Lần đầu chấm thi Ngữ văn bằng Rubric: Bộ GD&ĐT kỳ vọng giảm “chấm lỏng, chấm chặt”

Giảm tối đa yếu tố chủ quan trong chấm thi Ngữ văn

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đánh dấu một bước đổi mới đáng chú ý khi Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) lần đầu tiên áp dụng phương pháp Rubric trong một số phần của quy trình chấm thi môn Ngữ văn.

Thông tin tại họp báo sau kỳ thi, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Chất lượng, Bộ GD&ĐT, Trưởng Ban đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho biết việc triển khai Rubric là một trong những giải pháp nhằm thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về nâng cao chất lượng đánh giá các môn thi tự luận.

Theo ông Hà, mục tiêu của phương pháp này là bảo đảm khả năng phân hóa, phân loại học sinh, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của người chấm.

"Rubric giúp giảm tối đa yếu tố cảm tính của giám khảo. Khi chấm, bài làm được đối chiếu với các tiêu chí cụ thể, tương ứng với từng mức điểm. Đây giống như một bản hướng dẫn chi tiết hơn để việc chấm các môn tự luận, đặc biệt là môn Ngữ văn, trở nên công bằng và thống nhất hơn", ông Hà cho biết.

Rubric là gì?

Theo các chuyên gia giáo dục, Rubric có thể hiểu là bảng tiêu chí đánh giá theo nhiều mức độ khác nhau. Thay vì chỉ xác định thí sinh có hay không có ý trong bài viết, giám khảo sẽ đánh giá chất lượng thực hiện từng yêu cầu của đề bài.

Mỗi tiêu chí đều được mô tả rõ các mức độ từ đạt yêu cầu, khá, tốt đến xuất sắc, tương ứng với các khoảng điểm cụ thể.

Nếu như trước đây việc chấm thi chủ yếu dựa trên đáp án, thang điểm và hướng dẫn chấm, thì với Rubric, người chấm phải đánh giá đồng thời nhiều yếu tố như khả năng xác định vấn đề, lập luận, sử dụng dẫn chứng, tư duy phản biện, tính logic và khả năng diễn đạt.

Ví dụ, hai bài viết cùng đề cập đúng một nội dung nhưng bài có phân tích sâu sắc, lập luận chặt chẽ và dẫn chứng phù hợp sẽ được đánh giá ở mức cao hơn bài chỉ trình bày ý một cách sơ lược.

Điều này tạo ra sự chuyển dịch từ việc đánh giá "có đủ ý hay không" sang đánh giá "làm tốt đến mức nào".

Khuyến khích tư duy độc lập thay vì học thuộc văn mẫu

Một trong những điểm được đánh giá cao của phương pháp Rubric là mở rộng không gian cho những bài viết có cách tiếp cận mới mẻ, sáng tạo.

Theo đó, thí sinh không nhất thiết phải trình bày giống hoàn toàn đáp án mẫu mới có thể đạt điểm cao. Nếu bài làm xác định đúng vấn đề, có lập luận hợp lý, dẫn chứng phù hợp và cách diễn đạt rõ ràng, bài viết vẫn được ghi nhận và đánh giá tích cực.

Các chuyên gia cho rằng đây là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục hiện nay, khi việc học không còn dừng lại ở ghi nhớ kiến thức mà hướng đến phát triển năng lực tư duy, khả năng phản biện và giải quyết vấn đề.

"Rubric giúp ghi nhận tốt hơn những bài viết có tư duy riêng, cách nhìn độc lập. Đây là điều mà cách chấm truyền thống đôi khi chưa phản ánh đầy đủ", một giáo viên Ngữ văn nhận định.

Đã được tập huấn và thử nghiệm trước khi áp dụng

Đại diện Bộ GD&ĐT khẳng định việc đưa Rubric vào chấm thi năm nay không phải là quyết định đột ngột.

Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, nội dung này đã được Bộ đưa vào các chương trình tập huấn chuyên môn dành cho giáo viên trong thời gian qua. Một số địa phương cũng đã triển khai thử nghiệm trước khi áp dụng ở kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

"Giáo viên chỉ cần bám sát các tiêu chí đã được xây dựng. Nếu được tập huấn đầy đủ, việc áp dụng Rubric không quá phức tạp mà còn giúp hạn chế sự khác biệt trong cách chấm giữa các giám khảo và giữa các địa phương", ông Hà cho biết.

Bộ GD&ĐT kỳ vọng việc áp dụng Rubric sẽ góp phần giảm tình trạng "chấm lỏng, chấm chặt", tăng tính khách quan trong đánh giá, đồng thời bảo đảm kết quả thi phản ánh chính xác hơn năng lực thực tế của thí sinh.

Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất và năng lực người học, việc đổi mới cách chấm thi được xem là bước đi quan trọng nhằm đồng bộ hóa hoạt động kiểm tra, đánh giá với mục tiêu đổi mới giáo dục.