Làng nghề đóng tàu 700 năm tuổi ở Nghệ An “lay lắt” tìm hướng trở lại thời kỳ vàng son

Thời vàng son của làng nghề đóng tàu

Giữa không gian xưởng đóng tàu còn phảng phất mùi gỗ mới, ông Hoàng Văn Lệ, Giám đốc hợp tác xã, cũng là chủ cơ sở Liên Lệ (xã Hải Lộc, tỉnh Nghệ An) lặng lẽ bước dọc theo thân tàu đang thi công dở.

Hơn ba thập kỷ gắn bó với nghề, vậy nên ánh mắt ông dừng lại ở từng mối ghép, từng đường cong của những tấm ván gỗ vừa được uốn, như thể đang "soi" từng chi tiết nhỏ để giữ cho con tàu đạt đến độ chuẩn xác cao nhất.

"Công việc đóng tàu này tưởng chừng thô ráp nhưng lại đòi hỏi sự chính xác gần như tuyệt đối. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến độ bền và khả năng vận hành của con tàu khi ra khơi", ông Lệ giải thích.

Ông Lệ nhớ lại, có những thời điểm xưởng của ông luôn trong tình trạng kín đơn hàng, thợ làm việc ngày đêm không hết việc, tàu đóng xong đến đâu, khách chờ nhận đến đó. "Có khi làm không kịp giao, khách phải xếp hàng chờ. Bây giờ thì khác rồi, có việc để làm đã là may mắn", ông nói.

Có một giai đoạn mà người Trung Kiên vẫn nhắc đến với niềm tự hào xen lẫn tiếc nuối đó là thời kỳ từ cuối những năm 1990 đến khoảng năm 2017.

Khi ấy, làng nghề bước vào thời kỳ hưng thịnh nhất. Tàu cá từ nhiều tỉnh ven biển như Quảng Bình, Thanh Hóa, Quảng Ninh… lần lượt tìm về đặt đóng. Danh tiếng của Trung Kiên lan xa không chỉ bởi số lượng, mà còn bởi chất lượng, những con tàu gỗ bền bỉ, chắc chắn, đủ sức vượt sóng dài ngày trên biển.

Ở thời điểm cao nhất, gần 50 xưởng đóng tàu hoạt động liên tục, tạo việc làm cho hàng trăm lao động trong và ngoài địa phương. Những mái xưởng đỏ lửa ngày đêm, ánh lửa hắt lên từng thân gỗ, tiếng cưa xẻ, tiếng búa đập, tiếng đục đẽo vang vọng khắp vùng cửa biển, tạo nên thứ "âm thanh làng nghề" đặc trưng mà ai đi xa cũng khó lòng quên được.

Không dừng lại ở giá trị kinh tế, Trung Kiên còn ghi dấu ấn trong những trang sử đặc biệt. Trong những năm tháng chiến tranh, nơi đây từng tham gia đóng những con tàu phục vụ nhiệm vụ trên biển, góp phần vào những hành trình thầm lặng nhưng ý nghĩa.

Năm 2003, Hợp tác xã làng nghề đóng tàu Trung Kiên ra đời gồm 39 thành viên với hơn 300 lao động. Việc thành lập hợp tác xã làng nghề đã giúp hoạt động đóng tàu đi vào nền nếp, bài bản hơn, trở thành nguồn sinh kế ổn định cho nhiều gia đình ven biển.

Lay lắt tìm hướng đi mới để giữ nghề

Thế nhưng, guồng quay của thời cuộc đã mang đến những đổi thay không thể tránh khỏi. Những năm gần đây, làng nghề Trung Kiên dần rơi vào cảnh trầm lắng.

Sự chuyển dịch trong ngành thủy sản, đặc biệt là xu hướng ưu tiên tàu vỏ thép, tàu công suất lớn, đã khiến tàu gỗ dần mất lợi thế. Nhu cầu giảm mạnh kéo theo đơn hàng thưa vắng, nhiều xưởng không còn đủ việc làm để duy trì hoạt động.

Cả làng Trung Kiên một thời từng rộn ràng với tiếng cưa, tiếng búa vang vọng khắp vùng cửa biển nay không còn nữa.

Thế nhưng, với ông Hoàng Văn Lệ, nghề đóng tàu không đơn thuần là kế sinh nhai, mà còn là danh dự và niềm tự hào của cả một vùng cửa biển. Bởi vậy, dù đối diện nhiều khó khăn, thiếu ổn định về đơn hàng, ông vẫn gắng duy trì xưởng, giữ lại những người thợ còn đủ tâm huyết để tiếp tục công việc.

"Bỏ nghề thì dễ, nhưng để gây dựng lại thì không hề đơn giản. Đây là nghề cha ông để lại, mình còn làm được ngày nào thì cố gắng giữ ngày đó", ông Lệ chia sẻ.

Không riêng ông Lệ, những người thợ còn lại cũng mang chung một suy nghĩ. Họ hiểu rằng, nếu tất cả cùng buông tay, làng nghề sẽ nhanh chóng rơi vào quên lãng. Vì thế, dù thu nhập bấp bênh, việc làm lúc có lúc không, họ vẫn lặng lẽ bám nghề, vừa làm vừa hy vọng vào một thời điểm khởi sắc trở lại.