"Con đường tơ lụa" thế kỷ 21

Vai trò quan trọng của mạng lưới tuyến đường sắt Á - Âu

Mạng lưới tuyến đường sắt Á - Âu bắt đầu từ thành phố Liên Vân Cảng ở Trung Quốc và kết thúc ở Rotterdam, Hà Lan, dài hơn 6.500km và đi qua 11 quốc gia. Tuyến đường sắt Á - Âu được coi là một trong những tuyến đường sắt quan trọng nhất thế giới và đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại, đầu tư và phát triển kinh tế giữa châu Á và châu Âu.

Tuyến đường giúp giảm thời gian và chi phí vận chuyển hàng hóa giữa châu Á và châu Âu, từ đó thúc đẩy thương mại giữa hai khu vực. Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, kim ngạch thương mại giữa châu Á và châu Âu đã tăng gấp đôi trong thập kỷ qua, phần đóng góp không nhỏ là nhờ sự phát triển của tuyến đường sắt Á - Âu.

Đây cũng là tuyến vận tải thu hút lượng lớn đầu tư từ các quốc gia dọc theo tuyến đường vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển khu công nghiệp và logistics để tận dụng lợi thế của tuyến đường sắt.

Tuyến đường sắt này cũng thúc đẩy phát triển kinh tế ở các quốc gia có đường sắt đi qua. Các ngành công nghiệp như logistics, du lịch và dịch vụ đã phát triển mạnh mẽ nhờ sự gia tăng hoạt động thương mại và đầu tư.

Theo Cơ quan hải quan thành phố Thanh Đảo, Trung Quốc, trong năm 2023, gần 67.000 container hàng hóa đã xuất phát từ thành phố Thanh Đảo đến các nước châu Âu. Hơn 800 chuyến tàu hỏa chở hàng đã được thực hiện, tăng 17% so với cùng kỳ năm 2022.

Kể từ khi xây dựng Khu vực triển khai hợp tác kinh tế và thương mại năm 2018, hơn 2,2 triệu tấn hàng hóa đã được vận chuyển từ Trung Quốc đến châu Âu và ngược lại.

Về mặt chính trị, tuyến đường sắt Á - Âu đã thúc đẩy hợp tác quốc tế giữa các quốc gia trong việc xây dựng và vận hành tuyến đường sắt, cũng như trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư.

Tuy nhiên, tuyến đường sắt Á - Âu cũng phải đối mặt với một số thách thức. Chi phí vận hành tuyến đường cao hơn so với một số tuyến đường vận tải khác như đường biển. Một số đoạn đường sắt trên tuyến đường Á - Âu đã cũ kỹ và cần được nâng cấp.

Thách thức về kinh tế và tài chính cũng là một vấn đề lớn. Việc phát triển và duy trì tuyến đường sắt này yêu cầu nguồn vốn đầu tư lớn. Điều này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia, các tổ chức tài chính quốc tế và các doanh nghiệp tư nhân để đảm bảo nguồn vốn đầu tư ổn định và bền vững.

Tuyến đường sắt Á – Âu không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại quốc tế mà còn mang lại nhiều lợi ích kinh tế, xã hội và chiến lược cho các quốc gia tham gia. Dù còn nhiều thách thức, với sự hợp tác chặt chẽ và đầu tư hiệu quả, tuyến đường sắt này sẽ tiếp tục phát triển và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực Á - Âu. Với tầm quan trọng và tiềm năng phát triển lớn, tuyến đường sắt Á - Âu thực sự là một trong những dự án hạ tầng giao thông quan trọng nhất của thế kỷ 21.

Tuyến đường sắt Á - Âu được coi là một biểu tượng của hòa bình và hợp tác giữa các quốc gia. Tuyến đường này giúp tăng cường kết nối giữa các nền văn hóa và thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc.

Đưa hàng hóa Việt Nam tới châu Âu bằng đường sắt

Tuyến đường sắt Á - Âu có tiềm năng mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam và các nước ASEAN khác. Doanh nghiệp tại Việt Nam có thể vận chuyển hàng hóa từ các ga đầu mối hàng hóa tại Hà Nội như Yên Viên, Đông Anh đến Lào Cai và tiếp tục nối dài qua Trung Quốc, Kazakhstan để sang Nga, Belarus và châu Âu.

Tuyến vận tải này đã được thiết lập và khai thác nhiều năm nay, giúp giảm khoảng 2/3 thời gian vận chuyển hàng hóa từ Việt Nam sang Đức so với đi đường biển. Ngoài ra, một tuyến đường sắt khác chạy thẳng từ ga Đồng Đăng, Lạng Sơn cũng đi qua các nước trên đang có kế hoạch thử nghiệm.

Theo đó, đoàn tàu chở container chạy đến Đông Anh (Hà Nội) bằng đường sắt khổ 1.000mm, sau đó chuyển toàn bộ container sang toa khổ 1.435mm. Tàu sẽ tiếp tục chạy đến ga Liên vận quốc tế Đồng Đăng, làm thủ tục thông quan sang đường sắt Trung Quốc, đến ga Trịnh Châu và kết nối vào đoàn tàu Á - Âu để đến điểm đích.

Nếu chỉ tính thời gian vận chuyển, tàu xuất phát tại ga Yên Viên, sẽ đến ga Almaty (Kazakhstan) sau 12-14 ngày, đến ga Moscow (Nga) sau 23-25 ngày, đến ga Duisburg (Đức) sau 25-26 ngày.

Đường sắt Việt Nam đến nay đã thực hiện vận chuyển hàng hóa từ Việt Nam sang các nước như: Mông Cổ, Kazakhstan, Uzbekistan, Nga, Tajikistan, Ba Lan, Anh, Đức… Các mặt hàng gồm hàng điện tử, hàng dệt may, giày da, hóa mỹ phẩm, hàng thực phẩm đông lạnh, trái cây.

Ngoài ra, đường sắt Việt Nam nhận vận chuyển hàng từ Thái Lan, Campuchia… đi bằng đường bộ sang Việt Nam, sau đó vận chuyển bằng đường sắt từ Việt Nam đi các nước.

Thực tế, tuyến vận tải đường sắt Á - Âu đã được một số doanh nghiệp hàng hóa, logistics lựa chọn vì ưu thế về thời gian di chuyển. Sau sự cố kênh đào Suez năm 2021, đây lại càng trở thành lựa chọn để các doanh nghiệp tăng cường lượng hàng hóa trên tuyến vận tải này nhằm giảm thiểu rủi ro khi phụ thuộc nhiều vào vận tải biển.

Một doanh nghiệp Hàn Quốc vận chuyển hàng hóa của mình từ Việt Nam đi châu Âu bằng cả đường sắt và đường biển cho biết, mặc dù giá cước vận tải của 2 phương thức tương đương nhau nhưng thời gian đi bằng tuyến đường sắt Á - Âu ngắn hơn một nửa so với đường biển. Lợi thế cạnh tranh này là lý do để doanh nghiệp chuyển khoảng 20% hàng hóa từ đường biển sang đường sắt và tiếp tục có kế hoạch tăng thêm lên 50% trong năm tiếp theo.

Tuyến vận tải đường sắt Á - Âu còn có thể dẫn đến tăng lượng du khách đến Việt Nam từ châu Âu. Điều này có thể thúc đẩy ngành du lịch của Việt Nam và tạo ra việc làm mới. Giúp Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài mới từ châu Âu, thúc đẩy thương mại của Việt Nam với khu vực này.

Dù vậy, vẫn còn không ít thách thức đối với Việt Nam khi khai thác tuyến đường sắt này. Một doanh nghiệp logistics đã khai thác tuyến vận tải đường sắt Á - Âu 10 năm nay với lượng hàng lớn hơn, vào khoảng 130.000 tấn hàng hóa mỗi năm cho biết, nhu cầu đang ngày càng tăng, nhưng hạ tầng kho bãi, bốc xếp tại các ga hàng hóa của đường sắt Việt Nam lại chưa đáp ứng được.

Ngoài ra, hệ thống đường sắt quốc gia chưa có sự kết nối đồng bộ với các phương thức vận tải khác. Một số khu vực kinh tế quan trọng như Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên chưa có đường sắt. Hệ thống đường sắt nối vào khu vực cảng biển còn hạn chế. Chưa có đường sắt kết nối trực tiếp với các cảng hàng không. Do đó, hy vọng trong tương lai vận tải đường sắt sẽ được quan tâm đầu tư đúng mức để phát huy lợi thế.

Với tiềm năng to lớn có thể mang lại nhiều lợi ích, Việt Nam cũng như các nước ASEAN khác cần hợp tác đầu tư để tận dụng tối đa lợi ích của tuyến đường sắt Á - Âu.