Lốc xoáy đột ngột đe dọa tính mạng nếu chậm nhận biết và ứng phó

Hình thành rất nhanh, sức tàn phá rất lớn

Lốc xoáy là hiện tượng thời tiết nguy hiểm, diễn ra trong thời gian rất ngắn nhưng sức phá hủy lại rất lớn. Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai cho biết, lốc là luồng gió xoáy có sức gió mạnh tương đương với sức gió của bão, song được hình thành và tan trong thời gian ngắn, phạm vi hoạt động hẹp từ vài km² đến vài chục km².

Chính đặc điểm "đến nhanh, đi nhanh" khiến nhiều người dễ chủ quan. Không ít trường hợp cho rằng lốc xoáy chỉ là hiện tượng cục bộ, xảy ra trên diện tích nhỏ nên mức độ nguy hiểm không lớn. Nhưng trên thực tế, chỉ trong ít phút, lốc có thể quật đổ cây xanh, cuốn bay mái tôn, biển quảng cáo, vật liệu nhẹ, làm đứt dây điện, gây mất an toàn cho cả khu dân cư hoặc khu vực sản xuất.

Điều đáng lo hơn là lốc xoáy thường xuất hiện đột ngột. Theo khuyến cáo của Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, hiện tượng này có thể hình thành do nhiễu động mạnh của không khí, từ rìa các cơn bão hoặc khi mây đối lưu phát triển mạnh. Đây đều là những điều kiện khiến khí quyển biến động dữ dội, tạo ra các dòng khí xoắn có sức cuốn rất lớn.

Dông lốc xảy ra trong thời gian ngắn, nhưng hậu quả có thể rất nặng nề. Theo báo cáo nhanh của trực ban Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai tỉnh Thái Nguyên, khoảng 07h00 ngày 17/04/2026, mưa to kèm dông lốc trên địa bàn đã làm đổ cây, khiến 1 người tử vong tại xã Đại Phúc - bà Phạm Thị Soi, sinh năm 1966. Từ một tình huống thời tiết cực đoan diễn ra rất nhanh, nguy cơ mất an toàn về tính mạng đã hiện hữu. Đây là cảnh báo cho thấy dông lốc tuyệt đối không thể xem thường.

Khi bầu trời bỗng chuyển màu đen, mây di chuyển nhanh, xoắn lại với nhau thành hình nón, kèm theo những tiếng rít bất thường trên bầu trời, đó không còn là dấu hiệu có thể xem nhẹ. Nếu chậm tìm nơi trú ẩn, chậm rời khỏi khu vực nguy hiểm hoặc vẫn tiếp tục hoạt động ngoài trời, người dân có thể đối mặt với rủi ro ngay tức thì.

Chậm ứng phó, hậu quả không chỉ là thiệt hại tài sản

Lốc xoáy nguy hiểm trước hết vì đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Trong điều kiện gió mạnh và xoáy nhanh, những vật tưởng như bình thường như mái tôn, cành cây, tấm biển, mảnh kính, vật liệu xây dựng có thể trở thành nguồn gây tai nạn. Người đang ở ngoài trời, ở gần cửa sổ, tường mỏng, công trình tạm hoặc khu vực trống trải là những đối tượng chịu rủi ro cao nhất.

Với nhà ở dân sinh, hậu quả không chỉ dừng ở việc tốc mái hay hư hỏng công trình. Nếu không kịp ngắt điện, khóa ga, kiểm tra dây dẫn và rời khỏi vị trí mất an toàn, lốc xoáy còn có thể kéo theo cháy nổ, điện giật, sự cố liên hoàn trong khu dân cư. Khi cây đổ, cột điện gãy, dây điện đứt, mức độ nguy hiểm sẽ tăng lên rất nhanh.

Trên biển, mức độ rủi ro còn lớn hơn. Lốc xoáy kết hợp với gió mạnh và sóng lớn có thể làm tàu, thuyền mất thăng bằng, hư hỏng phương tiện, thậm chí lật tàu. Nếu thuyền viên không mặc áo phao, không theo dõi cảnh báo, không buộc chặt đồ đạc, không điều chỉnh hướng tàu phù hợp và không duy trì liên lạc, hậu quả có thể đặc biệt nghiêm trọng.

Đó cũng là lý do lốc xoáy không thể bị xem là hiện tượng "thoáng qua". Phạm vi hẹp không đồng nghĩa với mức độ rủi ro thấp. Ngược lại, chính vì xảy ra nhanh, hẹp và bất ngờ nên lốc xoáy càng đòi hỏi phản ứng sớm, đúng và dứt khoát.

Muốn giảm thiểu thiệt hại, việc đầu tiên là phải theo dõi thường xuyên thông tin dự báo, cảnh báo từ nguồn tin chính thống. Cơ quan này lưu ý, việc cảnh báo sớm giúp người dân có thời gian gia cố nhà cửa, kiểm tra công trình, chặt tỉa cây cối, thu dọn vật dễ bay và chuẩn bị nơi trú ẩn an toàn.

Khi có cảnh báo dông, lốc, cần chủ động hoãn hoặc dừng hoạt động ngoài trời. Trên đất liền, nơi trú ẩn an toàn nhất là tầng hầm hoặc tầng trệt của công trình kiến trúc bằng bê tông. Người dân cần tránh xa cửa sổ, tường mỏng, nhà mái tôn, nhà di động; đồng thời ngắt điện, khóa ga để hạn chế nguy cơ phát sinh sự cố.

Nếu bất ngờ gặp lốc ngoài không gian mở, cần nhanh chóng tìm nơi đất trũng thấp, nằm sát xuống. Một nguyên tắc quan trọng là không chạy cùng hướng với đường đi của lốc xoáy. Càng hoảng loạn, nguy cơ xử trí sai càng lớn.

Trên biển, thuyền viên phải mặc áo phao, giảm tốc, hạ buồm hoặc cột, buộc chặt đồ đạc trên boong, giữ mạn tàu chéo góc với hướng gió, sóng để giảm nguy cơ lật. Trong tình huống nguy cấp, phải duy trì liên lạc và phát tín hiệu cấp cứu kịp thời.

Lốc xoáy nguy hiểm không chỉ vì sức gió mạnh, mà còn vì xuất hiện nhanh, khó lường và dễ tạo ra thiệt hại dây chuyền nếu con người chậm phản ứng. Bởi vậy, điều quan trọng không phải là chờ thiên tai xảy ra rồi mới đối phó, mà là nhận diện sớm nguy cơ, chuẩn bị từ trước và hành động ngay khi có cảnh báo.