuỗi cung ứng để thích ứng với căng thẳng thuế quan và rủi ro địa chính trị.

Ông Renaud Anjoran - Phó Chủ tịch Công ty Agilian Technology cho biết: "Cách chúng tôi lập kế hoạch hiện nay là không thể chỉ sản xuất tại một quốc gia duy nhất được nữa. Chúng tôi cần có ít nhất một cơ sở sản xuất ngoài Trung Quốc. Giải pháp chính hiện nay là Ấn Độ - nơi chúng tôi đã có công ty, có nhà máy sản xuất và đội ngũ nhân sự tại đó. Chúng tôi có thể chuyển các dự án đã đạt đến độ chín muồi nhất định sang Ấn Độ. Một kế hoạch khác mà chúng tôi đã triển khai là thuê gia công tại một công ty sản xuất hiện có ở Malaysia".

Theo nghiên cứu mới nhất của Viện Nghiên cứu Toàn cầu McKinsey, những điều chỉnh tương tự đang diễn ra ngày càng phổ biến và góp phần tái định hình mô hình thương mại của châu Á. Nếu trước đây khoảng cách địa lý đóng vai trò quyết định, thì hiện nay yếu tố địa chính trị đang ngày càng chi phối mạnh hơn chiến lược chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. Các công ty không còn chỉ ưu tiên chi phí thấp mà chuyển sang đặt trọng tâm vào tính ổn định và khả năng phục hồi dài hạn.

Ông Frederic Neumann - Chuyên gia Kinh tế trưởng Khối Nghiên cứu Kinh tế châu Á, Ngân hàng HSBC đánh giá: "Các tập đoàn lớn khi tìm kiếm nguồn hàng từ châu Á đang thực sự chú trọng vào việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Họ không còn muốn phụ thuộc vào duy nhất một thị trường mà muốn đảm bảo rằng mạng lưới nhà sản xuất của mình phải được phân tán rộng rãi. Chính vì vậy, các thị trường Đông Nam Á như Việt Nam vẫn tiếp tục được hưởng lợi. Nhiều người mua - ví dụ như từ Mỹ - đang tìm cách đa dạng hóa sang các thị trường khác. Việt Nam luôn nổi lên như một thị trường có khả năng chống chịu rất tốt, được xem là một đối tác tin cậy và đó là lý do tại sao dòng vốn đầu tư cũng như các đơn hàng sản xuất mới vẫn không ngừng đổ vào Việt Nam".

Báo cáo của hãng vận tải Maersk cho thấy thương mại nội khối châu Á vẫn duy trì hoạt động tích cực bất chấp xung đột Trung Đông kéo dài. Các luồng hàng hóa giữa Trung Quốc, Đông Nam Á và Ấn Độ tiếp tục sôi động, trong khi vận tải biển tuyến ngắn và các trung tâm trung chuyển đang hấp thụ phần lớn nhu cầu khi doanh nghiệp đẩy mạnh tìm kiếm nguồn cung trong khu vực và phân tán mạng lưới sản xuất.