Kinh tế Mỹ trong cảm giác suy thoái

Từ World Cup, có thể thấy chi tiêu và tâm lý người tiêu dùng luôn là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi các số liệu kinh tế vẫn tích cực, còn người dân lại cảm thấy cuộc sống ngày càng khó khăn hơn? Đó cũng là câu chuyện đang diễn ra tại Mỹ và được báo chí nước này gọi bằng một khái niệm khá đặc biệt: "Suy thoái trong cảm nhận" .

Nhìn vào các số liệu chính thức, kinh tế Mỹ chưa rơi vào suy thoái. GDP quý I vẫn tăng 1,6%, riêng tháng 5 nền kinh tế có thêm 172.000 việc làm. Nhưng chính trong bức tranh tăng trưởng đó, niềm tin của người tiêu dùng lại rơi xuống đáy.

Dẫn khảo sát mới nhất của Đại học Michigan, trang ConsumerAffairs cho biết chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ tháng 5 giảm xuống còn 44,8 điểm - mức thấp nhất kể từ khi khảo sát này bắt đầu. Báo chí Mỹ gọi hiện tượng này là "vibecession": Khi người dân cảm thấy như đang sống trong suy thoái, dù các dữ liệu chính thức chưa xác nhận điều đó. Thuật ngữ này được nhà bình luận kinh tế đưa ra từ năm 2022, nhằm mô tả sự lệch pha giữa cảm xúc của người tiêu dùng và các dữ liệu thực của nền kinh tế.

Nhưng đến nay, câu chuyện đã nặng hơn. Business Insider dẫn lời chuyên gia gọi tình trạng này là "vibepression", một phiên bản nặng hơn của vibecession. Còn The Atlantic gọi đây là "permacession", trạng thái bi quan kéo dài, khi người dân không còn tin rằng nền kinh tế sẽ sớm tốt lên. Có nhiều lý do khiến cảm giác suy thoái lan rộng. 

Theo Reuters, chỉ số giá tiêu dùng của Mỹ tháng 5 tăng 4,2% so với cùng kỳ, mức nhanh nhất trong vòng ba năm, chủ yếu do giá năng lượng và xăng dầu tăng mạnh trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông. Cũng theo Reuters, tâm lý của các doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ sụt giảm trong tháng 5, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp có kế hoạch tăng giá trong ba tháng tới tăng lên mức cao nhất trong gần bốn năm.

Điều đáng chú ý là người Mỹ không ngừng tiêu dùng hoàn toàn, mà đang thay đổi cách tiêu tiền. Theo Axios, đơn hàng của DoorDash trong quý I tăng 27% so với cùng kỳ. Người tiêu dùng có thể cắt giảm du lịch xa, khách sạn đắt tiền hay các khoản mua sắm lớn, nhưng vẫn chi cho đồ ăn giao tận nơi, vé xem phim hoặc những món giải trí nhỏ.

Các nhà kinh tế thường gọi hiện tượng này là "chỉ số son môi", thay vì mua xa xỉ phẩm lớn, họ chuyển sang những xa xỉ phẩm nhỏ để duy trì cảm giác dễ chịu trong đời sống. Vì vậy, câu hỏi hiện nay không còn là liệu kinh tế Mỹ có suy thoái hay không, mà là cảm giác suy thoái này sẽ tác động thế nào đến tiêu dùng, tâm lý cử tri và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.