Kinh tế Việt Nam năm 2026: Bài toán tự chủ trước biến động toàn cầu

Dù phải đối mặt với áp lực lạm phát và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, những tín hiệu khởi sắc ngay từ đầu năm đang tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Những ngày đầu tháng 1/2026, không khí tại các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Sau một năm 2025 nỗ lực giữ ổn định các chỉ số vĩ mô, Việt Nam bước vào năm bản lề của Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 với tâm thế chủ động và quyết liệt hơn. Đây không chỉ là năm khởi đầu cho những mục tiêu tăng trưởng mới, mà còn đánh dấu yêu cầu chuyển dịch về chất lượng phát triển và vị thế quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Vận hội từ sự hiệp lực chính sách và điều hành quyết liệt

Tại phiên họp đầu năm diễn ra trong tuần đầu tháng 1/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính phát đi thông điệp mạnh mẽ về một kịch bản tăng trưởng đột phá. Theo Nghị quyết số 244/2025/QH15 của Quốc hội, mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2026 được đặt ra ở mức từ 10% trở lên – một con số đầy tham vọng, thể hiện rõ khát vọng bứt phá của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị trực tuyến toàn quốc ngày 3/1, Thủ tướng nhấn mạnh năm 2026 phải là năm tăng tốc, tạo nền tảng để hoàn thành sớm các mục tiêu phát triển bền vững. Việt Nam không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, mà tập trung vào chất lượng, tận dụng lợi thế của kỷ nguyên số để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu triển khai thực chất chuyển đổi kép – xanh hóa và số hóa, đồng thời khẳng định quan điểm nhất quán: không hy sinh tiến bộ, công bằng xã hội và môi trường để đổi lấy tăng trưởng, mà lấy năng suất lao động và đổi mới sáng tạo làm trụ cột.

Đồng hành với quyết tâm này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết chính sách tài khóa năm 2026 sẽ được điều hành theo hướng chủ động, linh hoạt và có trọng tâm. Bộ Tài chính đang khẩn trương hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP, bảo đảm triển khai đồng bộ ngay từ quý I/2026.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, Bộ Tài chính xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt nhằm ứng phó kịp thời với biến động thị trường toàn cầu. Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, chính sách tài khóa tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ để ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát dưới 4%. Song song đó, ngành tài chính đẩy mạnh hiện đại hóa hệ thống thuế, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong quản lý ngân sách nhà nước. Nguồn lực tài chính sẽ được ưu tiên cho các công trình hạ tầng trọng điểm và các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn, năng lượng tái tạo, tạo “đường băng” cho nền kinh tế tăng tốc.

Dưới góc nhìn chuyên gia, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, năm 2026 là “vận hội vàng” để kinh tế Việt Nam bứt phá về chất. Ông nhận định, mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là “tuyên ngôn về sức mạnh nội lực”, tạo hiệu ứng tâm lý tích cực đối với cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư. Việc ưu tiên ngân sách cho hạ tầng và công nghệ cao được xem là bước “gieo hạt” chiến lược, trong khi chuyển đổi số ngành tài chính sẽ góp phần hình thành môi trường kinh doanh minh bạch, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Từ phía cộng đồng doanh nghiệp, TS Mạc Quốc Anh, đại diện doanh nghiệp Hà Nội, bày tỏ sự lạc quan trước những quyết sách đầu năm 2026. Mục tiêu tăng trưởng 10% cùng tinh thần “thần tốc” trong điều hành được coi là “luồng gió mới” tiếp sức cho khu vực kinh tế tư nhân. Theo ông, cam kết số hóa và xanh hóa thực chất sẽ mở ra cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc ưu tiên đầu tư cho hạ tầng và công nghệ cao được xem là giải pháp trực diện nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” về logistics và kỹ thuật, giúp doanh nghiệp chủ động lập kế hoạch và bứt phá trong giai đoạn mới.

Hóa giải thách thức từ biến động thị trường

Dù triển vọng tích cực, các chuyên gia cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 vẫn đặt ra không ít thách thức trong khâu thực thi. TS Nguyễn Trí Hiếu nhận định đây sẽ là “phép thử” đối với năng lực điều hành chính sách và hệ thống tài chính quốc gia. Bên cạnh dư địa tăng trưởng, nền kinh tế vẫn đối mặt với rủi ro từ thị trường vốn và sự phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào thế giới biến động khó lường.

Theo ông, Việt Nam đang bước vào giai đoạn then chốt của lộ trình xây dựng trung tâm tài chính quốc tế. Thách thức lớn nhất là phát triển thị trường vốn đủ chiều sâu, giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng và duy trì ổn định lạm phát. Việc củng cố niềm tin của nhà đầu tư, xử lý dứt điểm nợ xấu và lành mạnh hóa thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để dòng vốn được dẫn dắt vào sản xuất - kinh doanh thay vì các lĩnh vực đầu cơ.

Ở góc độ sản xuất - kinh doanh, TS Mạc Quốc Anh cho rằng năm 2026 buộc doanh nghiệp nhỏ và vừa phải tiến hành một cuộc “cách mạng tự thân”. Khi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới bước vào giai đoạn thực thi sâu rộng, tiêu chuẩn xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Tuy nhiên, các cơ chế như điều chỉnh biên giới carbon hay quy định chống phá rừng của EU đang tạo áp lực lớn về chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp Việt.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ sớm ban hành các cơ chế đặc thù, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi cho chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đồng thời, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước để chuyển giao công nghệ, cũng như đẩy mạnh liên kết vùng nhằm giảm chi phí logistics, được xem là giải pháp quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2026 không chỉ được đo bằng các chỉ số tăng trưởng, mà còn thể hiện sự chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy phát triển. Việc chuyển từ mô hình thâm dụng lao động sang dựa trên công nghệ và tri thức đang trở thành yêu cầu sống còn. Dù phía trước còn nhiều thách thức từ an ninh năng lượng và cạnh tranh địa chính trị, với sự chủ động và linh hoạt trong điều hành, Việt Nam hoàn toàn có thể biến sức ép thành động lực, khẳng định vị thế của một nền kinh tế tự chủ, sáng tạo và bền vững trong kỷ nguyên mới./.