Lá đổi màu và những tín hiệu về biến đổi khí hậu

Có những thay đổi của khí hậu không bắt đầu từ những cơn bão dữ dội hay các đợt nắng nóng kỷ lục, mà âm thầm hiện lên trên từng tán cây. Vài năm gần đây, ở nhiều nơi trên thế giới, những chiếc lá bắt đầu "đổi lịch": có nơi chuyển màu sớm hơn thường lệ, có nơi lại chậm hơn nhiều tuần, thậm chí không còn đồng loạt như trước. Có khu rừng vẫn xanh khi mùa đông đã cận kề, trong khi ở nơi khác, lá đã úa vàng giữa những đợt nắng nóng kéo dài. Với các nhà khoa học, những biến đổi tưởng như rất nhỏ ấy là dấu hiệu đáng chú ý về những xáo trộn trong nhịp điệu tự nhiên khi khí hậu thay đổi.

Vì sao lá đổi màu?

Màu xanh của lá đến từ diệp lục - sắc tố giúp cây quang hợp. Khi ngày ngắn dần và nhiệt độ giảm vào cuối năm, cây bắt đầu thu hồi chất dinh dưỡng từ lá để chuẩn bị cho mùa đông. Lượng diệp lục giảm đi, nhường chỗ cho các sắc tố vàng, cam và đỏ vốn vẫn tồn tại bên trong chiếc lá nhưng trước đó bị màu xanh che lấp.

Quá trình này được điều khiển bởi nhiều yếu tố, trong đó độ dài ngày và nhiệt độ đóng vai trò quan trọng, bên cạnh tình trạng nước và các điều kiện môi trường khác. Khi những yếu tố này thay đổi, thời điểm cây chuyển màu và rụng lá cũng có thể thay đổi theo.

Khi mùa thu đến muộn...

Nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên khiến nhiều khu vực có mùa thu ấm hơn trước. Trong những điều kiện phù hợp, cây có thể duy trì hoạt động quang hợp lâu hơn, giữ màu xanh lâu hơn và thời điểm đổi màu, rụng lá vì thế bị lùi lại.

Ở chiều ngược lại, những đợt nắng nóng cực đoan hoặc hạn hán kéo dài có thể khiến cây rơi vào trạng thái căng thẳng. Thay vì chuyển màu rực rỡ theo quy luật thông thường, cây có thể làm khô lá và rụng sớm để hạn chế mất nước.

Những tán lá vốn báo hiệu vẻ đẹp của mùa thu, vì thế, đôi khi cũng phản ánh áp lực mà hệ sinh thái đang phải chịu đựng.

Không chỉ là câu chuyện của cây

Thời điểm cây đổi màu và rụng lá thay đổi có thể kéo theo những biến động trong hệ sinh thái. Côn trùng có thể mất nguồn thức ăn vào thời điểm quen thuộc, chim di cư điều chỉnh hành trình, trong khi vòng đời của nhiều loài động vật cũng bị xáo trộn.

Chu trình carbon của rừng cũng chịu tác động khi thời gian sinh trưởng của cây kéo dài hoặc rút ngắn bất thường. Với các đô thị, cây xanh còn đóng vai trò như một "máy điều hòa" tự nhiên. Khi cây suy yếu vì nắng nóng hay thiếu nước, khả năng tạo bóng mát, giữ nước và lọc không khí cũng giảm theo, góp phần làm gia tăng tác động của đảo nhiệt đô thị.

Lắng nghe câu chuyện từ một chiếc lá

Biến đổi khí hậu thường được nhắc đến bằng những con số: nhiệt độ tăng bao nhiêu độ C, mực nước biển dâng bao nhiêu centimet hay lượng phát thải carbon lớn đến mức nào.

Nhưng đôi khi, những thay đổi ấy có thể được nhận ra từ những tín hiệu gần gũi hơn. Một chiếc lá đổi màu sớm, một hàng cây trút lá giữa những đợt nắng nóng hay một mùa thu đến muộn hơn thường lệ đều có thể là những dấu hiệu đáng để quan sát.

Thiên nhiên vẫn đang gửi đi những tín hiệu âm thầm. Và những chiếc lá, theo cách riêng của mình, đang kể một phần câu chuyện về một Trái đất với khí hậu ngày càng thay đổi.

Ở Việt Nam, phần lớn cây xanh không tạo nên những mùa lá đỏ rực như vùng ôn đới. Tuy nhiên, nhiều loài cây cũng đang thay đổi chu kỳ ra lá, ra hoa hoặc rụng lá dưới tác động của thời tiết thất thường. Những đợt nắng nóng kéo dài, mưa trái mùa hay hạn hán xuất hiện với tần suất cao hơn khiến nhiều loài cây rụng lá sớm, ra chồi non không đúng thời điểm hoặc sinh trưởng kém hơn. Đây đều là những dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái đang phải thích nghi với khí hậu đang thay đổi.