Lào Cai: Đưa du lịch về bản H'Mong

Thanh niên H'Mong tiên phong làm du lịch cộng đồng

Ở vùng cao Lào Cai, nhiều bạn trẻ người H'Mong đã biết phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương để lập nghiệp, phát triển kinh tế bền vững trên chính mảnh đất quê hương. Những năm gần đây, du lịch cộng đồng ở các xã Púng Luông, Mù Cang Chải, Tú Lệ, tỉnh Lào Cai đang thay da đổi thịt từng ngày. Hạt nhân của sự thay đổi này là những thanh niên trẻ tiên phong làm du lịch cộng đồng.

Vợ chồng anh Giàng A Dê và chị Vàng Thị Lỳ là một trong những điển hình như vậy. Anh Dê sinh năm 1989, tốt nghiệp Trường Đại học Kinh tế Thái Nguyên, từng làm ở chi nhánh Viettel Mù Cang Chải; chị Lỳ làm kế toán nhà khách. Nhìn cảnh mỗi mùa du lịch, nhiều du khách khó tìm phòng nghỉ, anh Dê đã quyết định bỏ phố về bản, dựng homestay tại bản La Pán Tẩn.

Anh thừa nhận giai đoạn khởi đầu đầy lúng túng: "Mình không hiểu du lịch là gì cả… khi du khách đến mình không biết nói chuyện với họ như thế nào… đặc biệt là khách nước ngoài thì chỉ ra ký hiệu chứ không thể giao tiếp." Từ sự bất đồng về ngôn ngữ, anh Dê đã chủ động học ngoại ngữ từ các lớp ngắn hạn ở địa phương và từ chính những vị khách nước ngoài ghé mô hình của gia đình.

Anh kể, tôi đưa ra "thỏa thuận hai bên cùng có lợi": Khách nước ngoài đến nhà được tôi đưa đi trải nghiệm miễn phí, đổi lại khách sẽ phải dạy tôi và vợ tiếng Anh; Nếu tối hôm trước khách dạy chúng tôi tiếng Anh một tiếng thì sáng hôm sau họ sẽ được miễn phí bữa sáng. Thanh niên trong bản cũng được tôi mời đến học cùng, biến homestay thành điểm học ngoại ngữ chung. Cả dân bản và du khách đều rất hứng khởi với mô hình này của tôi.

Sau một thời gian kiên trì, chị Vàng Thị Lỳ vợ anh Dê đã nghe và nói được tiếng Anh. Ngoại ngữ giờ đây đã không còn là rào cản mà trở thành công cụ để gia đình tiếp cận thị trường, hiểu nhu cầu, nâng cao chất lượng dịch vụ.

Từ nền tảng đó, mô hình du lịch cộng đồng của gia đình anh Dê chị Lỳ được xây dựng theo hướng có sản phẩm rõ ràng: trải nghiệm cấy lúa, bắt cá, làm đồng; khách cùng tham gia lao động với chủ nhà. Anh Charly, du khách Pháp chia sẻ: Đây là một trải nghiệm rất đáng nhớ, tôi và những người bạn của mình được ra đồng cấy lúa, được dệt vải, chăn bò… vui không muốn về. Nhất định chúng tôi sẽ trở lại nơi này trong thời gian tới.

Mô hình của anh Dê, chị Lỳ không chỉ là cung cấp bữa ăn, nơi nghỉ. Anh chị còn kết hợp với các hoạt động cộng đồng để giới thiệu phong tục, tập quán, bản sắc riêng của đồng bào H'Mong đến du khách. Mỗi buổi tối anh chị đều tổ chức các chương trình văn nghệ, giới thiệu nhạc cụ của người Mông, tiếng sáo, tiếng hát vang lên giữa núi rừng.

Bà Hờ Thị Dê, Phó Chủ tịch UBND xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai cho biết, trước đây đời sống của bà con đồng bào H'Mong rất nghèo, lo ăn từng bữa. Nhưng nay mọi thứ dần thay đổi, đã có ngày một nhiều các mô hình thanh niên phát triển kinh tế từ việc làm du lịch như gia đình anh Dê, chị Lỳ. Thời gian tới, xã sẽ nhân rộng thêm nhiều mô hình như vậy và hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp bằng việc đứng ra tín chấp cho vay vốn với lãi suất ưu đãi, quy hoạch khu vực làm du lịch cộng đồng bền vững không phá vỡ quy hoạch chung của địa phương. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng du lịch cộng đồng, quảng bá sản phẩm địa phương. Mục tiêu là từ một hộ làm tốt tạo ra hiệu ứng lan tỏa, tránh tình trạng mô hình đơn lẻ khó phát huy hiệu quả.

Từ một mô hình đến cộng đồng làm du lịch bền vững

Tại các bản vùng cao khác của Lào Cai, mô hình du lịch cộng đồng bền vững đang được nhân rộng. Anh Khang A Chua ở xã Mù Cang Chải đã cùng gia đình cải tạo vườn nhà thành homestay mang bản sắc người H'Mong, vừa khai thác ruộng bậc thang, vừa đưa ẩm thực và đời sống bản làng vào sản phẩm du lịch. Anh trực tiếp vào bếp, hướng dẫn khách trải nghiệm.

Chị Đỗ Thị Thuỳ Dung, du khách Hà Nội cho biết, chị chọn homestay của anh Chua vì "view rất đẹp" với hoa và ruộng bậc thang, đồng thời chị cũng muốn ủng hộ người trẻ "về quê hương lập nghiệp".

Còn gia đình anh Giàng A Súa ở thôn Màng Mủ, xã Mù Cang Chải, đưa ra một hướng đi khác, nhấn mạnh yếu tố sáng tạo. Tốt nghiệp ngành du lịch, từ năm 2017 anh cùng bố xây dựng "Nhà ngô Màng Mủ" - một không gian sử dụng ngô như chất liệu chính để trang trí, kết hợp với các hoạt động văn hóa. Hằng ngày, anh dẫn khách về ăn trưa, nghỉ ngơi, chụp hình với ngô và trải nghiệm bàn là đá, cối xay ngô, cối giã gạo, quay sợi lanh.

Trong nhà ngô, hoạt động vẽ sáp ong trên vải, nhuộm tràm do mẹ và vợ anh đảm nhận. Chị Hờ Thị Bờ La cho biết du khách được hướng dẫn cách cầm bút, tạo hoa văn, nhuộm vải đến khi ra sản phẩm hoàn thiện. Đó là chuỗi công việc cụ thể, vừa là sản phẩm du lịch, vừa là hình thức bảo tồn nghề truyền thống của đồng bào dân tộc H'Mong.

Ông Giàng A Tạng, Phó Chủ tịch UBND xã Mù Cang Chải cho biết: Thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục quan tâm đội ngũ làm du lịch, nhất là thanh niên; tổ chức đối thoại, tư vấn, hỗ trợ định hướng; kịp thời động viên, khen thưởng những cách làm sáng tạo.

Phát triển du lịch cộng đồng ở Lào Cai thời gian qua đang khẳng định là một hướng đi bền vững: vừa tạo sinh kế, tăng thu nhập cho người dân, vừa góp phần gìn giữ bản sắc của đồng bào H'Mong. Người dân không chỉ chăm nương, làm rẫy mà đã biết đón khách, kể câu chuyện của chính mình, biến văn hóa thành giá trị kinh tế. Con đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với sự vào cuộc định hướng và hỗ trợ của chính quyền địa phương những bản làng nơi lưng chừng núi đã có một nền tảng mới để phát triển kinh tế bền vững, cho thu nhập ổn định, từng bước xóa đói giảm nghèo, vươn lên làm giàu chính đáng.