Kỷ luật học đường: cần bắt đầu từ sự thấu hiểu

Thông tư 19 về kỷ luật học sinh có hiệu lực từ 31/10/2025, bỏ hình thức đình chỉ học tập, đặt ra yêu cầu giữ kỷ cương nhưng vẫn tôn trọng học sinh

Khi hình phạt không còn là lựa chọn duy nhất

Trong môi trường học đường, cùng một hành vi vi phạm nhưng cách xử lý có thể tạo ra những phản ứng khác nhau ở học sinh. Một lời phê bình trước tập thể có thể khiến các em cảm thấy xấu hổ, trong khi một cuộc trao đổi riêng lại mở ra cơ hội để nhìn nhận vấn đề.

Tại Trường THPT Lương Thế Vinh (Hà Nội), thay vì công khai lỗi vi phạm trước lớp hoặc lập tức mời phụ huynh, thầy Nguyễn Đức Vượng lựa chọn gặp riêng học sinh để trao đổi. Theo thầy, việc nêu tên học sinh trước tập thể không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả giáo dục. "Có những đối tượng học sinh chúng ta không nên nêu tên các con ở trước lớp, việc này có thể gây ra tâm lý tiêu cực, phản kháng đối với học sinh", thầy Vượng chia sẻ. 

Cách tiếp cận này khuyến khích học sinh tự nhìn nhận sai sót và điều chỉnh hành vi. Em Đặng Gia Hân, học sinh Trường THPT Lương Thế Vinh, cho biết sau khi được nhắc nhở, các em có ý thức nhìn nhận lại bản thân, từ đó thay đổi thái độ và tinh thần học tập.

Ranh giới giữa nghiêm khắc và áp đặt

Kỷ luật học đường không có một công thức chung cho mọi trường hợp. Tại Australia, theo trải nghiệm của du học sinh Phạm Vũ Bách, học sinh vi phạm nội quy có thể phải ở lại lớp trong giờ ra chơi hoặc tham gia lao động công ích. Điều đáng chú ý trong cách tiếp cận mà Bách quan sát được là việc đề cao ý thức tự giác của mỗi cá nhân.

Trong khi đó, từ góc nhìn của phụ huynh tại Pháp, sự công bằng là một yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của hình thức kỷ luật. Bà Sylvie Gogel, một phụ huynh có ba người con, cho rằng trẻ khó tiếp nhận những lời giáo dục nếu cảm thấy mình bị đối xử thiếu công bằng. "Kỷ luật là điều cần thiết trong môi trường học đường, giúp học sinh biết tôn trọng quyền lợi và sự khác biệt của người khác. Các em cần hiểu rằng quyền tự do của mình phải dừng lại ở nơi quyền tự do của người khác bắt đầu. Khi học sinh vi phạm quy định, nhà trường cần có hình thức xử lý phù hợp, dù nhẹ nhàng nhưng không nên bỏ qua. Quan trọng là phải giải thích để các em hiểu lỗi sai và ý thức được trách nhiệm của mình", bà Sylvie bày tỏ quan điểm. 

Tuy nhiên, tôn trọng học sinh không đồng nghĩa với việc bỏ qua những hành vi vi phạm. Bà Maugis Joëlle, giáo viên tại Pháp, nhấn mạnh vai trò của việc xử lý sai phạm đi kèm với giải thích và định hướng trách nhiệm: "Khi học sinh vi phạm quy định, nhà trường cần có hình thức xử lý phù hợp, dù nhẹ nhàng nhưng không nên bỏ qua. Quan trọng là phải giải thích để các em hiểu lỗi sai và ý thức được trách nhiệm của mình."

Hai góc nhìn từ phụ huynh và giáo viên cho thấy một yêu cầu quan trọng: kỷ luật cần có giới hạn rõ ràng, nhưng cách thực hiện không thể tách rời sự công bằng và tôn trọng người học. Nếu chỉ chú trọng mức độ nghiêm khắc, nhà trường có thể đạt được sự tuân thủ trước mắt nhưng chưa chắc tạo ra thay đổi lâu dài trong nhận thức của học sinh.

Kỷ luật cần bắt đầu từ sự thấu hiểu

Một trong những khó khăn của việc xử lý vi phạm học đường là học sinh ở mỗi độ tuổi có đặc điểm tâm lý và khả năng nhận thức khác nhau. Vì vậy, cùng một hình thức kỷ luật không nhất thiết phù hợp với tất cả các em.

Theo chị Lê Thị Thùy, chuyên viên tham vấn tâm lý, Trường Phổ thông Liên cấp Phenikaa: "Với các tình huống liên quan đến việc ứng xử không tích cực trong giáo dục thì nó sẽ xuất phát từ nhiều khía cạnh và nhiều nguyên nhân khác nhau. Mỗi học sinh có sự phát triển tâm sinh lý khác nhau có sự chịu đựng về mặt cảm xúc khác nhau và có sự tập trung chú ý khác nhau. Chính vì thế các nguyên tắc cần được xây dựng dựa trên sự tôn trọng cá nhân và sự phân loại phát triển tâm sinh lý. Không nên đưa các hình thức xử phạt khi đang mất bình tĩnh".

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với giáo viên trong quá trình xử lý các tình huống vi phạm: cần phân biệt giữa hành vi sai và bản thân học sinh, tránh để cảm xúc nhất thời chi phối quyết định kỷ luật.

Có thể thấy, các hình thức kỷ luật ở trường học có thể khác nhau ở nước này, nước khác; áp dụng ít hay nhiều ở trường này hay trường khác. Nhưng tiêu chí để chọn hình thức luôn nhất quán: phạt thế nào thì vẫn phải tôn trọng cá nhân các em, và hình phạt không hướng tới làm các em tự thay đổi vì sợ hãi, mà thay đổi vì nhận thức được khuyết điểm.