Lai Châu: Khơi dậy nội lực, mở lối phát triển từ đại ngàn biên giới

Nằm ở cực Tây của Tổ quốc, xã Pa Ủ (tỉnh Lai Châu) từ lâu được biết đến là một trong những địa bàn đặc biệt khó khăn, nơi hơn 95% dân số là đồng bào dân tộc La Hủ sinh sống. Địa hình hiểm trở, giao thông cách trở, điều kiện sản xuất hạn chế khiến cái nghèo từng bám rễ dai dẳng, trở thành rào cản lớn đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

Không khó để nhận ra những thách thức hiện hữu ở Pa Ủ. Những triền núi cao, những con đường đất gập ghềnh, những bản làng nằm rải rác giữa rừng sâu… tất cả tạo nên một không gian sinh tồn khắc nghiệt. Sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào nương rẫy truyền thống, phụ thuộc vào thiên nhiên, thiếu tính ổn định. Thu nhập bấp bênh, tỷ lệ hộ nghèo cao, trình độ dân trí chưa đồng đều.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố tự nhiên, những khó khăn của Pa Ủ còn bắt nguồn từ chính nội tại. Tập quán canh tác lạc hậu, sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, chưa mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật khiến hiệu quả kinh tế thấp. Ở một số nơi, tình trạng sử dụng trái phép chất ma túy vẫn còn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, an ninh trật tự và tương lai của nhiều gia đình.

Những thực tế đó đặt ra yêu cầu không chỉ là hỗ trợ, mà phải tìm ra hướng đi căn cơ, lâu dài, đủ sức tạo chuyển biến thực chất.

Từ "cú hích" chính sách đến yêu cầu khơi dậy nội lực

Trong bối cảnh đó, việc Tỉnh ủy Lai Châu ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TU ngày 13/4/2026 về phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc Mảng, La Hủ giai đoạn 2026–2030 được xem là một bước đi quan trọng. Không chỉ là gói chính sách hỗ trợ đơn thuần, nghị quyết hướng tới giải quyết đồng thời nhiều vấn đề cốt lõi: nhà ở, sinh kế, định canh định cư, nâng cao nhận thức và chất lượng nguồn nhân lực.

Trao đổi với phóng viên, đồng chí Tống Văn Dương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Pa Ủ cho biết, nghị quyết của tỉnh có ý nghĩa đặc biệt đối với địa phương, nhất là trong giai đoạn Pa Ủ đang tìm hướng phát triển phù hợp với điều kiện thực tế. "Đây không chỉ là sự hỗ trợ từ bên ngoài, mà còn là cơ hội để địa phương tạo chuyển biến từ bên trong, từng bước nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc La Hủ", đồng chí Dương nhấn mạnh.

Từ chủ trương đó, cấp ủy, chính quyền xã xác định rõ một trọng tâm: song hành với hỗ trợ, phải khơi dậy tinh thần tự lực của người dân. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh nhằm giúp bà con hiểu rõ chính sách, từ đó thay đổi nhận thức, giảm dần tâm lý trông chờ, ỷ lại.

Cách tiếp cận này cho thấy một chuyển động đáng chú ý: từ tư duy "cho cái gì" sang "làm thế nào để người dân tự đứng vững". Và đó cũng chính là điểm then chốt để các chính sách phát huy hiệu quả bền vững.

Trong bức tranh phát triển của Pa Ủ, rừng không chỉ là không gian sinh tồn mà đang dần trở thành trụ cột kinh tế. Với diện tích rừng tự nhiên lớn, hệ sinh thái phong phú, địa phương sở hữu một lợi thế mà không phải nơi nào cũng có.

Thực tế cho thấy, khi biết khai thác hợp lý, rừng có thể mang lại sinh kế bền vững cho người dân. Từ đó, phát triển kinh tế dưới tán rừng được xác định là hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa và trình độ sản xuất của đồng bào La Hủ.

Những mô hình bước đầu đã hình thành: trồng dược liệu như sa nhân, thảo quả, sâm Lai Châu; nuôi ong lấy mật; chăn nuôi gia súc bán tự nhiên; khai thác lâm sản phụ. Dù quy mô còn nhỏ, nhưng đây là tín hiệu tích cực cho thấy sự chuyển dịch trong cách làm kinh tế của người dân.

Theo đồng chí Tống Văn Dương, lợi ích của mô hình này không chỉ nằm ở thu nhập. "Khi rừng gắn trực tiếp với sinh kế, người dân sẽ có ý thức giữ rừng, bảo vệ rừng. Đây là giải pháp vừa phát triển kinh tế, vừa bảo vệ môi trường sinh thái lâu dài", đồng chí cho biết.

Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng phát triển bền vững, đồng thời tạo ra mối quan hệ hài hòa giữa con người và tự nhiên – yếu tố đặc biệt quan trọng ở các địa bàn biên giới.

Nếu chính sách là "cú hích", thì sự thay đổi trong nhận thức của người dân chính là yếu tố quyết định.

Những năm gần đây, cùng với sự đầu tư của Trung ương, của tỉnh và sự vào cuộc của chính quyền cơ sở, diện mạo Pa Ủ đã có những thay đổi bước đầu. Hệ thống giao thông được cải thiện, các chương trình giảm nghèo, y tế, giáo dục được triển khai đồng bộ hơn. Đặc biệt, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp công tác điều hành sát thực tiễn hơn, rút ngắn khoảng cách giữa chủ trương và thực hiện.

Quan trọng hơn, trong chính mỗi gia đình, mỗi bản làng đã xuất hiện những thay đổi rõ nét. Nhiều hộ dân không còn bằng lòng với sản xuất tự cung tự cấp mà chủ động tìm hướng làm ăn mới. Có người mạnh dạn vay vốn để chăn nuôi, trồng trọt; có người tham gia các mô hình kinh tế dưới tán rừng; có thanh niên quyết tâm từ bỏ tệ nạn để làm lại cuộc đời.

Những chuyển biến ấy, dù chưa lớn, nhưng mang ý nghĩa nền tảng. Bởi chỉ khi người dân tin vào khả năng của chính mình, quá trình thoát nghèo mới có thể bền vững.

Những vấn đề đặt ra cho chặng đường phía trước

Dẫu vậy, con đường phát triển của Pa Ủ vẫn còn không ít thách thức. Đầu tiên là bài toán giáo dục. Với một địa bàn có trình độ dân trí chưa đồng đều, việc nâng cao chất lượng giáo dục, đảm bảo trẻ em được học tập đầy đủ là yếu tố then chốt. Tri thức không chỉ mở ra cơ hội nghề nghiệp, mà còn giúp thay đổi tư duy sản xuất, cách tiếp cận cuộc sống.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền cần tiếp tục được đẩy mạnh, đặc biệt trong phòng, chống ma túy và xây dựng nếp sống mới. Vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín cần được phát huy như những "cầu nối" giữa chính sách và người dân.

Về kinh tế, phát triển phải bám sát điều kiện thực tế, tránh dàn trải. Nông – lâm nghiệp đặc thù, kinh tế dưới tán rừng, chăn nuôi phù hợp vùng cao cần được ưu tiên. Xa hơn, nếu đủ điều kiện, du lịch cộng đồng có thể trở thành một hướng đi, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Đáng chú ý, mọi giải pháp đều cần được triển khai đồng bộ, có lộ trình rõ ràng và gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cấp, từng ngành. Chỉ khi đó, các chủ trương mới thực sự đi vào cuộc sống.

Pa Ủ hôm nay vẫn là một vùng đất còn nhiều khó khăn. Nhưng khác với trước đây, nơi đây đang đứng trước những cơ hội rõ ràng hơn để chuyển mình.

Từ những nghị quyết đúng đắn, từ sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền, đến những chuyển biến trong nhận thức của người dân – tất cả đang tạo nên một nền tảng mới. Một nền tảng không chỉ dựa vào hỗ trợ, mà dựa vào nội lực.

Khát vọng vươn lên của Pa Ủ vì thế không còn là một khẩu hiệu. Đó là hành trình bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhất: một hộ dân mạnh dạn chuyển đổi cách làm ăn, một thanh niên từ bỏ tệ nạn, một cánh rừng được gìn giữ như tài sản chung.

Khi những thay đổi ấy tiếp tục được nhân lên, khi chính sách được triển khai hiệu quả và khi niềm tin được củng cố, Pa Ủ hoàn toàn có cơ sở để viết nên câu chuyện phát triển của riêng mình.

Giữa đại ngàn biên giới, hành trình ấy có thể còn dài, nhưng hướng đi đã dần rõ. Và điều quan trọng hơn cả, đó là một hành trình không chỉ thoát nghèo, mà còn dựng xây niềm tin và khẳng định sức sống của một vùng đất nơi địa đầu Tổ quốc.