Lễ hội Báo bản Nộn Khê - Dấu ấn văn hóa giàu bản sắc của đất cố đô Ninh Bình

Lễ hội Báo bản - Truyền thống "uống nước nhớ nguồn" được gìn giữ qua nhiều thế hệ

 Đây không chỉ là dịp để con cháu trong làng tỏ lòng thành kính với tổ tiên, các bậc tiền nhân; mà còn là sự kiện gắn kết cộng đồng, giữ gìn bản sắc, nét đẹp văn hóa truyền thống của quê hương.

Giữa không khí rộn ràng của mùa xuân, khi khắp nơi tưng bừng lễ hội, làng Nộn Khê (xã Yên Từ, tỉnh Ninh Bình) lại trở nên đặc biệt hơn với lễ hội Báo bản một sự kiện văn hóa tâm linh tiêu biểu, gắn liền với đạo lý "uống nước nhớ nguồn" và truyền thống tri ân tổ tiên của người dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Không ồn ào, phô trương, lễ hội Báo bản mang trong mình chiều sâu lịch sử và giá trị cộng đồng bền chặt, trở thành điểm nhấn văn hóa mỗi dịp đầu xuân.

Nộn Khê là một làng quê mang đậm dấu ấn truyền thống. Phía Bắc giáp làng Quảng Phúc, phía Đông giáp Quảng Từ, phía Nam giáp thôn Dân Chủ và dòng sông Đào hiền hòa. Không gian ấy tạo nên bức tranh làng quê yên bình, thuận lợi cho các hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng diễn ra trang trọng nhưng gần gũi.

Việc duy trì lễ hội vào đúng ngày 14 tháng Giêng qua nhiều thế hệ cho thấy sự trân trọng của người dân đối với giá trị cội nguồn. Đây không chỉ là một ngày hội, mà còn là dịp thiêng liêng để cộng đồng cùng nhìn lại hành trình một năm đã qua và gửi gắm ước vọng cho tương lai.

Lễ hội Báo bản Nộn Khê được hình thành và phát triển gắn liền với quá trình khai hoang, lập làng của các thế hệ tiền nhân. Từ thuở dựng đất, mở làng, người dân đã coi việc tổ chức lễ hội là cách thể hiện lòng biết ơn đối với những bậc có công gây dựng cuộc sống ổn định cho cộng đồng.

Trải qua hàng trăm năm, giá trị cốt lõi ấy vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm tổ tiên mà còn giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý, về trách nhiệm gìn giữ truyền thống quê hương.

Chính chiều sâu lịch sử và giá trị văn hóa tiêu biểu đã giúp lễ hội Báo bản Nộn Khê được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024. Sự công nhận này khẳng định vị thế của lễ hội trong kho tàng văn hóa dân tộc, đồng thời mở ra cơ hội bảo tồn và phát huy giá trị trong bối cảnh hiện đại.

Trải nghiệm nhiều trò chơi dân gian đậm bản sắc của làng quê Bắc Bộ

Trong cấu trúc lễ hội, phần nghi lễ giữ vai trò trung tâm và được tổ chức trang trọng. Các nghi thức dâng hương, tế tổ diễn ra theo đúng trình tự cổ truyền, với sự tham gia của các bô lão và đông đảo người dân trong làng.

Nội dung tế lễ không chỉ tưởng nhớ những người có công khai hoang, lập làng mà còn tri ân các anh hùng liệt sĩ là con em của quê hương đã hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Thông qua đó, tinh thần đoàn kết và lòng tự hào cộng đồng được khơi dậy mạnh mẽ.

Một nét đặc sắc của lễ hội Báo bản là nghi thức "báo công" - kính báo với tổ tiên và Thành hoàng làng về những thành quả đạt được trong năm qua. Từ kết quả học tập của con em đến những thành tích trong lao động sản xuất, tất cả đều được nhắc lại như một lời tri ân và khẳng định sự phát triển bền vững của làng quê.

Sau không khí trang nghiêm của phần lễ là phần hội với nhiều hoạt động sôi nổi, tạo nên bầu không khí rộn ràng đặc trưng của ngày xuân. Các trò chơi và hoạt động truyền thống như: Đánh đu, đánh cờ, múa lân, võ vật cùng nhiều môn thể dục thể thao dân gian thu hút đông đảo người dân tham gia. Những hoạt động này không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần mà còn thể hiện tinh thần thượng võ, sự khéo léo và sức mạnh cộng đồng của người dân Nộn Khê. Phần hội trở thành không gian giao lưu văn hóa, nơi mọi thế hệ cùng hòa mình trong niềm vui chung, góp phần gắn kết tình làng nghĩa xóm.