Lai Châu: Đo lường năng lực công nghệ, mở đường cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

Từ mục tiêu lớn đến yêu cầu đo lường thực chất

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng cho phát triển, việc biết doanh nghiệp đang đứng ở đâu về năng lực công nghệ không còn là câu chuyện riêng của từng đơn vị. Đây trở thành yêu cầu cần thiết để hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực và tạo động lực cho doanh nghiệp vươn lên.

Sáng 21/8, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lai Châu phối hợp với Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo khoa học “Đề xuất phương án đánh giá trình độ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, các địa phương trong khu vực cùng cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã ngành chế biến, chế tạo trên địa bàn tỉnh.

Phát biểu khai mạc, đồng chí Dương Đình Đức, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lai Châu nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng, đổi mới công nghệ mà trước hết phải có phương pháp và dữ liệu đủ tin cậy để xác định doanh nghiệp đang ở đâu về trình độ công nghệ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định mục tiêu đến năm 2030, trình độ, năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp đạt mức trên trung bình của thế giới.

Để cụ thể hóa mục tiêu này, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 1/4/2025, trong đó tiếp tục xác định chỉ tiêu về trình độ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, đồng thời giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì theo dõi, đánh giá.

Từ mục tiêu đó, một bài toán quan trọng được đặt ra: Làm thế nào để đánh giá đúng thực trạng, xác định khoảng cách và lượng hóa được mức độ tiến bộ của doanh nghiệp qua từng giai đoạn?

Không chỉ nhìn vào máy móc, thiết bị

Nếu chỉ nhìn vào dây chuyền sản xuất, máy móc hay thiết bị, bức tranh về năng lực công nghệ của một doanh nghiệp sẽ chưa đầy đủ. Một công nghệ hiện đại chỉ thực sự phát huy giá trị khi doanh nghiệp có đủ năng lực tiếp nhận, hấp thụ, làm chủ, cải tiến và từng bước phát triển công nghệ đó.

Đây cũng là vấn đề được đặt ra xuyên suốt tại hội thảo. Các đại biểu cho rằng phương án đánh giá cần tiếp cận theo hướng toàn diện, không chỉ trả lời câu hỏi doanh nghiệp đang sử dụng công nghệ gì mà còn phải chỉ ra doanh nghiệp có khả năng làm chủ công nghệ đến đâu, nguồn nhân lực có đáp ứng hay không, năng lực nghiên cứu và phát triển như thế nào, khả năng tổ chức sản xuất, liên kết, tiếp nhận tri thức và thực hiện đổi mới sáng tạo ra sao.

Tại hội thảo, các tham luận tập trung vào nhiều nội dung như xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ cho các ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương; phương án đánh giá trình độ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo; thẩm định công nghệ trong trường hợp đặc thù; thực tiễn triển khai đánh giá tại Lai Châu, cũng như những khó khăn, kinh nghiệm và đề xuất từ cơ sở.

Thực tiễn tại địa phương cho thấy, mỗi ngành, mỗi lĩnh vực và mỗi doanh nghiệp có điều kiện phát triển khác nhau. Do đó, việc xây dựng một bộ tiêu chí thống nhất là cần thiết, nhưng cũng phải đủ linh hoạt để phản ánh sự khác biệt về quy mô, ngành nghề, trình độ công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo.

Một yêu cầu khác được nhấn mạnh là dữ liệu. Hệ thống đánh giá chỉ có giá trị khi dữ liệu được thu thập chính xác, khách quan, có thể kiểm chứng, cập nhật liên tục và có khả năng tổng hợp, so sánh giữa các doanh nghiệp, ngành, lĩnh vực và địa phương.

Đồng thời, quá trình thu thập thông tin cần hạn chế tối đa việc phát sinh thủ tục. Những dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có cần được khai thác, kết nối để giảm yêu cầu doanh nghiệp phải cung cấp lại. Với các thông tin chuyên sâu về công nghệ, nghiên cứu và phát triển, nguồn nhân lực hay hoạt động đổi mới sáng tạo, cần thiết kế phương pháp thu thập phù hợp, vừa bảo đảm chất lượng đánh giá, vừa giảm gánh nặng cho doanh nghiệp.

Đánh giá để doanh nghiệp nhìn thấy hướng đi

Điểm quan trọng nhất của việc đánh giá không nằm ở một bảng xếp hạng hay một con số đơn thuần, mà ở khả năng biến kết quả đánh giá thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.

Doanh nghiệp vừa là đối tượng được đánh giá, vừa là chủ thể trung tâm của quá trình đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi biết rõ điểm mạnh, điểm yếu và khoảng trống công nghệ của mình, doanh nghiệp sẽ có thêm căn cứ để lựa chọn hướng đầu tư, đổi mới dây chuyền, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải tiến quy trình sản xuất và tăng năng suất.

Ở góc độ quản lý nhà nước, dữ liệu từ hoạt động đánh giá sẽ giúp nhận diện nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ sát hơn với từng ngành, lĩnh vực và địa bàn. Đây cũng là cơ sở để xác định những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư, những công nghệ cần khuyến khích chuyển giao và những điểm nghẽn cần được tháo gỡ.

Đối với Lai Châu, việc tham gia xây dựng và hoàn thiện phương án đánh giá còn mang ý nghĩa thực tiễn khi địa phương đang đứng trước yêu cầu nâng cao giá trị sản phẩm, phát triển công nghiệp chế biến, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Từ thực tiễn địa phương, những ý kiến tại hội thảo góp thêm một góc nhìn quan trọng cho quá trình xây dựng phương án chung. Sự tham gia của các tỉnh Điện Biên, Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang cùng các sở, ngành, xã, phường và doanh nghiệp cho thấy nhu cầu phối hợp giữa Trung ương và địa phương là rất lớn.

Kết luận hội thảo, đồng chí Dương Đình Đức khẳng định các ý kiến trao đổi, tham luận là nguồn thông tin thực tiễn quan trọng để Cục Đổi mới sáng tạo tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp và hoàn thiện phương án đánh giá trình độ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.

Thời gian tới, các địa phương sẽ tiếp tục phối hợp triển khai, chia sẻ kinh nghiệm, khó khăn và dữ liệu thực tiễn, từng bước hình thành phương pháp đánh giá khoa học, thống nhất, khả thi và phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Một hệ thống đánh giá tốt vì thế không chỉ giúp trả lời câu hỏi doanh nghiệp Việt Nam đang đứng ở đâu, mà quan trọng hơn là chỉ ra cần đi về đâu và đi bằng cách nào. Khi dữ liệu trở thành căn cứ để chính sách đến đúng nơi, đúng nhu cầu; khi doanh nghiệp nhìn thấy rõ khoảng cách công nghệ của chính mình và có công cụ để thu hẹp khoảng cách ấy, mục tiêu nâng trình độ công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo sẽ có thêm nền tảng để hiện thực hóa.

Đó cũng là bước đi cần thiết để doanh nghiệp trở thành lực lượng trung tâm trong tiến trình đổi mới sáng tạo, góp phần đưa các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71/NQ-CP đi vào thực tiễn.