Luật chơi liệu đã công bằng hay chưa?

Một trận đấu game không còn là chuyện trong game

Mấy ngày vừa qua, câu chuyện về tựa game PUBG: Battlegrounds khiến cho rất nhiều người quan tâm, theo dõi, kể cả với những người không chơi tựa game này. Vì từ một giải đấu mang tính chất showmatch, giao hữu vui vẻ, và thường khi tiếp cận với giải đấu vui vẻ này thì khán giả hay đặt câu hỏi là, ai thắng nhở? Vui đến đâu nhở? Có đã mắt hay không? 

Thế nhưng mà câu hỏi được quan tâm nhất bây giờ với giải đấu vui vẻ giao hữu đó lại là luật chơi đã được nói rõ đến đâu, vi phạm được xác định như thế nào? Và một án phạt có thể làm thay đổi cả sự nghiệp của hai tuyển thủ thì cần được giải thích ra sao?

Tâm điểm của câu chuyện là tuyển thủ Himass và TanVuu - hai tuyển thủ Việt Nam tham gia PUBG Asia Star 2026. Tranh cãi bùng lên quanh việc là hai tuyển thủ này được cho là đã tiếp nhận thông tin từ bên ngoài khi mà trận đấu đang diễn ra. 

Sau quá trình điều tra, ngày 23/9, Krafton - Nhà phát hành và cũng là đơn vị tổ chức trực tiếp của giải đấu PUBG Asia Star 2026 đã công bố rằng, hai tuyển thủ của Việt Nam đã dùng thông tin từ livestream hoặc là quyền bên ngoài để đưa ra nhất định áp dụng vào chiến thuật. Hãng này cũng quyết định là sẽ cấm vĩnh viễn tài khoản game và quyền tham dự các giải đấu chính thức do Krafton tổ chức hoặc là phê duyệt. Thông báo cũng nêu là hai tuyển thủ có quyền thực hiện quy trình giải trình. 

Vâng, thực ra drama lần này của tựa game PUBG không chỉ là việc xử phạt các tuyển thủ đâu mà đang phơi bày một vấn đề còn sâu hơn của thể thao điện tử (Esports) nói chung. Đó là hãy nhìn vào xem, nhà phát hành vừa sở hữu sân chơi, vừa viết luật, vừa tổ chức trận đấu, vừa điều tra ư? Lại còn phán xử và cuối cùng cũng chính nhà phát hành có thể quyết định luôn tương lai nghề nghiệp của các tuyển thủ. 

Có lẽ cho tới tận ngày hôm nay, một trong những nghề mà có lẽ các bạn trẻ khó giải thích nhất với bố mẹ đó là việc trở thành một game thủ chuyên nghiệp. Vâng, muốn làm một cầu thủ đi chẳng hạn, ít nhất bố mẹ còn có thể đưa con tới học viện bóng đá, muốn học đàn, muốn học hát, muốn học diễn xuất... tất cả đều là những con đường tương đối là quen thuộc rồi. Thế nhưng mà "con muốn trở thành game thủ chuyên nghiệp" - trong mắt cũng không ít những bậc phụ huynh ý thì cái nghề ấy thường bắt đầu bằng một câu hỏi: "Thích chơi điện tử thì nói là thích chơi điện tử". 

Một nghiên cứu năm 2024 về tâm lý học thể thao cũng đã chỉ ra rằng, là định kiến về nghề game thủ, rồi là lo ngại ảnh hưởng đến học tập, lo ngại ảnh hưởng đến sức khỏe và đặc biệt là sự bấp bênh của nghề nghiệp đã khiến cho nhiều bậc phụ huynh, không chỉ Việt Nam mà trên thế giới nữa dè dặt, hoặc là phản đối ý định theo nghiệp Esports của con em mình. Nghiên cứu cũng ghi nhận một hiện tượng rất là hiển nhiên rằng là sự phản đối sẽ có xu hướng giảm đi khi mà người chơi bắt đầu thành công. 

Vâng, có nghĩa là gì? Có nghĩa là phía sau một tuyển thủ chuyên nghiệp đôi khi sẽ tồn tại một hành trình rất dài đấy để nghe được hai câu nói của các bậc phụ huynh từ "đừng chơi game nữa" cho đến "cố lên con, con có thể làm được mà". Và có lẽ cũng chính khoảng cách này là một phần không nhỏ cho lý do mà câu chuyện của Himass và TanVuu những ngày vừa qua đã chạm mạnh tới cộng đồng PUBG tại Việt Nam. 

Khi một trận showmatch thành khủng hoảng 

PUBG Asia Star 2026 được PUBG giới thiệu là sự kiện quy tụ streamer từ sáu khu vực tại Châu Á. Lịch sự kiện ban đầu gồm ba ngày thi đấu 17,18,19/9. Nhưng ngay từ ngày đầu tiên, nữ streamer Hàn Quốc Soopi đã cáo buộc Himass và TanVuu tiếp nhận thông tin từ livestream bên ngoài trận đấu. Hai tuyển thủ Việt Nam sau đó đã bị loại khỏi phần còn lại của sự kiện. 

Chính Krafton - nhà phát hành và cũng là đơn vị tổ chức trực tiếp của giải đấu sau đó đã thừa nhận họ không xây dựng đầy đủ từ trước các biện pháp phòng ngừa, tiêu chí đưa ra quyết định và mức kỷ luật đối với việc sử dụng thông tin bên ngoài trận đấu. Đồng thời thừa nhận, cách xác minh công bố và xử lý thông tin ban đầu có thiếu sót. Nếu câu chuyện dừng lại ở đó, rất dễ kết luận hai tuyển thủ Việt Nam là nạn nhân của một luật chơi mơ hồ. 

Nhưng không dừng lại tại đó. Ngày 23/9, Krafton công bố kết quả điều tra sâu hơn. Himass và TanVuu sau đó nhận án cấm vĩnh viễn tài khoản và quyền tham dự các giải Esports chính thức do Krafton tổ chức hoặc phê chuẩn. 

Trong thể thao thì công bằng không chỉ là ai phạm luật thì sẽ bị phạt. Khoa học về quản trị thể thao còn có một khái niệm khác quan trọng không kém, đó là "Procedural Fairness" tức là công bằng về thủ tục. Có nghĩa là nguyên tắc đảm bảo các tổ chức, các liên đoàn hoặc là trọng tài chẳng hạn sẽ áp dụng quy trình một cách chuẩn chỉ, luật lệ và hình thức xử lý kỷ luật một cách minh bạch, khách quan và công bằng đối với mọi vận động viên, đối với mọi thành viên. 

Đó chính xác là nút thắt của PUBG Asia Star 2026. 

Vì thế, tranh luận không chỉ nên là Himass và TanVuu có sai hay không? Đừng chỉ dừng ở câu nói đó mà có lẽ cần phải đi đến một câu hỏi thứ hai sâu hơn, đó là nếu sai, nếu sai thì họ sai ở điều gì? Căn cứ vào quy định nào để nói họ sai? Mức độ sai đến đâu và án phạt nào là tương xứng với mức độ sai đó? Tất cả đều cần phải được rõ ràng. 

Trong nhiều môn thể thao truyền thống như là bóng đá chẳng hạn, quyền lực đã được phân tách tương đối rõ ràng giữa câu lạc bộ, ban tổ chức giải, liên đoàn, cơ quan kỷ luật và ở cấp quốc tế thì còn có những quy định rõ ràng để mà giải quyết những tranh chấp nữa cơ. Thế nhưng Esports thì có vẻ lại khác. Sự tập trung quyền làm luật, điều tra và thi hành kỷ luật trong tay nhà phát hành đã đặt ra nhiều câu hỏi đáng suy ngẫm với những người tâm huyết với thể thao điện tử, tâm huyết với Esports. 

Trước những tranh cãi của câu chuyện ấy, làn sóng xóa PUBG đã lan rộng trong cộng đồng Việt Nam. Nhiều streamer đã tuyên bố là xóa game, không tiếp tục hoạt động liên quan đến tựa game này nữa. Một số hệ thống phòng máy cũng thông báo là gỡ PUBG khỏi máy tính.

Sau tất cả, đó là niềm tin đã bị sứt mẻ của người chơi với tựa game mà họ yêu thích. Trong tương lai, tựa game PUBG sẽ có thể phục hồi tại Việt Nam hoặc không. Hai tuyển thủ Himass và TanVuu có thể sẽ tiếp tục khiếu nại, tìm một con đường khác trong Esports chẳng hạn hoặc không. Thế nhưng câu chuyện này đã để lại một vấn đề còn lớn hơn rất nhiều đối với mỗi người chúng ta, đặc biệt là với những người yêu thể thao điện tử. Esports chỉ thực sự trở thành thể thao chuyên nghiệp khi mà luật chơi không chỉ đủ sức quản người chơi, mà nó cần phải đủ sức để quản chính người đang nắm quyền đặt ra luật chơi nữa.