Lời giải của châu Á trước áp lực điện kỷ lục

Hè này có thể gây áp lực kỷ lục lên lưới điện

Mùa hè 2026 có thể sẽ lập kỷ lục mùa hè nắng nóng khắc nghiệt nhất lịch sử, cùng với rủi ro hình thái thời tiết El Nino trở nên cực đoan hơn. Đây là báo cáo mới nhất của Tổ chức nghiên cứu khí hậu World Weather Attribution (WWA). Thực tế cũng đã cho thấy, chỉ mới hết nửa đầu tháng 5, nhưng nhiều quốc gia châu Á trong đó có Việt Nam đã ghi nhận lượng tiêu thụ điện kỷ lục do nắng nóng.

Tại Philippines, lưới điện đã phải phát "báo động đỏ" trong tháng 5 vì nắng nóng kéo nhu cầu điện tăng mạnh trong khi nhiều nhà máy điện gặp sự cố. Một số khu vực đối mặt nguy cơ cắt điện tới 7 giờ/ngày. Đây là lần đầu tiên sau hai năm Philippines phải liên tiếp kích hoạt cảnh báo cao nhất cho hệ thống điện.

Còn tại Ấn Độ, hãng tin Reuters đưa tin, nhu cầu điện của nước này đã lập kỷ lục mới khoảng 256 GigaWatt và có thể lên gần 270 GigaWatt trong mùa hè năm nay. Chính phủ Ấn Độ thậm chí phải trì hoãn bảo dưỡng một số nhà máy nhiệt điện than để đảm bảo nguồn cung.

Châu Á trước áp lực tiêu thụ điện kỷ lục

Tại Việt Nam, theo thông tin từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ngày 15/5 - thứ Sáu tuần trước, sản lượng tiêu thụ điện toàn quốc đạt khoảng 1,152 tỉ kWh, trong khi công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia lên tới 54.654 MW vào lúc 2 giờ chiều. Đây là mức cao nhất từ đầu năm 2026 đến nay, cả về sản lượng điện ngày lẫn công suất cực đại. Đây đều là những con số cho thấy năm nay có thể sẽ là năm gây áp lực kỷ lục lên lưới điện của nhiều quốc gia trên thế giới và trong khu vực châu Á.

Không chỉ thời tiết, một áp lực khác cũng đến từ việc xung đột Trung Đông và nguy cơ gián đoạn eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 80% lượng dầu hướng tới thị trường châu Á. IMF và nhiều tổ chức cảnh báo, cú sốc năng lượng mới có thể đẩy chi phí điện tăng mạnh. Đặc biệt ở những quốc gia phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu.

Tại Islamabad, Pakistan, ngay từ giữa tháng trước, người ta đã chứng kiến cảnh những chiếc quạt ngừng quay, bóng đèn tắt tối om giữa giờ kinh doanh cao điểm. Một nhà hàng gần như tê liệt vì mất điện luân phiên liên tục. Nhân viên ngồi chờ việc. Bếp hoạt động cầm chừng. Những bàn ăn trống khách giữa cái nóng oi bức.

Ông Iftikhar Abbasi - Quản lý nhà hàng cho biết: "Hoạt động kinh doanh bị ảnh hưởng nghiêm trọng vì cắt điện luân phiên. Cứ mỗi tiếng điện lại bị cắt một lần".

Hãng Reuters đưa tin, Pakistan đã phải tăng mạnh giá nhiên liệu kể từ tháng 4 sau khi giá dầu toàn cầu leo thang vì xung đột Trung Đông. Không chỉ điện thiếu mà chi phí vận hành cũng tăng chóng mặt.

Bà Wu - Chủ khách sạn tại Pakistan chia sẻ: "Ở Islamabad, cắt điện diễn ra thường xuyên. Khi mất điện, khách sạn của chúng tôi mất cả wifi và hệ thống camera an ninh cũng ngừng hoạt động. Mọi thứ chìm trong bóng tối gây ra nhiều bất tiện cho khách lưu trú. Để phòng bị, tôi đã lắp đặt những cục pin phát điện cỡ lớn".

Câu chuyện không chỉ riêng quốc gia nào. Tại Bangladesh, Chính phủ vừa phải yêu cầu nhiều trung tâm thương mại, cửa hàng và văn phòng hạn chế sử dụng điều hoà và biển quảng cáo điện tử vào giờ cao điểm để giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia. Reuters cho biết, nước này đang thiếu nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng LNG nhập khẩu trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Tại Indonesia, chính quyền Jakarta khuyến cáo người dân giảm sử dụng điện vào buổi tối sau khi nhiệt độ tăng cao kéo nhu cầu làm mát vượt dự báo. Một số khu vực đã ghi nhận tình trạng điện chập chờn do phụ tải tăng mạnh. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế IEA, điện tiêu thụ cho làm mát tại Đông Nam Á đã tăng gấp hơn 7 lần trong ba thập kỷ qua và sẽ tiếp tục tăng mạnh khi nhiệt độ thời tiết ngày càng cực đoan.

Trong khi đó tại Trung Quốc, nhiều tỉnh miền Nam như Quảng Đông và Quảng Tây đã phải tăng cường nhập điện liên vùng và vận hành tối đa các nhà máy nhiệt điện để đối phó các đợt nắng nóng sớm. Bloomberg cho biết, nhu cầu điện tại Trung Quốc mùa hè năm 2026 được dự báo lập mức cao kỷ lục mới, đặc biệt do điều hoà và trung tâm dữ liệu AI cùng tăng tải.

Cuộc đua tăng cường an ninh năng lượng điện

Dù vậy, cắt điện luân phiên hay chủ động giảm tiêu thụ điện là những biện pháp mang tính tình thế hơn là giải pháp bền vững. Trong bối cảnh thời tiết trong những tháng giữa năm ngày một nóng bức, cực đoan và tình hình địa chính trị có thể đe doạ tới nguồn cung năng lượng, nhiều quốc gia đã có những chính sách dài hơi hơn để tăng cường bổ sung cho lưới điện.

Có thể kể tới như sáng kiến Mạng lưới điện ASEAN - gọi tắt là APG. Nhu cầu điện của Đông Nam Á được dự báo có thể tăng gần gấp đôi vào năm 2040. Điều này khiến mạng lưới APG được xem là giải pháp chiến lược để các nước chia sẻ nguồn điện dư thừa, giảm nguy cơ thiếu điện cục bộ và tăng khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo.

Không thể không nhắc tới năng lượng sạch. Theo IEA, các nguồn năng lượng sạch như điện mặt trời và điện gió được dự báo sẽ đáp ứng hơn 1/3 mức tăng nhu cầu điện của Đông Nam Á từ nay tới năm 2035. Điều này đặc biệt quan trọng khi nhu cầu điện khu vực đang tăng khoảng 4% mỗi năm và nhiều quốc gia vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu.

Tại Bangkok, Thái Lan, những mái nhà đang dần trở thành "nhà máy điện mini". Các tấm pin mặt trời liên tục được lắp đặt trên nóc nhà dân giữa lúc nhu cầu tăng mạnh chưa từng có. Theo CGTN, điều từng được xem là lựa chọn "xanh" giờ đây đã trở thành một quyết định kinh tế thực tế với nhiều gia đình Thái Lan.

Ông Kriangkai Kajondetpisan - Người dân Thái Lan tâm sự: "Gia đình tôi đã tìm hiểu từ lâu, nhưng tới bây giờ mới quyết định lắp đặt vì giá điện liên tục tăng".

Thái Lan hiện phụ thuộc lớn vào khí tự nhiên hóa lỏng LNG nhập khẩu để sản xuất điện. Và phần đáng kể trong số đó đến từ khu vực Vùng Vịnh. Điều này khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị và biến động giá năng lượng toàn cầu.

Ông Chalie Charoenlarpnopparut - Viện Công nghệ Quốc tế Sirindhorn SIIT, Đại học Thammasat nêu ý kiến: "Các nghiên cứu cho thấy cứ khoảng 2.000 MW điện mặt trời mái nhà, tương đương khoảng 300.000 hộ gia đình tham gia, Thái Lan có thể giảm từ 5 đến 7% lượng LNG nhập khẩu".

Để thúc đẩy xu hướng này, chính phủ Thái Lan đã đưa ra các ưu đãi thuế cho điện mặt trời dân dụng, đồng thời cho phép hộ gia đình bán phần điện dư trở lại lưới điện quốc gia với mức giá đảm bảo. Hiệu ứng thị trường xuất hiện gần như ngay lập tức. Các doanh nghiệp năng lượng mặt trời cho biết nhu cầu tăng mạnh tới mức nhiều nơi rơi vào tình trạng "cháy hàng".

Không chỉ riêng Thái Lan, câu chuyện an ninh năng lượng giờ đây cũng đang trở thành ưu tiên cấp khu vực. Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN mới đây tại Philippines, các nhà lãnh đạo Đông Nam Á đã thông qua kế hoạch dự phòng năng lượng chung nhằm ứng phó tác động từ xung đột Trung Đông và biến động giá nhiên liệu. Kế hoạch bao gồm xây dựng kho dự trữ nhiên liệu khu vực, thúc đẩy lưới điện ASEAN và đa dạng hóa nguồn cung dầu khí.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. phát biểu: "Các nước đều cam kết thúc đẩy kế hoạch này thành công, bởi tất cả đều đang chịu tác động và đều muốn khắc phục tình trạng hiện nay".

Điều đáng chú ý là trong cuộc khủng hoảng năng lượng lần này, nhiều quốc gia châu Á không còn chỉ tập trung vào giải pháp ngắn hạn như tiết kiệm hay trợ giá nhiên liệu. Thay vào đó, áp lực từ nắng nóng, giá dầu và địa chính trị đang vô tình đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng.

Từ những mái nhà ở Bangkok cho tới các kế hoạch lưới điện chung của ASEAN - một cuộc chuyển dịch năng lượng mới có thể đang được thúc đẩy ngay giữa lúc khu vực đối mặt sức ép lớn nhất về điện và nhiên liệu trong nhiều năm qua.