Lai Châu: Vùng biên Dào San thoát nghèo từ những con trâu, con ngựa giống

Dào San là xã vùng cao biên giới của tỉnh Lai Châu, nơi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, địa hình chia cắt, quỹ đất sản xuất hạn hẹp. Trong nhiều năm, sinh kế của người dân nơi đây chủ yếu dựa vào canh tác nương rẫy quy mô nhỏ, năng suất thấp, đời sống bấp bênh. Thực tế ấy từng khiến Dào San nằm trong nhóm địa bàn đặc biệt khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao, khả năng tích lũy gần như không có.

Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, bức tranh kinh tế – xã hội ở xã vùng biên này đang dần thay đổi. Sự chuyển động không đến từ những dự án lớn hay những mô hình phô trương mà bắt đầu từ những hỗ trợ rất cụ thể, sát với điều kiện sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số như con trâu, con ngựa sinh sản, cây đào, lợn giống… được trao đúng đối tượng, gắn với hướng dẫn kỹ thuật và sự giám sát của chính quyền cơ sở.

Ở bản Hờ Mèo – một trong những bản khó khăn nhất của xã Dào San với 100% đồng bào dân tộc Mông sinh sống – gia đình bà Lý Thị Ganh là trường hợp điển hình. Thuộc diện hộ nghèo, gia đình bà vừa được Nhà nước hỗ trợ một con ngựa cái sinh sản. Với người dân vùng cao, ngựa không chỉ là vật nuôi quen thuộc mà còn là tư liệu sản xuất, có khả năng sinh sản, tạo giá trị lâu dài.

Những ngày đầu tiếp nhận con giống, việc chăm sóc không hề dễ dàng. Bà Ganh thừa nhận gia đình chưa quen kỹ thuật nuôi nhốt, phòng bệnh, lại thiếu kinh nghiệm chăm sóc ngựa sinh sản. Nhưng với sự hướng dẫn của cán bộ chuyên môn và tinh thần chịu khó học hỏi, sau hơn hai tháng, con ngựa đã thích nghi, phát triển ổn định.

“Gia đình tôi nghèo, được Nhà nước hỗ trợ ngựa giống là mừng lắm. Lúc đầu chăm sóc vất vả, nhưng nay ngựa quen rồi. Tôi cố gắng nuôi tốt để có thêm sinh kế, từng bước thoát nghèo”, bà Ganh chia sẻ.

Câu chuyện của gia đình bà Ganh không phải cá biệt. Những năm qua, tại bản Hờ Mèo, nhiều hộ dân được hỗ trợ ngựa sinh sản, lợn giống, cây đào phù hợp khí hậu vùng cao. Quan trọng hơn, cùng với con giống, bà con được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, phòng chống dịch bệnh, chủ động phòng đói rét cho vật nuôi – điều từng là “điểm nghẽn” trong chăn nuôi vùng cao.

Theo ông Giàng A Khai, Trưởng bản Hờ Mèo, hiệu quả ban đầu đã thể hiện rõ. “Ngựa đã sinh sản, cây đào sinh trưởng tốt. Đầu ra còn khó, nhưng bà con đang dần tìm cách tiêu thụ, nhất là dịp Tết bán đào cành. Quan trọng là người dân đã có ý thức giữ gìn, phát triển sinh kế lâu dài”, ông Khai nói.

Tại bản Hợp 2, gia đình ông Thào Sinh Dung cũng đang từng bước ổn định cuộc sống nhờ được hỗ trợ một con trâu giống sinh sản. Ngay khi nhận trâu, gia đình chủ động làm chuồng trại, tuân thủ quy trình chăm sóc, tiêm phòng theo hướng dẫn của cán bộ Phòng Kinh tế xã. Đến nay, con trâu phát triển khỏe mạnh, trở thành tư liệu sản xuất quan trọng, góp phần giảm áp lực mưu sinh cho gia đình.

“Có trâu giống là có thêm vốn làm ăn. Gia đình tôi xác định phải chăm sóc tốt để trâu sinh trưởng, sinh sản, từ đó mới thoát nghèo bền vững”, ông Dung bộc bạch.

Theo anh Thào A Bình, Phó bản Hợp 2, việc rà soát, lựa chọn đối tượng thụ hưởng được thực hiện công khai, dân chủ ngay từ cơ sở. Các hộ nghèo, cận nghèo được bàn bạc, thống nhất trong bản trước khi đề xuất xã hỗ trợ. Cách làm này giúp hạn chế tâm lý trông chờ, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người dân trong quá trình sử dụng nguồn hỗ trợ.

Không dừng lại ở hỗ trợ con giống, xã Dào San triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tạo nền tảng sinh kế bền vững cho người dân. Công tác tuyên truyền, vận động được đẩy mạnh để thay đổi tư duy sản xuất; cơ cấu cây trồng, vật nuôi từng bước được điều chỉnh theo hướng phù hợp với điều kiện tự nhiên; thâm canh tăng vụ, áp dụng khoa học kỹ thuật được khuyến khích. Các chương trình mục tiêu quốc gia được lồng ghép linh hoạt, tránh dàn trải, tập trung vào những nhu cầu thiết thực nhất của người dân.

Ông Giàng A Quẩy, Chủ tịch Hội Nông dân xã Dào San cho biết, đặc thù lớn nhất của địa phương là quỹ đất sản xuất hạn chế. Khoảng 70% diện tích tự nhiên là rừng, chỉ 30% là đất sản xuất. “Vì vậy, các mô hình kinh tế được lựa chọn đều phải phù hợp thực tế, tận dụng lợi thế chăn nuôi, cây trồng bản địa, không chạy theo phong trào”, ông Quẩy nói.

Dào San là xã được sáp nhập từ ba đơn vị hành chính trước đây, gồm Dào San, Tung Qua Lìn và Dào San cũ. Sau sáp nhập, xã có diện tích tự nhiên 137,29km², gồm 28 bản với bốn dân tộc chính sinh sống. Đồng bào dân tộc Mông chiếm 81,7%, Dao 8,9%, Hà Nhì 6,4%, Kinh 2%, còn lại là các dân tộc khác. Đây là địa bàn biên giới, tiếp giáp nhiều xã vùng cao, điều kiện phát triển kinh tế còn nhiều thách thức.

Dù vậy, những năm gần đây, tình hình kinh tế – xã hội trên địa bàn cơ bản ổn định. Các chính sách của Đảng, Nhà nước dành cho vùng đặc biệt khó khăn, hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số được triển khai tương đối đầy đủ, kịp thời và đúng đối tượng. Điều quan trọng là cách triển khai ngày càng chú trọng hiệu quả thực chất, lấy sinh kế của người dân làm trung tâm.

Năm 2025, tổng nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia phân bổ cho xã Dào San đạt hơn 30,4 tỷ đồng. Trong đó, vốn sự nghiệp chiếm phần lớn, tập trung cho các dự án hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề, đa dạng hóa sinh kế và cải thiện hạ tầng thiết yếu. Riêng Chương trình MTQG phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được giao 11,5 tỷ đồng và thực hiện đạt 100% kế hoạch.

Theo ông Trần Ngọc Khẩn, Phó Chủ tịch UBND xã Dào San, năm 2025 xã triển khai 11 dự án, trong đó có ba dự án trực tiếp hỗ trợ sản xuất. “Các dự án này đã góp phần nâng cao thu nhập, thay đổi phương thức sản xuất của người dân, tạo điều kiện để chuyển đổi cây trồng, vật nuôi theo hướng bền vững”, ông Khẩn cho biết.

Thực tế cho thấy, con đường giảm nghèo ở Dào San vẫn còn không ít khó khăn. Đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp chưa ổn định, rủi ro dịch bệnh, thiên tai luôn tiềm ẩn. Tuy nhiên, điểm khác biệt là người dân đã bắt đầu có tư duy tích lũy, coi vật nuôi, cây trồng là tư liệu sản xuất lâu dài, chứ không chỉ là hỗ trợ mang tính ngắn hạn.

Từ những con ngựa sinh sản, những con trâu giống, những vườn đào trên sườn núi, một hướng đi đang dần hình thành ở xã biên giới Dào San, đó là giảm nghèo không bằng trợ cấp mà bằng sinh kế phù hợp. Sự phát triển được chứng minh bằng sự đồng thuận và nỗ lực từ chính người dân. Đó chính là nền tảng để vùng đất biên cương này tiếp tục chuyển mình một cách bền vững trong những năm tới.