Làn sóng đưa AI vào giảng dạy: Tăng tốc đào tạo nhân lực làm chủ công nghệ lõi cho kỷ nguyên số

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Không chỉ là công nghệ của tương lai, AI đang nhanh chóng trở thành một kỹ năng nền tảng mà nguồn nhân lực thế hệ mới cần phải sở hữu.

Trong bối cảnh đó, việc đào tạo nhân lực AI và các lĩnh vực công nghệ liên quan đang trở thành một trong những ưu tiên của hệ thống giáo dục đại học, nhằm chuẩn bị nguồn lực cho nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ.

AI trở thành xu hướng đào tạo toàn cầu

Trong vài năm gần đây, các trường đại học lớn trên thế giới đã tăng tốc đầu tư vào nghiên cứu và đào tạo AI. Điểm đáng chú ý là AI không còn được xem là lĩnh vực riêng của ngành khoa học máy tính mà đang dần trở thành nền tảng chung cho nhiều ngành học.

Nhiều trường đại học tại Mỹ đã triển khai các chương trình đào tạo AI liên ngành, cho phép sinh viên từ các lĩnh vực kinh doanh, sinh học, khoa học xã hội hay nhân văn tiếp cận công nghệ này. Mô hình đào tạo mới nhấn mạnh việc kết hợp giữa kiến thức chuyên môn và khả năng ứng dụng AI trong thực tiễn.

Một ví dụ điển hình là Stanford University, nơi đã đầu tư xây dựng cụm siêu máy tính phục vụ nghiên cứu AI với hàng trăm GPU hiệu năng cao, cho phép các nhà khoa học tự huấn luyện những mô hình trí tuệ nhân tạo quy mô lớn. Bên cạnh đó, viện nghiên cứu AI của trường cũng thiết lập liên minh với các đại học kỹ thuật hàng đầu châu Âu như ETH Zurich và EPFL nhằm phát triển các mô hình AI nền tảng.

Trong khi đó, Carnegie Mellon University – một trong những trung tâm nghiên cứu AI hàng đầu thế giới – lựa chọn hướng hợp tác sâu với doanh nghiệp. Nhiều tập đoàn công nghệ và tài chính đã tài trợ các dự án nghiên cứu AI tại đây, bao gồm các phòng thí nghiệm về tài chính thuật toán hay trí tuệ nhân tạo ứng dụng.

Các trường đại học khác như University of Illinois Urbana‑Champaign hay University of Pennsylvania cũng mở rộng chương trình đào tạo AI, đồng thời xây dựng các trung tâm nghiên cứu mới về khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Song song với nỗ lực của các trường đại học, nhiều tập đoàn công nghệ lớn cũng tích cực tham gia vào hệ sinh thái đào tạo. Các công ty như NVIDIA, Google hay Microsoft đã đầu tư hàng trăm triệu USD để xây dựng hạ tầng tính toán, phòng thí nghiệm và chương trình học bổng AI tại các trường đại học.

Xu hướng hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo được xem là chìa khóa giúp sinh viên tiếp cận công nghệ mới nhanh hơn, đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.

Việt Nam tăng tốc đào tạo nhân lực AI

Tại Việt Nam, làn sóng đưa AI vào chương trình đào tạo cũng đang diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây. Nhiều trường đại học đã bổ sung các ngành học mới hoặc tích hợp kiến thức AI vào các chương trình đào tạo truyền thống.

Theo các chuyên gia giáo dục, nhu cầu nhân lực AI tại Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong ít nhất 5 năm tới. Nguồn nhân lực trong lĩnh vực này không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn có thể làm việc tại nhiều quốc gia có nền công nghệ phát triển.

Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, các chương trình đào tạo liên quan đến khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn đang thu hút lượng thí sinh lớn với điểm chuẩn luôn ở mức cao trong nhiều năm qua.

Trong lĩnh vực kinh tế - tài chính, Học viện Tài chính cũng đang điều chỉnh chương trình đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số. Theo lãnh đạo nhà trường, trong thời gian tới, các chương trình mới như AI trong tài chính – kế toán hay khoa học dữ liệu trong tài chính sẽ được triển khai nhằm giúp sinh viên vừa nắm vững kiến thức chuyên ngành vừa có khả năng phân tích dữ liệu bằng công nghệ hiện đại.

Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng chung của giáo dục đại học hiện nay: thay vì đào tạo đơn ngành, các chương trình mới ngày càng mang tính liên ngành, kết hợp giữa chuyên môn truyền thống với kỹ năng công nghệ.

AI cũng đang mở ra những hướng đào tạo mới trong lĩnh vực y khoa. Tại Trường Đại học Y Hà Nội, nhà trường đang nghiên cứu mở ngành Y tế số, tập trung vào việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán và điều trị. Theo kế hoạch, ngành học này có thể được tuyển sinh vào giai đoạn 2027–2028.

Các chuyên gia y tế cho biết AI đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong chẩn đoán hình ảnh, phân tích dữ liệu y khoa và hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị. Việc đưa AI vào đào tạo vì vậy được xem là bước chuẩn bị cần thiết cho đội ngũ bác sĩ trong tương lai.

Đào tạo gắn với nhu cầu thị trường

Một điểm đáng chú ý trong xu hướng đào tạo AI hiện nay là sự chuyển dịch từ nghiên cứu thuần túy sang ứng dụng thực tế.

Theo nhiều chuyên gia, phần lớn nhu cầu tuyển dụng AI trên thị trường hiện nay không nằm ở việc phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo từ đầu mà tập trung vào việc triển khai, tích hợp và tối ưu các mô hình có sẵn để giải quyết bài toán của doanh nghiệp.

Điều này đồng nghĩa với việc sinh viên theo học các chương trình AI cần được trang bị nhiều kỹ năng thực hành như xử lý dữ liệu, phát triển phần mềm, vận hành hệ thống và tích hợp AI vào sản phẩm.

Trước nhu cầu này, nhiều cơ sở đào tạo đã thiết kế chương trình học theo hướng thực hành nhiều hơn, cho phép sinh viên tham gia trực tiếp vào các dự án công nghệ trong quá trình học tập.

Mới đây, trong bối cảnh nguồn nhân lực công nghệ cao vẫn còn thiếu hụt, Tập đoàn FPT đã công bố triển khai 5 chương trình đào tạo công nghệ chiến lược tại Việt Nam thông qua hợp tác với các đối tác quốc tế.

Các chương trình này tập trung vào những lĩnh vực được xem là trụ cột của nền kinh tế số, gồm: AI Chip (thiết kế vi mạch bán dẫn), AI Agent (trợ lý AI), UAV (thiết bị bay không người lái), Data Science (khoa học dữ liệu) và Cyber Security (an ninh mạng).

Đây đều là những ngành công nghệ đang được nhiều quốc gia đầu tư mạnh mẽ. Trong đó, thiết kế vi mạch bán dẫn đang trở thành lĩnh vực chiến lược trong bối cảnh chuỗi cung ứng chip toàn cầu ngày càng có vai trò quan trọng đối với các ngành công nghiệp. AI Agent – các hệ thống trợ lý AI có khả năng tự động thực hiện nhiều tác vụ – cũng được xem là bước phát triển mới của trí tuệ nhân tạo.

Theo kế hoạch, các chương trình này sẽ được triển khai tại nhiều thành phố như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Đồng Nai và Cần Thơ với quy mô tuyển sinh khoảng 1.000 sinh viên trong năm đầu tiên.

Chuẩn bị nguồn nhân lực thông thạo "công nghệ lõi" cho nền kinh tế số

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang khiến nhu cầu nhân lực công nghệ tăng nhanh trên toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng AI khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người trong nhiều lĩnh vực.

Thay vào đó, công nghệ này sẽ trở thành công cụ hỗ trợ giúp nâng cao năng suất lao động và tạo ra những ngành nghề mới. Vì vậy, việc trang bị kiến thức và kỹ năng liên quan đến AI ngay từ trong nhà trường được xem là yếu tố quan trọng giúp thế hệ lao động tương lai thích nghi với sự thay đổi của thị trường.

Từ các trường đại học hàng đầu thế giới cho đến những cơ sở đào tạo tại Việt Nam, làn sóng đưa AI vào giáo dục đang cho thấy một xu hướng rõ rệt: giáo dục đại học không chỉ đào tạo kiến thức chuyên môn mà còn phải chuẩn bị cho sinh viên khả năng làm chủ những công nghệ của tương lai.

Trong bối cảnh đó, các chương trình đào tạo mới – đặc biệt là những mô hình gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp – được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành đội ngũ nhân lực công nghệ chất lượng cao, tạo nền tảng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu trong kỷ nguyên số.