Lai Châu khai thác dư địa điện mặt trời mái nhà

Buổi trưa tại Nhà nghỉ Hoàng Quân, tổ 4, phường Đoàn Kết, tỉnh Lai Châu, hệ thống điều hòa, bình nóng lạnh cùng nhiều thiết bị điện vẫn hoạt động liên tục để phục vụ khách lưu trú. Tuy nhiên, lượng điện tiêu thụ từ lưới điện quốc gia của cơ sở này đã giảm đáng kể sau khi hệ thống điện mặt trời mái nhà được đưa vào vận hành.

Ông Nguyễn Đức Quân, chủ cơ sở, cho biết gia đình đã đầu tư lắp đặt 30 tấm pin năng lượng mặt trời, với tổng công suất 18,75kWp. Trước đây, chi phí tiền điện phục vụ hoạt động kinh doanh dao động từ 4,5 đến 5,5 triệu đồng mỗi tháng. Sau hơn một tháng vận hành hệ thống điện mặt trời, tiền điện giảm còn khoảng 1,2 triệu đồng.

Kết quả trên mới phản ánh hiệu quả trong giai đoạn đầu, song cho thấy khả năng tận dụng nguồn bức xạ mặt trời để giảm chi phí điện năng tại các cơ sở có nhu cầu sử dụng điện lớn vào ban ngày.

Theo ông Quân, trong những ngày nắng, lượng điện tạo ra cơ bản đáp ứng nhu cầu vận hành một số thiết bị của cơ sở. Khi thời tiết nhiều mây, sản lượng điện giảm nhưng hệ thống vẫn hỗ trợ một phần nhu cầu sử dụng. Việc chủ động được một nguồn điện tại chỗ giúp gia đình giảm phụ thuộc vào điện lưới trong những khung giờ tiêu thụ cao.

Từ trường hợp của Nhà nghỉ Hoàng Quân có thể thấy, điện mặt trời mái nhà đang từng bước trở thành một giải pháp được một số hộ dân và cơ sở kinh doanh tại Lai Châu quan tâm. Hiệu quả của mô hình không chỉ phụ thuộc vào số giờ nắng mà còn liên quan đến quy mô đầu tư, công suất lắp đặt, đặc điểm sử dụng điện và chất lượng thiết bị.

Hiệu quả kinh tế cần được kiểm chứng bằng thực tế

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ và xu hướng sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, thị trường điện mặt trời mái nhà tại Lai Châu bắt đầu hình thành. Một số hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh và doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống để phục vụ nhu cầu sử dụng điện tại chỗ.

Theo thông tin từ Chi nhánh Công trình Viettel Lai Châu, từ năm 2018 đến nay, đơn vị đã triển khai hơn 150 hệ thống điện mặt trời cho các hộ dân, cơ sở sản xuất, kinh doanh và doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Con số này phần nào cho thấy nhu cầu tiếp cận nguồn năng lượng sạch đang gia tăng. Tuy nhiên, để điện mặt trời mái nhà phát triển bền vững, người sử dụng cần được cung cấp đầy đủ thông tin về chi phí đầu tư, công suất phù hợp, thời gian hoàn vốn, chế độ bảo hành, bảo trì và hiệu quả vận hành trong các điều kiện thời tiết khác nhau.

Việc khảo sát nhu cầu sử dụng điện trước khi lắp đặt có ý nghĩa quan trọng. Một hệ thống có công suất quá lớn so với nhu cầu thực tế có thể làm tăng chi phí đầu tư, trong khi hệ thống có công suất thấp lại khó phát huy hiệu quả tiết kiệm điện. Đối với những cơ sở sử dụng nhiều điện vào ban ngày như nhà nghỉ, nhà hàng, cơ sở sản xuất, khả năng tận dụng trực tiếp lượng điện tạo ra thường cao hơn so với các hộ chủ yếu dùng điện vào buổi tối.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, chất lượng thiết bị và an toàn kỹ thuật cũng là vấn đề cần được đặt ra. Hệ thống pin được lắp đặt trên mái phải phù hợp với khả năng chịu tải của công trình, bảo đảm an toàn điện, phòng, chống cháy nổ và có phương án bảo trì trong suốt quá trình sử dụng.

Thiếu tá Trần Minh Quang, Giám đốc Chi nhánh Công trình Viettel Lai Châu, cho rằng điện mặt trời có thể giúp người sử dụng giảm một phần chi phí điện, đồng thời hạn chế sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng truyền thống. Tuy nhiên, mỗi hệ thống cần được thiết kế trên cơ sở nhu cầu thực tế và điều kiện của từng công trình.

Thực tế cũng cho thấy không thể chỉ dựa vào kết quả vận hành trong một thời gian ngắn để đánh giá toàn diện hiệu quả đầu tư. Sản lượng điện mặt trời thay đổi theo mùa, điều kiện thời tiết, vị trí lắp đặt và mức độ che khuất. Thời gian hoàn vốn còn phụ thuộc vào tổng mức đầu tư, tuổi thọ thiết bị, chi phí bảo trì và khả năng sử dụng hết lượng điện được tạo ra.

Vì vậy, cùng với việc khuyến khích người dân sử dụng năng lượng sạch, các đơn vị cung cấp dịch vụ cần công khai thông tin, tư vấn đúng nhu cầu, bảo đảm chất lượng thiết bị và chịu trách nhiệm trong quá trình vận hành hệ thống.

Từng bước cụ thể hóa định hướng năng lượng xanh

Phát triển năng lượng tái tạo là một trong những nội dung được xác định trong Quy hoạch tỉnh Lai Châu thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Bên cạnh thế mạnh thủy điện, địa phương có khả năng khai thác thêm các nguồn năng lượng tái tạo phù hợp với điều kiện tự nhiên, trong đó có điện mặt trời.

Việc phát triển điện mặt trời mái nhà tại các hộ gia đình, cơ sở kinh doanh và doanh nghiệp có ý nghĩa khác với những dự án điện mặt trời quy mô lớn. Thay vì sử dụng một diện tích đất riêng biệt, hệ thống được lắp đặt trên các công trình hiện hữu, tạo ra nguồn điện phục vụ nhu cầu tại chỗ và góp phần giảm lượng điện lấy từ hệ thống trong một số thời điểm.

Thời gian qua, Sở Công Thương tỉnh Lai Châu đã tham mưu UBND tỉnh triển khai các nhiệm vụ liên quan đến phát triển năng lượng, đồng thời phối hợp với các sở, ngành và địa phương rà soát quy hoạch, thủ tục đầu tư đối với các dự án trên địa bàn.

Ông Vương Thế Mẫn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lai Châu, cho biết một số dự án năng lượng đã được cấp chủ trương đầu tư và đang được các nhà đầu tư triển khai. Việc khai thác hợp lý tiềm năng năng lượng được kỳ vọng đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao khả năng bảo đảm nguồn cung điện của địa phương.

Tuy nhiên, phát triển năng lượng tái tạo không chỉ được đo bằng số lượng dự án hay số hệ thống được lắp đặt. Yêu cầu quan trọng là bảo đảm sự phù hợp với quy hoạch, khả năng đấu nối, an toàn hệ thống điện, hiệu quả sử dụng tài nguyên và trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Đối với điện mặt trời mái nhà, cơ quan quản lý cần tăng cường hướng dẫn người dân, doanh nghiệp thực hiện đúng các quy định về xây dựng, an toàn điện và phòng cháy, chữa cháy. Việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng tấm pin, bộ chuyển đổi và các thiết bị liên quan cũng cần được quan tâm nhằm hạn chế rủi ro trong quá trình sử dụng.

Cùng với đó, người dân cần cân nhắc kỹ bài toán tài chính trước khi đầu tư, không nên chỉ dựa vào những cam kết về tỷ lệ tiết kiệm điện hoặc thời gian hoàn vốn. Hiệu quả của từng hệ thống phải được tính toán trên cơ sở nhu cầu tiêu thụ điện, điều kiện mái nhà và khả năng vận hành thực tế.

Từ những kết quả bước đầu, điện mặt trời mái nhà đang mở thêm một hướng tiếp cận cho quá trình chuyển dịch năng lượng tại Lai Châu. Những tấm pin trên mái nhà có thể biến nguồn nắng sẵn có thành điện năng phục vụ đời sống và sản xuất, nhưng để mô hình phát triển lâu dài, cần có sự quản lý chặt chẽ, đầu tư phù hợp và đánh giá hiệu quả bằng dữ liệu thực tế.

Khi chủ trương phát triển năng lượng sạch được cụ thể hóa bằng những mô hình an toàn, hiệu quả và phù hợp với điều kiện địa phương, nguồn ánh nắng trên những mái nhà mới thực sự trở thành một phần nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của Lai Châu.