Lạ mắt chiếc đèn lồng lấy cảm hứng từ hình tượng kiến trúc thời Đinh

Đưa hình tượng xưa lên đèn lồng

Ý tưởng làm đèn lồng chim uyên ương xuất phát từ mong muốn đưa những nét văn hóa đặc trưng của Hoa Lư vào một sản phẩm mang tính truyền thống. Theo đại diện HTX Sinh Dược - nơi sản xuất lồng đèn, hình tượng này được lựa chọn bởi vẻ đẹp và khả năng gợi liên tưởng đến sự gắn kết, hòa hợp, đồng thời tạo nên một dáng đèn khác với những mẫu quen thuộc.

Trong quá trình thực hiện, HTX đã tìm hiểu các tư liệu về văn hóa, mỹ thuật truyền thống cùng những hình ảnh, hiện vật liên quan đến Hoa Lư, sau đó chọn lọc các đặc điểm tiêu biểu để đưa vào thiết kế. Hình tượng chim uyên ương trong kiến trúc Hoa Lư thời Đinh mang nhiều nét đặc trưng như: có dáng khỏe khoắn, đầu ngẩng cao, thân tròn, cánh và đuôi được tạo hình mềm mại.

Khi đưa hình tượng này vào đèn lồng, hình dáng được điều chỉnh, giản lược ở một số chi tiết nhằm phù hợp với kết cấu khung, chất liệu và kỹ thuật làm đèn thủ công, nhưng vẫn giữ được tinh thần của hình tượng gốc.

Bà Hứa Thị Hằng (thành viên HĐQT HTX Sinh Dược) cho biết: "Chúng tôi không đặt mục tiêu sao chép nguyên bản hình tượng cổ mà mong muốn kế thừa những đặc điểm nhận diện chính, rồi tìm cách chuyển chúng thành một sản phẩm có thể hiện diện trong đời sống hôm nay một cách gần gũi hơn".

Một chiếc đèn trải qua nhiều công đoạn, từ tạo và uốn khung, ghép các bộ phận, bồi giấy, tạo hình, hoàn thiện các chi tiết trang trí đến lắp đèn. Để biến hình dáng chim uyên ương thành một chiếc đèn có thể sử dụng, phần khung là công đoạn đòi hỏi nhiều sự tỉ mỉ nhất. Người làm phải uốn, ghép và căn chỉnh từng bộ phận để vừa giữ được dáng chim, vừa đảm bảo độ chắc chắn, cân đối. Theo bà Hằng, đây cũng là công đoạn khó nhất. Chỉ một thay đổi nhỏ về đường nét hoặc tỷ lệ cũng có thể ảnh hưởng đến hình dáng tổng thể của chiếc đèn.

"Chất liệu chính được lựa chọn là giấy dó, bởi đây là vật liệu truyền thống của Việt Nam, có đặc tính nhẹ, dai và tạo hiệu ứng ánh sáng mềm. Bề mặt, màu sắc tự nhiên của giấy cũng phù hợp với một sản phẩm lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống", bà Hằng chia sẻ.

Sự kết hợp giữa giấy dó và hình tượng chim uyên ương tạo nên một mối liên hệ giữa chất liệu thủ công với câu chuyện lịch sử, văn hóa của vùng đất Hoa Lư. Đặc biệt, vì được làm thủ công, mỗi chiếc đèn đều mang những nét riêng, không hoàn toàn giống nhau.

Nỗ lực để văn hóa địa phương đến gần với người trẻ

Theo bà Hằng, để văn hóa truyền thống gần hơn với người trẻ, điều quan trọng không chỉ là làm mới hình thức mà còn phải tạo cơ hội để người trẻ được trực tiếp trải nghiệm và hiểu câu chuyện phía sau sản phẩm.

Chính vì vậy mà trẻ em tại HTX cũng được trực tiếp tham gia một số công đoạn làm đèn. Đây là cách để các em tiếp xúc với nghề thủ công bằng trải nghiệm cụ thể, thay vì chỉ biết đến văn hóa truyền thống qua sách vở hay những câu chuyện được kể lại.

Bà Hằng chia sẻ: "Khi tự tay hoàn thiện một chiếc đèn, các em có cơ hội tìm hiểu thêm về hình tượng chim uyên ương, văn hóa kiến trúc Hoa Lư và nghề thủ công truyền thống. HTX kỳ vọng những trải nghiệm nhỏ này sẽ tạo sự yêu thích, trân trọng và ý thức gìn giữ các giá trị văn hóa từ sớm".

Từ lồng đèn chim uyên ương, HTX Sinh Dược dự định tiếp tục tìm hiểu các hình tượng, hoa văn và câu chuyện văn hóa đặc trưng của Hoa Lư để phát triển thành những sản phẩm thủ công khác. Mỗi sản phẩm cần phải kể được một câu chuyện cụ thể.

"Có thể sáng tạo về hình thức, chất liệu và cách thể hiện để phù hợp với đời sống hiện nay, nhưng không làm sai lệch giá trị ban đầu. Người sử dụng không chỉ thấy đẹp mà còn hiểu thêm về văn hóa và vùng đất Hoa Lư", bà Hằng nhấn mạnh.

Từ một hình tượng gắn với Hoa Lư xưa, chiếc đèn chim uyên ương được làm mới bằng giấy dó và trở thành sản phẩm đương đại. Với HTX địa phương, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở hình dáng hay công năng, mà còn ở câu chuyện văn hóa được gửi gắm phía sau. Việc để trẻ em trực tiếp làm và trải nghiệm sản phẩm cũng là cách tạo ra một thế hệ tiếp nối, không chỉ biết về di sản mà còn có cơ hội chạm, hiểu và kể lại những câu chuyện văn hóa của quê hương. Khi người trẻ trở thành một phần của quá trình tiếp nhận và lan tỏa, những giá trị truyền thống mới có thêm cơ hội hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.