Kinh tế thế giới: Khi luật chơi đang được định hình lại!

Sau giai đoạn suy thoái vào đầu năm 2000, chưa khi nào kinh tế thế giới lại đối diện với nhiều thách thức như hiện nay.

Kinh tế thế giới đang được đánh giá có những diễn biến phức tạp, khó đoán định. Chủ nghĩa bảo hộ thương mại có xu hướng trở lại ảnh hưởng đến tiến trình tự do hóa thương mại trên toàn cầu. Lần đầu tiên trong 20, diễn đàn APEC không ra được tuyên bố chung. 

Cạnh tranh chiến lược, chiến tranh thương mại giữa các nước lớn căng thẳng đang có diễn biến khó đoán định. Gần đây OECD hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong năm 2019.

Xu hướng nào cho nền kinh tế thế giới?

Trước những diễn biến phức tạp, khó đoán định, một câu hỏi được rất nhiều người đặt ra là kinh tế thế giới đang vận hành theo xu hướng nào?

Tại Diễn đàn hội nhập kinh tế quốc tế Việt Nam năm 2018, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đã phần nào làm sáng tỏ vấn đề trên.

Theo Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn điểm nhấn lớn nhất xu hướng kinh tế thế giới hiện này là sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Trong đó đặc biệt là cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ ngày càng trở nên gay gắt, liên quan đến nhiều lĩnh vực và vấn đề khác nhau, tác động trực tiếp đến môi trường an ninh và phát triển của đất nước ta.

"Sự cạnh tranh, cọ sát không chỉ giới hạn trong các vấn đề thương mại cụ thể, mà còn trong các lĩnh vực an ninh, chiến lược, xây dựng luật lệ… Điều này phản ánh những xu hướng dài hạn hơn, trong đó có sự thay đổi về tương quan so sánh lực lượng cũng như sự khác biệt về quan điểm và tầm nhìn của các nước lớn đối với một trật tự khu vực và toàn cầu mới đang định hình", Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh.

Mới đây, Mỹ và Trung Quốc đã đạt được thỏa thuận tạm thời ngừng áp đặt thuế đối với hàng hóa của Trung Quốc vào thị trường Mỹ. Song kết cục cọ sát thương mại Mỹ-Trung Quốc vẫn chưa rõ ràng, rủi ro đối với kinh tế toàn cầu, cả trên thực tế và tâm lý, vẫn còn rất lớn.

Theo OECD, các xung đột thương mại sẽ khiến giao dịch thương mại toàn cầu chịu thiệt hại nặng nề, dự báo giảm khoảng 3% và 5% lần lượt vào năm 2018 và 2019. Theo IMF, nếu kịch bản xấu nhất xảy ra, là chiến tranh thương mại toàn diện, GDP toàn cầu có thể giảm khoảng 0,5%, tương đương với thiệt hại khoảng 430 tỷ USD.

Cuộc chiến thương mại làm cho môi trường kinh tế toàn cầu trở nên bất trắc, khó lường hơn, thúc đẩy các tập đoàn tính toán lại chiến lược đầu tư, sản xuất kinh doanh.

"Các thể chế đa phương đang gặp khó khăn và ở giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, một số khuôn khổ và luật chơi đang được điều chỉnh, định hình lại", theo Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn đây là điểm nhấn lớn thứ 2 của xu hướng kinh tế thế giới hiện nay.

Việc Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 26 không ra được Tuyên bố chung của các nhà lãnh đạo cho thấy sự phức tạp và khó khăn trong việc tìm được tiếng nói chung của các nền kinh tế về một số vấn đề then chốt liên quan đến thương mại.

Điều này đã đặt ra thách thức cải cách và nâng cao hiệu quả Tổ chức thương mại thế giới (WTO), định hình cấu trúc khu vực châu Á – Thái Bình Dương với các thỏa thuận, chiến lược sáng kiến mới như CPTPP, RCEP, Tầm nhìn APEC sau 2020, sáng kiến Vành đai – Con đường, Chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương…

Cuối cùng theo Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn chủ nghĩa bảo hộ, các rủi ro như nợ công, tỷ giá cùng những căng thẳng chính trị, xung đột và... đang tác động không nhỏ đến triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Bên cạnh đó, những nhân tố ngắn hạn khác như tỷ lệ nợ công cao, đồng USD lên giá và chính sách thắt chặt tài khóa của một số nền kinh tế lớn tác động không thuận đối với ổn định kinh tế vĩ mô của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Việt Nam cần làm gì?

Nhận định về những diễn biến mới về kinh tế thế giới trong đó đặc biệt là căng thẳng thương mai Trung Quốc – Mỹ, Tiến sĩ Sudhir Shetty, Kinh tế gia Trưởng Khu vực Đông Á, Thái Bình Dương, Ngân hàng Thế giới cho biết: "Căng thẳng thương mại có thể tạo cơ hội chuyển hướng thương mại cho một số mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Trung Quốc và Mỹ. 

Tuy nhiên, Việt Nam có thể phải chịu tác động tiêu cực khi thương mại và tăng trưởng toàn cầu chững lại và tình trạng bất định gia tăng là tác động ở mức lớn hơn so với lợi ích có được do chuyển hướng thương mại".

Ông Shetty gợi ý một số lựa chọn theo khuyến nghị của Ngân hàng Thế giới.

Thứ nhất, Việt Nam nên tăng cường khả năng đối phó về kinh tế vĩ mô đối với biến động về tài chính và thương mại quốc tế.

Thứ hai, cần tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia với các chính sách tạo thuận lợi thương mại, cải thiện môi trường kinh doanh, và củng cố mối liên hệ giữa đầu tư nước ngoài và các nhà cung ứng trong nước.

Hơn nữa, Việt Nam cần cải cách sâu rộng thương mại và đầu tư, bao gồm đơn giản hóa các biện pháp phi thuế quan gây méo mó thương mại, thúc đẩy thương mại dịch vụ, tăng cường chiều sâu hội nhập khu vực (và toàn cầu), và tăng cường cam kết ủng hộ cải cách hệ thống quản trị thương mại toàn cầu.

* Mời quý độc giả theo dõi các chương trình đã phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam trên TV Online!