Lai Châu: Rộn ràng Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu trên cánh đồng Huổi Én

Rước hồn lúa, đón mùa cốm mới

Ngay từ sáng sớm, người dân trong những bộ trang phục truyền thống đã nô nức đổ về cánh đồng Huổi Én, xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, tham dự Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu năm 2026. Người chuẩn bị lễ vật, người chỉnh trang khu vực hành lễ, người tất bật làm cốm mới. Sắc màu thổ cẩm hòa cùng tiếng nói cười tạo nên không khí rộn ràng, đậm đà bản sắc văn hóa của đồng bào Thái trắng.

Kin Lẩu Khẩu Mẩu, còn gọi là lễ hội ăn cơm mới, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất nông nghiệp và tín ngưỡng truyền thống của người Thái. Khi mùa lúa bước vào thời điểm thu hoạch, đồng bào tổ chức lễ hội để bày tỏ lòng biết ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ cho cây lúa sinh trưởng, mùa màng tươi tốt; đồng thời cầu mong cuộc sống no ấm, bản làng bình yên.

Một trong những nghi thức quan trọng của lễ hội là rước hồn lúa. Theo quan niệm truyền thống, cây lúa không chỉ mang lại nguồn lương thực nuôi sống con người mà còn có phần hồn, cần được trân trọng, gìn giữ và đón về nhà sau mỗi mùa thu hoạch.

Ông Nông Văn Nảo, Nghệ nhân Nhân dân loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng ở xã Phong Thổ, cho biết: “Người Thái quan niệm tất cả mọi vật đều có hai phần là phần thể xác và phần hồn. Cho nên các hướng dẫn viên, nghệ nhân và diễn viên chúng tôi đã tổ chức đi xuống đồng rước hồn lúa. Sau khi xuống đồng rước hồn lúa quay về, bà con cúng hồn lúa ở đó. Cúng hồn lúa là động viên hồn lúa ở kho, ở lại nhà với người nông dân”.

Từ cánh đồng, đoàn rước trở về trong không khí trang nghiêm. Các lễ vật được chuẩn bị chu đáo, nghi thức cúng hồn lúa được thực hiện theo phong tục truyền thống. Mỗi nghi thức đều gửi gắm mong ước về cuộc sống đủ đầy, đồng thời thể hiện đạo lý biết ơn thiên nhiên, trân trọng thành quả lao động và gìn giữ nếp sống của cộng đồng.

Nếu nghi lễ rước hồn lúa thể hiện chiều sâu tín ngưỡng nông nghiệp thì tiếng chày giã cốm Khua Luống lại mang đến âm thanh đặc trưng, rộn ràng cho ngày hội. Những hạt lúa nếp được lựa chọn ở độ chín thích hợp, đem rang rồi giã bằng chày gỗ. Qua những nhịp chày đều đặn, lớp vỏ trấu dần tách ra, để lại những hạt cốm xanh, thơm và dẻo.

Bà Thùng Thị Phín, người dân bản Huổi Én, xã Phong Thổ, chia sẻ: “Lúa để làm cốm mới thường là bà con nông dân chúng tôi chọn loại lúa không già quá mà cũng không non quá. Và sau khi chọn về, lúa được chúng tôi bóc tách hạt ra và rang cho lúa chín thì chúng tôi mới giã. Sau khi giã, tách riêng ra chúng tôi mới được cốm mới. Xã tổ chức lễ hội ăn lúa mới hay còn gọi là lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu này, bà con chúng tôi rất vui, háo hức”.

Để có mẻ cốm thơm ngon, người làm phải có kinh nghiệm từ khâu chọn lúa, căn lửa rang đến cách giã, sàng sảy. Mỗi công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và phối hợp nhịp nhàng. Bởi vậy, làm cốm không chỉ là chế biến món ăn từ lúa nếp mà còn là cách lưu giữ tri thức dân gian, trao truyền kinh nghiệm lao động giữa các thế hệ.

Giữa không gian lễ hội, hương cốm mới quyện trong tiếng chày Khua Luống, gợi nhắc sự gắn bó bền chặt giữa con người với ruộng đồng. Từ những hạt lúa kết tinh công sức của người nông dân, niềm vui mùa mới được sẻ chia, trở thành sợi dây kết nối cộng đồng và gìn giữ những giá trị văn hóa đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Sôi nổi trò chơi dân gian, gắn kết cộng đồng

Sau phần lễ trang trọng là các hoạt động hội sôi nổi, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Những trò chơi dân gian như tung còn, én cáy, đập lúa, bịt mắt bắt vịt cùng các tiết mục văn nghệ truyền thống tạo nên bầu không khí náo nhiệt trên cánh đồng Huổi Én.

Tiếng reo hò cổ vũ vang lên theo từng lượt thi, những nụ cười rạng rỡ nối dài từ sân hội đến các nhóm người đứng xem. Người cao tuổi vui khi thấy phong tục của dân tộc được gìn giữ; lớp trẻ hào hứng tham gia những trò chơi gắn với đời sống bản làng; du khách có dịp tìm hiểu thêm về phong tục, tập quán và văn hóa của đồng bào địa phương.

Chị Vàng Thị Dung, đến từ xã Bình Lư, chia sẻ: “Năm ngoái tôi cũng được tham gia một lễ hội ở bên Than Uyên. Nhưng hôm nay được tham gia lễ hội này, văn hóa có khác hơn một chút. Em thấy không khí lễ hội ở đây bà con rất vui. Và em được biết thêm nhiều nét văn hóa của bà con, như cách làm cốm và tham gia nhiều hoạt động cùng bà con, rất vui”.

Sức hấp dẫn của Kin Lẩu Khẩu Mẩu không chỉ nằm ở những nghi thức truyền thống hay các hoạt động vui chơi mà còn ở cơ hội giao lưu, gặp gỡ giữa người dân các bản, các địa phương. Qua mỗi mùa lễ hội, những nét văn hóa đặc trưng của người Thái trắng được giới thiệu một cách tự nhiên, gần gũi, giúp thế hệ trẻ thêm hiểu, thêm tự hào về nguồn cội.

Đây cũng là dịp để các giá trị văn hóa được thực hành trong đời sống cộng đồng thay vì chỉ tồn tại trong ký ức hay những câu chuyện kể. Từ nghi lễ rước hồn lúa, cách làm cốm đến những điệu múa, trò chơi dân gian, mỗi hoạt động đều góp phần giúp người trẻ tiếp cận di sản bằng trải nghiệm trực tiếp, qua đó nâng cao ý thức gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc.

Đối với địa phương, việc tổ chức lễ hội còn tạo không gian sinh hoạt văn hóa chung, khuyến khích người dân cùng tham gia bảo tồn phong tục truyền thống. Khi cộng đồng trở thành chủ thể thực hành và trao truyền di sản, những giá trị văn hóa có thêm điều kiện tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.

Chung tay gìn giữ bản sắc văn hóa vùng biên

Để Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu năm 2026 diễn ra an toàn, thuận lợi, bên cạnh sự chuẩn bị của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương còn có sự phối hợp của lực lượng Bộ đội Biên phòng.

Từ chiều hôm trước, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng cửa khẩu Ma Lù Thàng đã có mặt tại bản Huổi Én, phối hợp với Ban Tổ chức và người dân vệ sinh khu vực tổ chức, chuẩn bị các điều kiện phục vụ lễ hội, bảo đảm an ninh trật tự và an toàn cho các hoạt động.

Trung tá Triệu Quang Hùng, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng cửa khẩu Ma Lù Thàng, Bộ đội Biên phòng Lai Châu, cho biết: “Để bảo đảm tổ chức Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu năm 2026 của xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu thành công, đơn vị đã chủ động phối hợp với địa phương. Trên cơ sở nhiệm vụ được phân công, đơn vị đã cử 10 cán bộ, chiến sĩ xuống bản Huổi Én để phối hợp với Ban Tổ chức lễ hội và Nhân dân làm vệ sinh khu vực diễn ra lễ hội, cũng như bảo đảm an ninh trật tự, an toàn cho lễ hội”.

Sự tham gia của cán bộ, chiến sĩ Biên phòng không chỉ góp phần bảo đảm an toàn cho ngày hội mà còn thể hiện tinh thần gắn bó với địa bàn, đồng hành cùng chính quyền và Nhân dân trong các hoạt động văn hóa cộng đồng. Những việc làm thiết thực ấy tạo điều kiện để người dân yên tâm tham gia lễ hội, cùng nhau gìn giữ những phong tục tốt đẹp của dân tộc.

Trong bối cảnh đời sống ngày càng đổi thay, việc duy trì các lễ hội truyền thống có ý nghĩa quan trọng đối với bảo tồn bản sắc văn hóa. Những giá trị được hình thành từ lao động sản xuất, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng tiếp tục được nuôi dưỡng thông qua sự tham gia của người dân, nghệ nhân, thế hệ trẻ và các lực lượng đồng hành tại địa phương.

Trải qua nhiều thế hệ, tiếng chày Khua Luống, hương cốm mới và nghi lễ gắn với mùa lúa vẫn được đồng bào Thái trắng ở Huổi Én trân trọng gìn giữ. Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu không chỉ là dịp vui mừng mùa lúa mới, tri ân trời đất, tổ tiên mà còn là không gian kết nối cộng đồng, trao truyền di sản và bồi đắp niềm tự hào dân tộc.

Từ cánh đồng Huổi Én, những giá trị văn hóa bình dị mà sâu sắc tiếp tục lan tỏa, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của người dân, gìn giữ bản sắc văn hóa Thái trắng và tạo nên sức sống riêng cho vùng đất Phong Thổ, Lai Châu.

Một số hình ảnh tại Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu.